Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Hoe vermijdt u dat uw ex profiteert van uw dood?

Uw ex die in uw huis komt wonen en de inkomsten van uw beleggingsportefeuille opstrijkt na uw overlijden? Het is een doemscenario voor gescheiden ouders met minderjarige kinderen.
©Filip Ysenbaert

Laten we beginnen met een geruststelling. Zolang u gehuwd bent, is uw partner een bevoorrechte erfgenaam. Maar door te scheiden, verliest hij of zij dat statuut. Uw ex zal niet langer rechtstreeks van u erven als u overlijdt. Dat is ook het geval zodra u de verklaring van wettelijke samenwoning intrekt. Uw partner erft dan niet langer het vruchtgebruik op uw gezinswoning. Woonde u louter feitelijk samen, dan was uw partner sowieso geen wettelijke erfgenaam en erfde hij of zij niets bij uw overlijden, tenzij u dat anders geregeld zou hebben in uw testament. Dan moet u er wel aan denken om uw testament aan te passen.

WIST U DAT?

Zolang uw kinderen minderjarig zijn, oefent uw ex na uw overlijden op eigen houtje het ouderlijk gezag uit over uw kinderen. De nog levende ouder moet de goederen van de kinderen dan beheren in hun belang.
Wil uw ex de goederen van uw kinderen bijvoorbeeld verkopen, dan heeft die ex daarvoor de toestemming nodig van de vrederechter zolang het kind geen 18 jaar is.

‘Maar als u samen kinderen hebt, komt uw ex toch in beeld als u overlijdt op een moment dat uw kinderen nog minderjarig zijn. Want uw kind(eren) erven natuurlijk wel van u, ongeacht of ze meer- of minderjarig zijn. En zolang uw kinderen minderjarig zijn, oefent uw ex na uw overlijden alleen het ouderlijk gezag over uw kinderen uit’, licht Hannes Casier van Argo Law toe.

Ouderlijk gezag

Dat ouderlijk gezag omvat twee elementen. Zo is er het gezag over de persoon. Meer bepaald de keuze van hobby’s, godsdienst, school enzovoort. Het gaat over de elementen die het kind moeten opvoeden tot een zelfstandige volwassene.

Maar het ouderlijk gezag omvat ook het beheer en het vruchtgenot over de goederen van de minderjarige. ‘De wet bepaalt dat de ouders de goederen van hun minderjarige kinderen moeten beheren, om de kinderen te beschermen tegen zichzelf en tegen derden. Want, minderjarigen zijn handelingsonbekwaam. Er wordt vermoed dat zij niet de nodige maturiteit of inzichten hebben om verstandig en onafhankelijk een vermogen te beheren’, zegt Arnaud Vandeputte van Argo Law.

Zolang beide ouders in leven zijn, voeren zij samen het ouderlijk gezag, of ze nu samenleven als koppel of niet.

Een ex die intrekt in de woning van de overleden partner? Het doet op zijn minst de wenkbrauwen fronsen.
Hannes Casier
Argo Law

Als een van beide ouders overlijdt, neemt de overlevende ouder het ouderlijk gezag voortaan alleen voor zijn rekening. Het maakt niet uit of de ouders op het moment van dat overlijden een koppel vormden of gescheiden waren.

‘Nochtans is dat voor de betrokkenen een wereld van verschil’, aldus Casier. ‘Niemand vindt het vreemd dat de langstlevende ouder in de gezinswoning blijft wonen met zijn minderjarige kinderen. Maar een ex die intrekt in de woning die de overleden ouder na de scheiding kocht om er te gaan wonen met hun minderjarige kinderen, doet op zijn minst de wenkbrauwen fronsen.’

‘Zelfs als de verstandhouding tussen de ex-partners na de scheiding goed is gebleven, is het meestal niet gewenst dat de ex na het overlijden van de eerststervende ouder de vruchten opstrijkt van het vermogen dat die laatste nalaat aan hun kind(eren) en zeggenschap krijgt over het beheer van die goederen. Nochtans is dat exact wat volgens de wet gebeurt als een van beide ouders sterft en de kinderen nog minderjarig zijn’, legt Vandeputte uit.

Testament biedt deels uitweg

Een testament biedt hier een uitweg. De wet bepaalt namelijk uitdrukkelijk dat het vruchtgenot op de goederen die het minderjarige kind erft van de overleden ouder, zonder enige discussie kan worden ontnomen van de langstlevende ouder.

Ook als u tijdens uw leven aan uw minderjarige kind(eren) een bepaald vermogen schenkt, zal uw ex na uw overlijden van dit vermogen de vruchten kunnen opstrijken tot uw kinderen meerderjarig zijn. Een testament zal dit niet verhelpen, want de goederen maken geen deel uit van uw nalatenschap. Echter, door in de schenkingsakte een gelijkaardige clausule op te nemen, bereikt u hetzelfde resultaat.

Discussie over het overdragen van beheer

‘Over de vraag of u ook het beheer van die goederen aan iemand anders kunt toewijzen, bestaat discussie’, stipt Casier aan. ‘De meeste specialisten vinden dat dit rechtsgeldig kan door in het testament een bewindsclausule op te nemen. Daarmee bepaalt u dat niet uw ex, maar een derde die u meer vertrouwt, bijvoorbeeld een broer of een nieuwe partner, het beheer zal uitoefenen over de goederen die uw minderjarig kind van u zal erven. Het gaat dan over een soort minderjarigenbewind.’

U kunt dat bewind ook over de meerderjarigheid tillen, bijvoorbeeld tot 27 jaar, als u meent dat uw kind op 18 jaar niet matuur genoeg zal zijn om het volledige beheer in handen te krijgen. ‘De omvang en aard van het vermogen spelen vanzelfsprekend een grote rol bij deze afweging’, nuanceert Casier.

Bewindvoerder

Wat is een bewindvoerder?

  • Een bewindvoerder beheert andermans vermogen. Hij wordt niet de eigenaar van de goederen. Hij krijgt het recht en de plicht om de goederen te beheren en het bewind waar te nemen als een goede huisvader in naam en voor rekening van de beschermde persoon.
  • Hij moet het beheer voeren in het belang van de eigenaar en op het einde van het bewind rekenschap en verantwoording afleggen voor zijn beheer.
  • Hij moet het vermogen ook apart van zijn eigen vermogen beheren.
  • Hij krijgt alleen een vergoeding voor zijn kosten of eventueel een vergoeding indien die in het testament zou zijn vastgelegd.

De Belgische wet kent echter geen regeling voor het bewind. Een derde aanstellen als bewindvoerder van het vermogen van een minderjarige is dan ook strijdig met de openbare orde, argumenteren sceptici. Want het wettelijk beheer van de goederen van een minderjarige is een essentieel onderdeel van het ouderlijk gezag, werpen zij op. Met andere woorden: de langstlevende ouder van een minderjarig kind kan niet gepasseerd worden als beheerder van de goederen van dat minderjarig kind. ‘Het risico bestaat dat de ex naar de rechter stapt om die bewindsclausule in het testament te laten vernietigen. Als de rechter inderdaad zou oordelen dat deze bepaling in strijd is met de openbare orde, wordt de bewindsclausule als ongeschreven beschouwd’, aldus Vandeputte.

‘In elk geval is het goed om te weten dat “beheren” niet hetzelfde is als “beschikken over”. De nog levende ouder moet het goed beheren in het belang van het kind. Wil hij of zij het bijvoorbeeld verkopen, dan heeft die ex daarvoor de toestemming nodig van de vrederechter zolang het kind geen 18 jaar is. En de vrederechter zal dat niet toestaan als de nog levende ouder dat doet om bijvoorbeeld eigen schulden af te betalen’, zegt Heidi Van den Eede, directeur wealth structuring bij Van Lanschot.

Alternatief: het vruchtgebruik toekennen aan een derde

Een andere optie is daarom om in een testament het vruchtgebruik over de goederen die het minderjarige kind zal erven, toe te kennen aan iemand anders, bijvoorbeeld een broer of de nieuwe partner. ‘De ex krijgt dan alleen het beheer over de blote eigendom op de goederen die uw kind erft zolang het kind minderjarig is. Die optie biedt het voordeel dat de ex niet zomaar weg kan met de goederen. Maar de keerzijde van de medaille is dat de vruchtgebruiker minder vlot de goederen zal kunnen beheren als de ex moeilijk doet’, legt Casier uit. ‘Bovendien is de toekenning van het vruchtgebruik aan een derde altijd onderworpen aan erfbelasting tegen de tarieven volgens hun graad van verwantschap, en dat kan flink tegenvallen’, vult Vandeputte aan.

Ook dit vruchtgebruik kunt u voor een bepaalde tijd toekennen, bijvoorbeeld tot het kind 18 of 27 jaar is. Op dat moment dooft het vruchtgebruik uit en wast het belastingvrij aan bij de naakte eigendom die het kind al had geërfd.

Voorbeeld

Jan en Els zijn de ouders van de tienjarige Inge. Na hun scheiding acht jaar geleden heeft Els Jan uitgekocht uit de gezinswoning, waardoor zij er sindsdien de enige eigenaar van is. Els heeft ook een mooie spaar- en beleggingsportefeuille van 250.000 euro.

Als Els vandaag zou sterven, zou Inge als enige wettelijke erfgenaam zowel de woning als de beleggingsportefeuille erven. Zolang Inge minderjarig is, krijgt Jan het vruchtgenot en het beheer van die goederen in handen.

Het vruchtgenot houdt in dat hij het recht heeft om samen met Inge zijn intrek te nemen in de woning, en dat hij de interesten en dividenden kan opstrijken van de spaar- en beleggingsportefeuille.

Als wettelijke beheerder van de goederen krijgt hij het recht en de plicht om zowel de woning als de beleggingsportefeuille te beheren in het belang van Inge.

Doe het zelf

Vindt u dat het ‘vruchtgenot ontnemen aan uw ex’ ook interessant is in uw situatie? Of denkt u na over een ‘bewindsclausule’ in uw testament om het beheer te ontnemen aan jonge erfgenamen? Of verkiest u om het ‘vruchtgebruik aan een goede vriend toe te kennen’? Hieronder vindt u de juridisch sluitende formuleringen. Handig: u hoeft ze alleen maar te ‘knippen en plakken’ in een testament. En u bent 100 procent beschermd.

  • Het vruchtgenot van de ex-partner ontnemen in een testament
    ‘De goederen die mijn kinderen uit mijn nalatenschap verkrijgen, zijn van het wettelijk vruchtgenot van zijn/haar moeder/vader uitgesloten.’

  • Bewindsclausule in het testament om het beheer te ontnemen aan jonge erfgenamen
    ‘Ik plaats de goederen van mijn nalatenschap die aan mijn afstammelingen vererven onder bewind, hetzij tot de betrokken afstammeling de leeftijd van [*aanvullen*] jaar heeft bereikt, hetzij, indien die afstammeling onbekwaam is verklaard, tot de onbekwaamheid een einde neemt. De beslissing om goederen van mijn nalatenschap te verkrijgen, geldt als aanvaarding van deze dubbele bewindvoering. De bewindvoerder die ik zal aanstellen, heeft daarbij de taak het geërfde vermogen te beheren in het belang en ter bescherming van de onder bewind gestelde en hem/haar voor te bereiden om op een verantwoorde manier met zijn/haar erfdeel om te gaan. Als bewindvoerder stel ik aan: [*aanvullen*].’

  • Vruchtgebruik toekennen aan derde

Optie 1: Levenslang recht van vruchtgebruik
‘Aan [*aanvullen*] ken ik een levenslang recht van vruchtgebruik op mijn nalatenschap toe.’

Optie 2: Tijdelijk recht van vruchtgebruik
‘Aan [*aanvullen*] ken ik een recht van vruchtgebruik op mijn nalatenschap toe dat een einde neemt op het tijdstip waarop [*aanvullen*, bijvoorbeeld de jongste van mijn kinderen de leeftijd van 25 jaar heeft bereikt].’

Met medewerking van Argo Law.

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud