Banken en overheid spannen samen tegen de spaarders

Het ECB-beleid als instrument om de economische groei aan te zwengelen werkt niet. ©© bloomberg

KBC verlaagt de rente op spaarboekjes tot bijna nul, de ECB gooit extra scheppen geld in de economie: de financiële repressie wordt opgevoerd. Het doel van dat beleid is de spaarders te doen bloeden om de lasten van de schuldenaars te verlichten. Maar dat dreigt een averechts effect te hebben. En de schadelijke nevenwerkingen manifesteren zich almaar nadrukkelijker.

'Zet de klant centraal', is een van de krachtlijnen die CEO Johan Thijs in de bedrijfscultuur van KBC wil inbrengen. Wat dat concreet betekent, daar gaf de bank deze week een staaltje van: ze verlaagt de rente op het spaarboekje tot 0,15 procent. De inflatie in België bedraagt ongeveer 1,5 procent. Wie zijn geld op een spaarboekje heeft staan, ziet die centen dus in sneltempo minder waard worden.

KBC verschuilt zich voor zijn besluit achter de Europese Centrale Bank (ECB). Die besliste donderdag het monetair beleid nog te versoepelen en de rente nogmaals te verlagen - minder dan verwacht weliswaar. KBC had daarop al geanticipeerd. De Belgische bankiers maken er geen geheim van dat het knippen in de spaarrente voor hen in de huidige moeilijke marktomstandigheden een zeldzame maar welgekomen bron van winstgroei is. Door de spaarders een lagere vergoeding te bieden kunnen ze besparen op hun financieringskosten. En is het toeval dat KBC het voortouw neemt in weer een rondje spaarrenteverlaging vlak nadat het heeft aangekondigd dit jaar nog een stuk van de 3 miljard euro Vlaamse overheidssteun te willen terugbetalen? Laat KBC zijn spaarders daarvoor opdraaien?

Wat met het risico dat de spaarders hun geld bij KBC weghalen? Dat is beperkt. De gemiddelde spaarder gaat niet zo snel lopen, weten de banken. Overstappen naar een exotische bank die hogere rentes biedt, is niet altijd een slimme oplossing, is de les van de perikelen met de Kaupthing Bank. En als spaarders op zoek naar een hogere opbrengst hun centen in een beleggingsfonds willen steken, lacht de bank in haar vuistje. Want dan kan ze instap- en beheerskosten aanrekenen. De bank verliest nooit.

Bovendien, is een vergoeding van 0,15 procent zo armtierig? De rente-inkomsten van het spaarboekje zijn vrijgesteld van roerende voorheffing. En de spaarder krijgt er een gratis depositoverzekering bovenop, toch?

Wie herinnert zich nog de tijd dat de banken hevig oorlog voerden om de gunst van de spaarder en elkaar probeerden te overtroeven met aantrekkelijker rentes? Die tijden zijn niet meer. We zijn beland in een periode van financiële repressie. Volgens sommige hooggeleerde economen is die repressie nodig om de overmatige schuldenlast, die aan de basis lag van de financiële crisis van 2008, weg te werken. Er moet een nieuw evenwicht worden gevonden, luidt het, tussen spaarders en schuldenaars. De spaarders moeten inleveren, zodat de lasten van de schuldenaars - van banken, van overheden, enzovoort - kunnen worden verlicht.

Koopkracht

Dát is een van de drijfveren voor het extreem soepele geldbeleid van de ECB. Die claimt daarmee de economische groei te willen stimuleren. Ze doet dat op een wel heel bizarre manier: door aan de spaarinkomsten van de gezinnen te zitten en zo hun koopkracht te ondermijnen. Het officiële discours luidt ook dat de ECB het deflatiegevaar probeert te bezweren. Dat komt erop neer dat de ECB-bonzen de gezinnen het voordeel van de goedkopere olie - de enige reden waarom de inflatie in de eurozone zo laag staat - niet gunt.

Het is intussen wel duidelijk dat het ECB-beleid als instrument om de economische groei aan te zwengelen, niet werkt. Het prille herstel in de eurozone is te danken aan de lage olieprijs, niet aan het stimuleringsbeleid van de ECB, blijkt uit een onderzoek van de Nederlander Casper de Vries, econoom aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Voor de ECB is dat echter geen reden om het geweer van schouder te veranderen. Want als instrument van financiële repressie werkt haar beleid wél. Doordat de ECB de financiële markten met tientallen miljarden euro's overspoelt, zijn de rentes naar dieptepunten gezakt en kunnen de landen in de eurozone zich spotgoedkoop financieren. In Italië bedraagt de rente op staatsobligaties nog 1,65 procent, in Spanje 1,75 procent, voor Iers overheidspapier ligt ze op 1,2 procent. Alle drie waren dat PIGS-landen, landen die na de financiële crisis worstelden met een hoge staatsschuld, weet u nog?

Door die lage rentes blijft de rentelast op hun overheidsschuld beheersbaar en veroorzaken ze geen begrotingsontsporingen. De rentedaling creëert integendeel extra ruimte op de begroting. België zit opgezadeld met 400 miljard euro staatsschuld: een rente die 1 procentpunt lager staat, levert dan meteen een besparing op van 4 miljard euro. De ECB mag krachtens haar statuten geen geld drukken dat de regeringen vervolgens kunnen uitgeven. Via een omweg doet ze het toch.

De banken zijn de handlangers van de ECB om de financiële repressie in de praktijk te brengen. Als ze dienst weigeren, snijden ze in hun eigen vel. Nu halen ze er zelf ook nog profijt uit. De regeringen leveren ook een eigen bijdrage tot de financiële repressie, door spaarders en beleggers bijkomende belastingen op te leggen. In België bijvoorbeeld extra beurstaksen, een hogere roerende voorheffing, een speculatietaks.

Nevenwerkingen

Werkt de repressie? Wordt een stuk van de schuldenberg afgegraven? Niet meteen. Het ECB-beleid heeft eerder een averechts effect. De extreem lage rente zet aan tot het maken van méér schulden. Sinds 2008 zijn de wereldwijde schulden met 40 procent toegenomen tot 200.000 miljard dollar. Dat is 300 procent van het wereld-bruto binnenlands product.

De schadelijke nevenwerkingen van het goedkopegeldbeleid en de financiële repressie nemen intussen toe: overgewaardeerde aandelenmarkten, zeepbellen op de vastgoedmarkt, pensioenfondsen en levensverzekeraars die het moeilijk krijgen om hun verplichtingen na te komen.

Nog een gevolg van dat beleid is het fusie- en overnamegeweld in de bedrijfswereld, dat leidt tot herstructureringen en afdankingen. De onvermijdelijke knip in het rendement van de groepsverzekeringen die resulteert in minder aanvullend pensioen voor de werknemers is er een ander.

Beseft de ECB dat ze zelf een economische depressie aan het organiseren is?

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect