De nieuwe gerechtsdeurwaarder bemiddelt

De gerechtsdeurwaarder zou een bemiddelende rol moeten spelen bij de invordering van schulden. Hij kan ervoor zorgen dat de schuldenaar niet in de armoede verzeilt, en dat de schuldeiser binnen een redelijke termijn wordt betaald.

Ruim 364.000 Belgen kunnen hun schulden niet meer betalen. Er zijn meer dan 500.000 achterstallige kredietovereenkomsten geregistreerd. Voor 2015 bedraagt de totale kredietachterstand 3,15 miljard euro. Ruim 100.000 mensen zitten in een collectieve schuldenregeling. Er zijn meer dan 100.000 leefloners.

Ondanks de enorme welstand blijft de armoede in onze samenleving toenemen. Steeds meer mensen hebben moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Leningen worden niet langer afbetaald. Ziekenhuisrekeningen en facturen van elektriciteit, gas en water stapelen zich ongeopend op.

Een deel van die groeiende groep schuldenaars is echt arm en kan gewoon niet betalen. Voor hen zijn de wettelijke vangnetten van collectieve schuldenregeling en de wet op de continuïteit van de ondernemingen nodig. Maar een ander, vrij groot deel van de wanbetalers zou de facturen wel kunnen betalen, maar is het slachtoffer van een slechte timing en van het nefaste sneeuwbaleffect van de bestaande invorderingspraktijk.

Elke schuldeiser bekijkt zijn vordering apart en kan een gerechtsdeurwaarder inschakelen. Voor die ene vordering kan hij tal van handelingen stellen, gaande van een aanmaning, dagvaarding en betekening tot een betalingsbevel, beslag en aanplakking. Zo kan een schuld van 100 euro aangroeien tot meer dan 1.000 euro. Als meerdere schuldeisers dat elk afzonderlijk doen voor een aantal vorderingen, hoeft het niet te verbazen dat de schuldenaar door een lawine van kosten recht in de armoede wordt gesleurd.

Ik heb vroeger al gepleit voor de bemiddelende rol van de gerechtsdeurwaarder in onze samenleving. Als een soort 'commissaris van executie' staat hij tussen de schuldeisers en de schuldenaar en treedt hij op als een openbaar ambtenaar, in het belang van de samenleving.

Bemiddeling leert ons dat we bij problemen en conflicten naar de achterliggende belangen moeten kijken. Het belang van de schuldeiser is dat zijn vordering zo veel mogelijk netto wordt voldaan, met zo weinig mogelijk extra kosten. De schuldeiser heeft er niets aan dat zijn debiteur voor die vordering van 100 euro maanden of jaren moet afbetalen voor het tienvoudige van dat bedrag.

Het belang van de schuldenaar is dat hij zijn schulden effectief kan afbetalen in een menswaardig tempo, zonder dat de schuld aangroeit tot een permanent zwaard van Damocles. En het maatschappelijk belang is evident: contracten naleven, schulden afbetalen, onnodige kosten vermijden, burgers een menswaardig leven bieden en armoede bestrijden.

Vermogensfoto

Het juridisch apparaat moet zo functioneren dat het de achterliggende belangen zo goed mogelijk kan realiseren. De bestaande invorderingspraktijk lijkt daarin niet te slagen. Dat geldt overigens meer algemeen voor ons hele, erg geformaliseerde en dure juridisch systeem. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) schrijft in zijn beleidsplan terecht dat meer moet worden ingezet op bemiddeling en onderhandeling, omdat het de rechtbanken ontlast en omdat een bemiddelde oplossing meer wordt gedragen.

In die lijn moet ook bij wanbetaling worden afgestapt van al te snelle formalistische en dure invorderingsprocedures. Ook daar is het aangewezen te zoeken naar een oplossing die rekening houdt met de belangen van alle betrokkenen. Een gerechtsdeurwaarder is de ideale figuur om die bemiddelende rol te spelen.

Een jaar geleden hebben Beweging.net en enkele gerechtsdeurwaarders het voorbeeld gegeven en Ethisch Verantwoord Invorderen (EVI) gelanceerd met het project MyTrustO. Dat gerechtsdeurwaardersplatform zet een centraliserende schuldbemiddeling op voor mensen die meerdere schulden hebben en die de schulden willen, kunnen en zullen betalen maar dat vandaag niet in één keer kunnen.

De schuldenaar wordt hier niet gereduceerd tot een dossiernummer van een schuldvordering, hij wordt benaderd als een mens. De gerechtsdeurwaarder- bemiddelaar bekijkt samen met hem alle openstaande schulden, en betrekt daar alle schuldeisers bij. De schuldenaar wordt gesteund en aangespoord tot verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Hij moet transparant zijn en een volledige 'vermogensfoto' geven.

Op basis daarvan zoekt de gerechtsdeurwaarder naar realistische mogelijkheden voor een maandelijkse afbetaling. Dat alle schulden worden aangepakt en alle schuldeisers mee in het plan worden betrokken, heeft voor iedereen voordelen. De schuldenaar ontsnapt aan de gevaarlijke spiraal van invorderingskosten en armoede. De schuldeiser krijgt zijn geld binnen een redelijke termijn, zonder gerechts- en uitvoeringskosten.

Het is niet verwonderlijk dat de maatschappelijke respons op MyTrustO zeer positief is. In 2016 werd het project twee keer gelauwerd. Het won de Publieksprijs van de Prijs van de Hoop, uitgereikt door Lannoo en Cera. En het werd genomineerd voor de Federale Prijs Armoedebestrijding, vanwege zijn creatieve en vernieuwende omgang met schulden.

De gerechtsdeurwaarders verdienen een pluim. Vanuit een beroepsgroep die werd beschimpt en geschuwd, hebben ze zich opgewerkt tot moderne openbare ambtenaren met een vernieuwd wettelijk statuut en een evenwichtig tuchtsysteem. Ze lopen ver voorop in de informatisering en de digitalisering van hun werk en zijn nu ook visionair, met EVI als bruggenbouwer voor een betere samenleving.

* Alain Laurent Verbeke, gewoon hoogleraar privaatrecht aan de KU Leuven, covoorzitter Leuven van het Mediation Platform, visiting professor of Law in Harvard, advocaat aan de balie van Brussel en Kortrijk

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content