Beste betaalde schilder in Londen was een Nederlander

Geen schilder kon de klassieke oudheid zo verleidelijk schilderen als Lawrence Alma-Tadema. Hij inspireerde tal van filmregisseurs. ©Collectie van Ann en Gordon Getty

De nu vergeten Nederlandse schilder Lawrence Alma-Tadema was in de 19de eeuw een beroemdheid. Met reden, bewijst een knappe expo in het Fries Museum in Leeuwarden.

Ooit was Sir Lawrence Alma-Tadema (1836-1912) wereldberoemd en de best betaalde schilder in victoriaans Engeland. Zijn roem reikte over heel Europa tot in de Verenigde Staten. Maar na zijn dood werd hij snel vergeten. In de jaren vijftig en zestig van vorige eeuw kon je zijn doeken op veilingen voor een prikje kopen. Tegenwoordig zijn ze weer fel gegeerd op de kunstmarkt. Een van de grootste uitleners aan de tentoonstelling in Friesland is, naast Nederlandse en Britse musea, een privécollectie: de Mexicaanse Colección Pérez Simón. Ook het Fries Museum zelf bezit een fraaie collectie werken van zijn stadsgenoot.

Alma-Tadema was een academisch schilder geobsedeerd door geschiedenis. De manier waarop het oude Rome in tv-series en films afgebeeld wordt, is schatplichtig aan de Fries. De filmregisseur Ridley Scott besliste om 'Gladiator' te maken na het bekijken van reproducties van het werk van Alma-Tadema.

Alma-Tadema trok vanuit Leeuwarden naar België om het schildersvak aan de Antwerpse academie te leren. Hij studeerde er bij Hendrik Leys, die het Antwerpen van de 16de eeuw op een zo realistisch mogelijke manier tot leven wilde wekken. Dat soort accuraatheid zou ook Alma-Tadema nastreven. Een zaal van de tentoonstelling is gewijd aan de donkere historische werken uit de Merovingische periode, die Alma-Tadema in zijn Belgische tijd schilderde. Tijdens zijn huwelijksreis in 1863 naar Pompeï leerde hij echter de antieke oudheid ontdekken. Na de vroegtijdige dood van zijn eerste vrouw (en die van zijn leermeester Leys) trok hij in 1870 van Brussel naar Londen, vond er een nieuwe liefde en bewoonde er achtereenvolgens twee prachtige kunstenaarswoningen.

In Londen ontpopte Alma-Tadema zich tot dé schilder van de antieke oudheid. Hij verdiende er veel geld, net zoals zijn marchand, de uit Kortrijk afkomstige Ernest Gambart. Waar men Alma-Tadema er eerder van beschuldigd had marmer te schilderen dat eruit zag als kaas, werd de Fries nu de grootmeester van het schilderen van antieke taferelen waarin het blanke marmer contrasteert met een blauwe zee en hemel. Tegen die blauw-zilverwitte achtergrond drapeerde hij zijn personages, vaak mooie vrouwen in weidse gewaden, in een uitvoerige mise-en-scène. Dat hij niet ongevoelig was voor nieuwe tendensen in de schilderkunst toont zijn 'De rozen van Heliogabalus'(1888): een historische episode (de verdorven Romeinse keizer Heliogabalus die zijn gasten verstikt in een bad van rozenblaadjes) die uitgebeeld wordt als een orgie van kleuren, een Monet of Pissarro waardig.

Het Fries Museum heeft voor de tentoonstelling een ruime selectie van Alma-Tadema's beste schilderijen verzameld. Het confronteert ze op een even discrete als geslaagde manier met fragmenten uit films uit de belle époque, van Cecil B. DeMille en van vandaag. De overeenkomst is opvallend: de filmregisseurs en -ontwerpers hebben goed naar Alma-Tadema's doeken (of reproducties ervan) gekeken. Als de schilder een halve eeuw later was geboren, was hij beslist filmregisseur geworden.

Dit is de eerste grote tentoonstelling van Alma-Tadema's werk in twintig jaar. De vorige liep in het Van Gogh Museum in Amsterdam in 1996. Daarvoor was zijn werk niet meer getoond sinds 1913, kort na zijn dood. De prachtige tentoonstelling in het Fries Museum toont waarom we Alma-Tadema dienen te kennen: van alle 19de-eeuwse academische schilders is hij de grootste. En zeker de meest verleidelijke.

Alma-Tadema inspireerde de jonge Gustav Klimt en was een goede vriend van de schilder Sir Frederic Leighton, de voorzitter van de Royal Academy. En dus verhuist deze tentoonstelling na Leeuwarden naar het Belvedere in Wenen en naar het prachtige Leighton House in Londen.m

'Alma-Tadema, de klassieke verleiding' tot 7 februari in het Fries Museum, Wilhelminaplein in Leeuwarden, Friesland. www.friesmuseum.nl

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect