De giraf is een zonnewijzer

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

Op zoek naar een beknopte en begrijpelijke uitleg over de werking van de evolutie? Dan is de giraf iets voor u. Iedereen kan zich bij het dier iets bij voorstellen, iedereen vindt zijn lange nek intrigerend, en de verklaring is niet moeilijk. Helaas is ze soms ook verkeerd.

Wat vindt u van de volgende uitleg? De voorouders van de giraf strekten hun nek om bij hogere blaadjes te kunnen. Door de concurrentie in de savanne waren ze verplicht zo hoog mogelijk te reiken. Daardoor kregen ze een langere nek, en die gaven ze door aan hun nakomelingen. Die op hun beurt hun nek uitstrekten, waardoor die nog langer werd. Enzovoort.

De uitleg is bedacht door Jean-Baptiste Lamarck, nog in het pre-Darwin-tijdperk. En nog altijd hoor je mensen het op die manier uitleggen. Maar ze dwalen. Het is niet hoe evolutie werkt. Sinds de publicatie van Charles Darwins 'On the Origin of Species' in 1859 weten we beter.

Een Darwin-compatibele verklaring voor de giraffennek is de volgende. Bij de voorouders van de giraf waren er exemplaren met een iets langere nek, en andere met een iets kortere. De exemplaren met de langste nekken konden beter bij de hoge blaadjes. Die hadden dus meer te eten, en daardoor meer kans om te overleven en kleintjes op de wereld te zetten - die de relatief lange nekken van hun ouders erfden. De volgende generatie had daardoor gemiddeld al een iets langere nek. En in die generatie waren het opnieuw de exemplaren met de langste nekken die de meeste kans hadden om zich voort te planten. Enzovoort.

Dat is de standaarduitleg, zoals je hem op dit moment in de meeste boeken vindt. Maar echt zeker zijn we er niet van. Er zijn andere verklaringen mogelijk, die evenzeer Darwin-compatibel zijn.

Misschien vinden giraffen een lange nek gewoon sexy. Ook dan zouden de exemplaren met een langere nek meer kans hebben om zich voort te planten. Het is de manier waarop pauwen aan hun absurd versierde staart zijn gekomen. En wie weet verklaart het ook waarom mensen schijnbaar nutteloze talenten hebben, zoals gevoel voor humor.

Misschien hebben de voorouders van de giraf in de eerste plaats langere poten gekregen, om sneller te kunnen vluchten voor roofdieren. De lange nek was vervolgens noodzakelijk om nog met hun kop bij de grond te kunnen.

Of misschien - en dat is een nieuwe hypothese, beschreven in Nature en in Journal of Arid Environments - helpt de lange nek giraffen om koel te blijven in de hete Afrikaanse zon. De gedachte erachter is dat een langwerpig voorwerp minder zon vangt als het met zijn punt naar de zon wijst. Een bol vangt altijd ongeveer even veel zonlicht, maar een breinaald vangt veel minder licht als ze met haar punt naar de zon wijst dan als ze haar lange zijkant naar de zon keert.

En wat blijkt? Giraffen staan inder- daad vaak met hun kop naar de zon als het warm is.

Vergezocht? Misschien wel. Maar geef toe, is die hele giraf niet een beetje een vergezocht beest?

Steven Stroeykens Schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect