Afscheid van een werkpaard

reportage roel verrycken, Kennedy Space center, Florida Vandaag stuurt, als het weer boven Kennedy Space Center helder genoeg is, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA voor de laatste keer een Space Shuttle de ruimte in. De meest complexe machine volgens de ene, een peperdure omweg in de exploratie van de ruimte, vindt de andere. In Florida komt het afscheid hard aan.

‘Zie je dat stukje strand ginder? Tussen de struiken? Die richting moet je uitkijken, ginder is precies de plek waar hij zal vertrekken. Meestal maakt hij een grote boog, in noordelijke richting. Pas na twee of drie minuten komt het geluid en voel je de grond daveren. Dat drukt echt op je borstkas. Magnifiek.’

Martha popelt in het vooruitzicht van de lancering van de Space Shuttle vandaag, en kampeert drie dagen voor die afspraak al langs de kant van de weg die het stadje Titusville in Florida verbindt met Merritt Island, de thuishaven van het Kennedy Space Center. Ze is niet alleen. Naast haar gigantische woonwagen staan tientallen andere geparkeerd op de uitkijkplaats. In het Space View Park verderop zit Herald al naar de plaats van gebeuren te turen. Hij is met een aftandse Ford, die ook als slaapplaats dient, helemaal uit Arizona gekomen. ‘Noem me wanhopig, maar ik moet hem zien vertrekken. Het is de laatste kans.’

Martha en Herald hebben geanticipeerd op de overrompeling van 1 miljoen mensen en het bijbehorende verkeersinfarct dat vandaag in de wijde regio wordt verwacht. Voor geen geld van de wereld willen de ruimtetoeristen voor de allerlaatste keer de visuele sensatie missen en het geweld waarmee de Space Shuttle de zwaartekracht overwint en zich een weg richting het heelal baant.

Als het weer het toelaat, en dat was op de vooravond van de lancering maar zeer de vraag, heft het ruimteveer Atlantis om 11.26 uur lokale tijd (17.26 uur in België) de zwanenzang van het Space Shuttle-programma aan. Atlantis tekent voor de 135ste missie en koppelt zich twaalf dagen lang vast aan het Internationaal Ruimtestation ISS. Na zijn terugkeer gaat het tuig definitief op stal en is het samen met de twee andere resterende shuttles Endeavour en Discovery rijp voor het museum. Daarmee valt het doek over het voorlopig langste hoofdstuk uit de geschiedenis van de menselijke exploratie van de ruimte.

‘Ik denk niet dat er ooit nog een voertuig komt met dezelfde capaciteiten als die van de Shuttle’, vertelt voormalig astronaut Mike Good. ‘Het is zo’n spectaculair en veelzijdig toestel.’ Good vloog twee keer mee, in 2009 en 2010, en weidt heel gepassioneerd uit over de vier ruimtewandelingen die hij mocht uitvoeren. ‘Daar hang je dan in de ruimte, via één punt vast aan de Shuttle. Onder je zoeft de aarde voorbij. How cool is that?’

Vlaggenschip

De voorbije 30 jaar was het ruimteveer het vlaggenschip van de Amerikaanse ruimtevaart en voor veel Amerikanen een icoon van de technische kunde die de VS konden mobiliseren. Minder romantisch is dat de ontwikkeling ervan voornamelijk politieke en economische gronden kende. De eerste vlucht werd voltooid in april 1981, maar begin jaren 70 tekende de regering-Nixon de krijtlijnen voor het programma al uit. De VS hadden de Sovjet-Unie geklopt in de race naar de maan en een missie naar Mars leek de volgende logische stap. Maar dat kreeg Nixon niet verkocht wegens budgettaire redenen, en in de plaats opteerde hij voor ruimtetuigen die in een baan rond de aarde bleven. Die konden in een later stadium als uitvalsbasis dienen voor missies richting nieuwe horizonten.

De bedoeling was om ruimtevaart veel goedkoper en haast ordinair te maken. Voor het eerst kon een ruimtetuig weer op aarde landen en hergebruikt worden. De grote vrachtruimte maakte de Space Shuttle geschikt voor vele soorten operaties. De NASA bouwde vijf tuigen en die legden alles bij elkaar 864 miljoen kilometer af, wentelden 20.873 keer rond de aarde en namen 355 mensen mee de ruimte in. De Amerikanen omarmden het ruimteveer als hun werkpaard voor de ruimte.

‘Het afscheid is triest’, zegt astronaut Good. ‘Vooral voor de mensen die eraan hebben meegebouwd. Velen hebben hun ziel erin gestoken. Een shuttle bestaat uit 2,5 miljoen onderdelen, dus over heel het land zijn er duizenden mensen die wel ergens bij een onderaannemer werken. Zij zijn ermee verbonden voor het leven. Nu moeten ze vrezen voor hun job.’

ruimtevaarttoerisme

In centraal Florida, waar er al weinig leven zit in de economie, houden ze hun hart vast voor die impact. De regio ademt ruimtevaart, op borden langs de straat zegenen de kerken Atlantis en zijn bemanning. De staat berekende dat 9.160 banen direct in gevaar zijn wegens het einde van de shuttle. Onrechtstreeks staan 23.000 jobs op de helling in de hele Space Coast regio, die leeft van ruimtevaarttoerisme. Dreigen dorpjes als Titusville en Cocoa Beach dan af te glijden tot het Detroit van de ruimtevaartindustrie? Brenda Mulberry houdt de moed erin. Zij runt al sinds 1984 haar ‘Space Shirts’ winkel op Merritt Island, vol T-shirts en andere ruimtevaartsouvenirs. De Space Shuttle is haar leven, op een na heeft ze alle 135 lanceringen gezien.

‘Nu denk ik alleen aan deze missie, en de landing over twee weken. Daarna zien we wel. De streek hier wordt hard getroffen ja, maar ik geef niet op. Hoe vaak is ons einde al niet voorspeld? Na 9/11 dacht ik dat er nooit meer een shuttle zou opstijgen. En in 2004 moesten we even dicht na vier zware orkanen achter elkaar. Ik ga nu niet zo maar stoppen, hoor.’

Balans

In Florida valt het afscheid van de shuttle zwaar, maar elders in de VS maken sceptici een behoorlijk negatieve balans op van de voorbije drie decennia. Er waren niet mis te verstane successen, zoals de lancering van de ruimtetelescoop Hubble en de schat aan wetenschappelijke onderzoeken die aan boord werden uitgevoerd. Maar het gevoel drijft boven dat de shuttles niet aan de verwachtingen hebben kunnen voldoen.

Ondanks de ambities van Nixon en zijn opvolgers werd een lancering geen maandelijkse routine en bleef de hele onderneming vreselijk duur. Het hele programma heeft de Amerikaanse belastingbetaler 196 miljard dollar gekost.

Catastrofes

Vooral de twee catastrofale missies smaken nog wrang na. Op 28 januari 1986 ontplofte de Challenger voor de ogen van de wereld 73 seconden na de lancering. Alle zeven astronauten, onder wie lerares Christa McAuliffe, lieten het leven. Evenveel doden vielen er toen op 1 februari 2003 Columbia bij zijn terugkeer in de atmosfeer boven Texas uit elkaar spatte.

De kritiek luidt ook dat de shuttle ondanks het enthousiasme van in het begin van het ruimtetijdperk de mens geen stap dichter bij de sterren heeft gebracht. Het is al 40 jaar geleden dat een mens op de maan landde, maar daar houdt de exploratie voorlopig op. Het ziet er niet naar uit dat weldra een bemande missie verder komt dan 460 kilometer van de aardbol, de maximale hoogte waarop het ISS boven onze planeet zweeft.

In Titusville is van die kritische noot niet veel te merken. Aan de Space Coast overheerst al de nostalgie en wordt de daadkracht en de veelzijdigheid van de shuttles, ondertussen onvervalste oldtimers uit een pre-internet en pre-gsm-tijdperk, nog een laatste keer geroemd. Nog één keer rukken de supporters van de shuttle deze week massaal uit om Atlantis uitgeleide te doen naar de hemel. Martha spreekt van een soort rouwstemming. ‘Het is onbegrijpelijk dat de regering een einde maakt aan de space shuttles’, foetert ze. ‘Maar ik ben hier om geschiedenis mee te maken.’

Gesponsorde inhoud

Partner content