Handleiding voor een beginnende kunstkoper

©Mediafin

Omdat u het mooi vindt. Of als alternatieve belegging. Wat ook uw motief is om kunst te kopen, ga nooit over één nacht ijs. Met een goede voorbereiding beleeft u aan uw kunstaankoop ook financieel plezier.

Goedkoop kopen en duurder verkopen. Dat is de filosofie van elke belegging, met kunst is het niet anders. Alleen kan de waarde van kunst al eens verrassen. Een onbekend werk van een topkunstenaar dat plots wordt ontdekt, blijkt gigantisch veel waard te zijn. Maar evengoed kan een vermeende Chinese vaas zo goed als waardeloos blijken. Tv-programma’s waar mensen hun bezittingen kunnen laten schatten, brengen altijd veel volk op de been. Staan er in de woonkamers of liggen er op zolders dan nog schatten? ‘Onder de 300 tot 500 stukken die we elke dag schatten, zijn er toch altijd een paar aangename verrassingen’, zegt Patrick van der Vorst, oprichter van de schattingswebsite ValueMyStuff.com en expert in het tv-programma ‘Stukken van mensen’. ‘Maar dikwijls gebeurt dat in categorieën die niet onmiddellijk met waarde worden geassocieerd, zoals bijvoorbeeld oud speelgoed.’

Kunst is de voorbije jaren een goede belegging gebleken. Vooral oldtimers en hedendaagse kunst boomen.

Van de ‘klassieke’ kunst zoals schilderijen of beeldhouwwerken zijn de eigenaars meestal beter op de hoogte van de waarde. En recordprijzen halen steevast de pers. In 2017 werd het hoogste bedrag - 450 miljoen dollar - neergeteld voor ‘Salvator Mundi’ van Leonardo da Vinci op een veiling van Christie’s. Voor de nummer twee volstond een veel bescheidener budget: 144 miljoen dollar voor ‘Twelve Landscape Screens’ van de Chinese schilder Qi Baishi.

Maar kunst is niet alleen weggelegd voor de superrijken met miljoenen op hun bankrekening. Ook voor de gemiddelde Belg kan het interessant zijn om een deel van zijn centen in kunst te investeren. ‘De afgelopen jaren is kunst een goede belegging gebleken, al zijn er grote verschillen naargelang de categorie. Bijvoorbeeld oldtimers en hedendaagse kunst boomen, maar klassieke kunst veel minder’, zegt Van der Vorst. U kunt dus niet eender wat kopen. Een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten voor een beginnende kunstkoper.

In welk type kunst investeer ik het best?

‘Globaal gesproken doen schilderijen het altijd beter dan bijvoorbeeld beeldhouwkunst en videokunst. Schilders blijven altijd het summum, waarvoor collectioneurs niet alleen in het verleden maar ook vandaag nog het meeste geld op tafel leggen. De prijzen die neergeteld worden voor werken van Gerhard Richter, Michaël Borremans, Mark Rothko en Francis Bacon spreken boekdelen’, zegt Van der Vorst. ‘Historisch gezien was er druk op kunstenaars om uiteindelijk hun genie te tonen in de schilderkunst, omdat daar de grote commissies en het grote geld zaten. Zo is Michelangelo - vooral een beeldhouwer - toch beginnen te schilderen.’

Ook praktische factoren kunnen uw keuze bepalen. ‘Om schilderijen op te hangen heb je muren nodig en voor sculpturen de nodige ruimte. Ook zijn sommige dragers fragiel’, zegt Mostert. ‘Vooral voor tekeningen, etsen en foto’s is het belangrijk om ze niet in direct zonlicht te hangen. En ook te veel droogte of vochtigheid kunnen nefast zijn.’ Een aantal objecten hebben bijzondere bewaaromstandig heden nodig. ‘Zo kies je voor wijn best voor een kelder met gecontroleerde temperatuur, uurwerken bewaar je beter in een automatische rotatiekast zodat ze opgewonden worden en brieven en post zegels moeten in het donker liggen’, zegt Van der Vorst.

Hoe kan ik de prijs inschatten?

Is het werk zijn geld wel waard? Betaal ik niet te veel? Een correcte prijs is cruciaal voor wie in kunst wil investeren, maar helaas is dat niet altijd makkelijk in te schatten. U kan zelf uw huiswerk maken en inzicht krijgen in het werk van de kunstenaar en de markt. Online zijn er allerhande tools. ‘Databanken zoals Artnet.com of Artprice.com zijn goede bronnen omdat ze schattingen en verkoopresultaten publiceren van veilingen’, zegt Mostert.

U kan ook een expert contacteren, maar hou er rekening mee dat die doorgaans niet in alle marktsegmenten gespecialiseerd is en in een bepaalde niche beter kan zijn dan in een andere. ‘Schattingen bij veilinghuizen krijg je doorgaans gratis maar hou in het achterhoofd dat een schatting al kan kaderen in hun verkoopstrategie. Zo kan een tekening van René Magritte zeer hoog geschat worden zodat je het werk bij hen verkoopt. Een 18de-eeuwse kast kan dan weer laag geschat worden, omdat ze eigenlijk die kast niet willen verkopen omwille van de hoge transport- en opslagkosten’, stelt Van der Vorst. Voorts kan u ook aankloppen bij galerijen.

‘Als een werk recent geveild werd, betaal dan niet veel meer dan de recente veilingprijs. Bepaalde collectioneurs willen enkel ‘verse’ goederen en betalen veel minder voor recent geveilde werken’, weet Van der Vorst.

Waar kopen? En wat met de kosten?

 Kunst kan via verschillende kanalen gekocht worden:

Kunstenaar

Soms kan u rechtstreeks van de kunstenaar kopen. Een professionele artiest moet u btw aanrekenen, zij het een verlaagd tarief van 6 procent.

Veiling

Op een veiling komt de prijs tot stand door vraag en aanbod. ‘Doorgaans is die wat minder dan bij een galerij, maar nadeel is wel dat het perfect bekend is hoeveel je voor een werk hebt betaald’, zegt Van der Vorst. De kopercommissie die u moet betalen hangt af van de waarde van het werk: de tarieven starten doorgaans vanaf 20 procent en dalen gradueel met de waarde.

Galerij

 Wie informatie wil over het werk of de bredere context, kan aankloppen bij een galerij of een handelaar. Omdat een galerij discreet kan verkopen, hebben ze vaak werken die u niet zal vinden op veilingen. Galerijen lanceren en verdedigen ook nieuwe artiesten. Het btw-tarief dat de galerij hanteert, verschilt naargelang de taak. Is de galerij alleen tussenpersoon, dan is het tarief 6 procent omdat u als het ware rechtstreeks van de kunstenaar koopt. Een galerij kan ook als commissionair optreden en het werk kopen van de kunstenaar om het vervolgens te verkopen. Dan geldt een btw-tarief van 21 procent.

Boven op de aankoopprijs kunnen nog bijkomende kosten komen zoals de installatie, het transport en de verzekering. ‘Bij de aankoop van een werk van een levende kunstenaar of iemand die minder dan70 jaar overleden is, kan ook een volgrecht verschuldigd zijn’, zegt Mostert. Dat wordt berekend als een percentage van de verkoopprijs, met een maximum van 12.500 euro. Koopt u kunst in het buitenland? Dan zal u importtaks moeten betalen en de nodige importlicenties moeten bezitten.

Welke factoren beïnvloeden de waarde?

Dat u uw centen niet moet investeren in een vervalst werk en moet gaan voor authenticiteit is evident. Een authenticiteitscertificaat kan u die garantie geven. ‘Lees dat nauwgezet na en controleer of het geheel wel gecertifieerd is’, zegt Van der Vorst. Zo kan bij een 18de eeuwse ladenkast met marmer en brons alleen het hout gecertificeerd 18-eeuws zijn, maar niet het marmer en het brons.

Een schatting door een veilinghuis kan al kaderen in zijn verkoopstrategie.

Naast de authenticiteit werken een aantal factoren prijsverhogend of -verlagend:

 Staat van het werk

Met een beschadiging gaat meteen ook een stuk van de waarde verloren. Hoe beter de staat van het werk is, hoe hoger de waarde. Let er daarom op dat een werk op papier niet geplooid is en niet gevlekt of gescheurd is. Werken in materialen zoals zilver of porselein zijn best niet te veel afgestoft of opgeblonken, omdat daardoor lagen kunnen weggehaald zijn. Porselein mag niet gebarsten zijn of er mogen geen stukjes ontbreken. ‘Vraag ook na of en hoeveel het werk gerestaureerd is. Een te grote restauratie heeft een negatieve impact op waarde’, zegt Van der Vorst.

 Provenance

Een vorige, bekende bezitter van een kunstwerk werkt prijsverhogend. In het vakjargon spreekt men van de ‘provenance’. ‘Illustere provenances zoals Rothschild, of Guggenheim spreken nog altijd tot de verbeelding, waardoor meer betaald wordt dan voor hetzelfde object zonder die provenance. Vooral voor oude en antieke kunst is provenance belangrijk. Niet alleen omdat er een mooi verhaal achter kan zitten, maar vooral omdat de provenance helpt om de authenticiteit vast te leggen’, zegt Van der Vorst.

 Publicatie of tentoonstelling

Een publicatie in een boek of andere literatuur kan de prijs omhoog drijven. ‘Als bijvoorbeeld een werk van Gerhard Richter in tien verschillende boeken is gepubliceerd, zal het gezien worden als een referentiewerk van de kunstenaar’, zegt Van der Vorst. Ook een tentoonstelling in een vooraanstaand museum zoals het Museum of Modern Art (MoMa) in New York, The Getty Museum in Los Angeles, Tate Gallery in Groot-Brittannië of Centre Pompidou in Parijs doet de waarde stijgen.

 Kopersmarkt

Als er voldoende vraag is naar een bepaald type van werk of van een kunstenaar, biedt dat een houvast om het later weer te kunnen verkopen. ‘Het is oppassen geblazen met hedendaagse kunst. Veel artiesten worden opgepikt met navenante prijzen tot gevolg, maar vrij snel al valt de interesse weg’, zegt Van der Vorst. ‘Vanuit kunsthistorisch perspectief is het aantal echt grote kunstenaars beperkt. Om de tien jaar komt er een Bacon, Warhol of Hirst. Er zijn veel artiesten van B-kwaliteit die niet allemaal op lange termijn een kunsthistorisch belang zullen hebben. Soms is het verstandig om wat langer te wachten met een aankoop en iets meer te betalen, zodat de kunstenaar al zijn belang heeft bewezen.’

Zeldzaamheid

Schaarste duwt de prijs altijd omhoog. Probeer iets te kopen dat uniek is binnen zijn categorie.

Oeuvre

Voor werken van een kunstenaar die erg in trek is, zal meer betaald worden. Maar elke kunstenaar maakt goede, maar ook slechte werken. Ga daarom na of het binnen het oeuvre van de artiest een goed werk is, of maar een middelmatig.

Hoe bouw ik een collectie op?

‘Laat een aankoop op de eerste plaats afhangen van je eigen smaak en koop werken die je graag ziet. Het gevoel dat een werk opwekt is essentieel, omdat het deel zal uitmaken van je leven’, adviseert Christine Mostert, kunstadviseur bij Puilaetco Dewaay Private Bankers. Maar een aankoop doet u beter niet overhaast. ‘Het is minstens even belangrijk om je goed te informeren en te documenteren over het werk. Daarmee objectiveer je je favoriete werk en kan je een aantal valkuilen vermijden. Meer zelfs, kennis doet de smaak evolueren en verfijnt hem.’

6%
Als u rechtstreeks van de kunstenaar koopt, betaalt u maar 6% btw.

Moet ik kiezen voor één bepaald type kunst, een bepaalde thematiek of kan ik beter diversifiëren? ‘Een kunstverzamelaar kan beter diversifiëren en voor verschillende onderwerpen zoals hedendaagse kunst, sportmemorabilia, wijn… kiezen’, zegt Van der Vorst. ‘Maar hou in het achterhoofd dat de kunstmarkt cyclisch is en trends komen en gaan. Koop daarom niet alleen objecten die in trek zijn en snel een meerwaarde kunnen opleveren, maar investeer ook voor de langere termijn en koop nu stukken die nu niet goed in de markt liggen.’ Hedendaagse kunst - werken van na de Tweede Wereldoorlog - liggen al een tiental jaar goed in de markt, met stijgende prijzen. ‘Ik verwacht niet dat daar vlug verandering in zal komen’, zegt Van der Vorst. ‘Als je tegen de markt in wil kopen, koop nu dan bijvoorbeeld oud zilver, antieke meubels, 18de eeuws porselein. Allemaal ‘non sexy stuff’ voor de meeste mensen, maar daar kan je nu geweldige collecties in opbouwen voor letterlijk de helft van het budget van vijf jaar geleden.’ 

 ‘Men moet in elk geval vermijden om een collectie rond één artiest uit te bouwen. Het is veel interessanter om twee of drie significante werken van een kunstenaar te kopen en die in dialoog te laten gaan met werken van een andere artiest’, zegt Christine Mostert.


Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content