'Alleen maar besparen is naïef'

©antoinedoyen.net

Topeconome Carmen Reinhart kreeg de jongste weken dreigmails toen een van haar invloedrijkste studies op fouten gebaseerd bleek. Een gesprek over het eerverlies en de crisis: 'We zijn nog ver van een echte oplossing.'

Dit was aanvankelijk een relatief gewoon interview met een topeconome. Over de slopend lange uitweg uit de crisis, over wat juist en fout is in de aanpak van de euromalaise en over het globale probleem van de stijgende schuldenlast. Weinig gesprekspartners zijn daarvoor geknipter dan Carmen Reinhart (57). Als een van de meest geciteerde economen ter wereld geldt de Harvard-professor als de crisisexperte bij uitstek. Haar boek 'This Time Is Different' uit 2009, waarin ze samen met collega Kenneth Rogoff lessen trekt uit het bestuderen van 800 jaar economische en financiële crisissen, is een economische bestseller.

Maar toen barstte een bom in de economische wereld. Een week na ons eerste gesprek bleken de gerenommeerde Reinhart en haar onderzoekspartner Rogoff feilbaar. Hun invloedrijke studie 'Growth in a Time of Debt', waarmee ze in 2010 aantoonden dat de economische groei van landen hard afneemt als de schuldgraad boven 90 procent stijgt, is gebaseerd op fouten. En geen kleine: Reinhart en Rogoff sprongen selectief om met hun data en blunderden met een codeerfout in Excel. De ophef in economenland was amper te overzien.

Volgens de correcties van drie andere onderzoekers bedraagt de groei van landen met een schuldgraad boven 90 procent gemiddeld 2,2 procent, en niet -0,1 procent zoals Reinhart en Rogoff beweerden. En dat nadat de studie in het altijd driftige economische debat over de antwoorden op de crisis - meer stimuli versus meer saneringen -door vele hooggeplaatste beleidsmakers in Europa en de VS - van de eurocommissaris Olli Rehn tot de Republikein Paul Ryan - was aangegrepen als het sluitende argument voor zware overheidsbesparingen.

En dus bellen we opnieuw met Reinhart om haar versie te horen. De econome blijft bij haar punt dat de mediaan, en niet het gemiddelde, van hun resultaten wijst op het verband tussen een hoge schuld en een groeivertraging. 'Dit haalt onze resultaten niet onderuit. Een hogere schuld is geassocieerd met een lagere groei. Daar is niks aan veranderd. Wij hebben trouwens nooit expliciet gesteld dat er een causaal verband is tussen hoge schuld en lage groei, wel een associatie. Om de causaliteit te bepalen is meer onderzoek nodig. Er zijn studies die het suggereren, maar die zijn niet van ons.'

Reinhart wil niet lang blijven stilstaan bij de eventuele smet op haar blazoen. 'Ik heb het razend druk. Het semester is net voorbij en ik reis morgen naar Brazilië en dan naar Brussel.' De Excel-misser had ze samen met Rogoff al onmiddellijk toegegeven. Maar de striemende kritiek, met name dat zij het Europese besparingsbeleid en talloze werklozen op haar kerfstok zou hebben, is hard aangekomen. 'Ik krijg heel extreme e-mails. Sommige zijn op het randje van een dreigement. Dat is, euh, ongelukkig, als ik het zacht uitdruk.'

Frustrerend

Fiscaal conservatieven zijn nu hun houvast voor een besparingsbeleid kwijt. Maar dat is niet haar probleem, vindt Reinhart. Van de politieke recuperatie van haar werk houdt ze zich ver weg. 'Onze studie is gewoon een gemakkelijke manier om een debat op gang te brengen over puur politieke kwesties. Je zal altijd zien dat politici eender welk academisch materiaal gebruiken dat hun standpunten ondersteunt. Ken en ik schrijven nu eenmaal over de relevante thema's van het moment die politiek erg geladen zijn. Mochten we ons bezighouden met onderwerpen die er niet toe doen, dan was dit natuurlijk niet gebeurd.'

Wat Reinhart nog het meest van al frustreert, is dat er geen tussenweg lijkt te bestaan in de economische discussie over het beleid dat ons het best uit de crisis helpt. Het is of saneren of stimuleren. Dat gebrek aan nuance aan beide zijden van het spectrum stoort Reinhart, die er prat op gaat in haar werk met Rogoff of met haar man Vincent Reinhart - hoofdeconoom bij Morgan Stanley - altijd een centristisch profiel te hebben gehad. 'Frustrerend. Wij hebben ons werk nooit puur op besparingsdrang gefocust. Die bewuste paper is eind 2009 geschreven, toen we nog diep in de crisis zaten en toen het nog niet eens een gespreksonderwerp was. Check ons boek 'This Time Is Different' maar, je vindt het woord 'austerity' niet eens in de index. En het is een dik boek.'

'Meer nog,' zegt ze, 'het idee dat je de schuldniveaus in de wereld kan terugdringen enkel en alleen met een besparingsbeleid is naïef. Schuldkwijtscheldingen maken deel uit van de oplossing van een schuldencrisis, dat hebben we al vaak herhaald. Maar politici blijven dat proces uitstellen. Ik ben verrast door de complete ontkenning in Europa dat meer schuldafboekingen nodig zijn om over herstel te beginnen praten. We zijn zes jaar na het begin van de crisis, maar ik zie de weg naar herstel niet als de schulden nog altijd onaangeroerd blijven.'

'Het klopt dat er grote risico's zijn verbonden aan schuldherschikkingen. Als we een silver bullet hadden, dan hadden we die al lang gebruikt. Een ander scenario is verder uitstel, maar dan wordt het probleem alleen maar groter. Kijk, een schuldencrisis los je op via een transfer van de schuldeiser naar de schuldenaar. Dat is een haircut, een schuldverlichting. Maar dat blijft in Europa maar op een fragmentarische manier mogelijk omdat het politiek onpopulair is. Dat vind ik moeilijk te rechtvaardigen. Je hebt een besparingsbeleid nodig om de aangroei van de schulden te stoppen, in combinatie met herschikkingen om de schulden tot een draaglijk niveau te reduceren.'

Het is niet verwonderlijk dat Reinharts diagnose van de wereldeconomie tot weinig vrolijkheid stemt. In 'This Time is Different' spiegelde ze al een lange en pijnlijke uitzweetperiode na de crisis voor. Dat beeld is enkel verscherpt. 'Vincent en ik hebben in 2010 een studie gepresenteerd over de grootste vijftien naoorlogse crisissen. Daaruit leerden we dat de groei een decennium lang 1 tot 1,5 procent lager blijft dan de historische norm. Plus, in tien van de vijftien crisissen duurde het langer dan tien jaar voor de werkloosheid kon terugkeren naar het peil voor de crisis. Al die crisissen hadden gemeen dat er een lange periode van schuldafbouw was. We zijn met andere woorden nog altijd ver van een echte oplossing.'

Ondertussen nemen in de meeste grote economieën, van Washington over Frankfurt tot Tokio, de centraal bankiers het initiatief met een ultrasoepel monetair beleid. 'The way to go', vindt Reinhart. 'De geavanceerde economieën zouden er wel bij varen mochten ze een wat hogere inflatie kennen. Wat we op een grote schaal zien, is financiële repressie, een manier voor overheden om de reële schuldenlast te verminderen. Overheden houden de nominale rente jarenlang laag en proberen tegelijk inflatie te creëren door geldcreatie. Inflatie holt de schuldenlast uit. De negatieve reële rente die je verkrijgt, is in feite een belasting op de spaarder en de obligatiehouder, opnieuw een transfer van de crediteur naar de debiteur dus. Na de Tweede Wereldoorlog hebben veel landen zo hun schulderfenis afgebouwd.'

Dat koopt extra tijd voor de politiek om niets te doen, oordeelt de econome. Politici gebruiken maar al te graag het voorwendsel dat de situatie uitzonderlijk is, dat het dit keer anders is. Precies het gevaar waarvoor het ironisch getitelde' This Time Is Different' waarschuwt. 'Ach, ik hoor het argument altijd. Altijd een variatie op hetzelfde thema. Nu wordt het vaak gehanteerd in de groeimarkten, die met het probleem van grote instromen van buitenlands kapitaal zitten. Dat creëert zeepbellen in activa en kredieten. Een tijdelijk fenomeen, hoor je dan. Maar nee, we hebben het al zo vaak gezien.'

Datafascinatie

Dat historisch besef mist Reinhart te vaak in haar vak. Ze betreurt hoe economen tijdens hun opleiding tegenwoordig te weinig worden blootgesteld aan geschiedenis en daardoor historische reflexen missen. Reinhart vierde die voorliefde bot als een soort economische archeologe in het jarenlange studiewerk dat uitmondde in 'This Times Is Different'. Het liet haar ook toe haar ander talent aan te spreken: haar handigheid met data. Ook al heeft die reputatie nu een stevige knauw gekregen. 'Ik ben gefascineerd door vragen en ik zie data als een manier om vragen te beantwoorden. Sommige economen blijven graag bij de theorie, ik werk liever als een detective. Er is een mysterie dat vraagt om beantwoord te worden. En dat gaat met data.'

Haar toppositie aan een van 's werelds hoogst aangeschreven universiteiten kwam er via een omweg. Reinhart werd geboren als Carmen Castellanos in Havana en vluchtte met haar ouders naar de VS toen ze tien was. Ze wilde eigenlijk mode studeren, maar raakte toch gefascineerd door economie en trok naar Columbia University in New York. 'Wat mij in de economie heeft getrokken, weet ik eigenlijk niet juist. Die ervaring om als kind uit Cuba in de VS te arriveren, heeft van mij een andere persoon gemaakt, dat zeker. De meesten van mijn generatie hebben geen besef van wat het betekent te immigreren en in een land aan te komen met drie koffers en je ouders een nieuw leven te zien starten.'

'Ik denk wel dat ik de voorliefde voor mijn soort research heb opgedaan op Wall Street, toen ik als jonge econome aan de slag was bij Bear Stearns. Ik kwam er aan in maart 1982. Op dat moment waren de rentes in de VS nog altijd op een record en zaten we in diepe recessie. In augustus 1982 ging Mexico in default, waardoor Latijns-Amerika en andere opkomende economieën begonnen te vallen als domino's. Dat was een heel, heel bepalende gebeurtenis voor mij op professioneel vlak. Toen begon voor mij het mysterie van hoe je een crisis indijkt.'

Gesponsorde inhoud

Partner content