'De tijd van de dokter als bullebak is voorbij'

Mobiele geneeskunde, apps en robots. Het ziekenhuismodel staat voor een heuse revolutie. Ook ethiek wordt een belangrijk discussiepunt, zegt Christophe Mouton, CEO van het AZ Maria Middelares. De burgerlijk ingenieur is in de running om met zijn ziekenhuis Overheidsorganisatie van het Jaar te worden.

az maria middelares

Bedrijfsopbrengsten: 206 miljoen euro (2014)

Winst: 1,3 miljoen euro

Werknemers: 1.800 personeelsleden, 200 dokters.

Levensreddend? Mouton redt als CEO niet rechtstreeks levens, maar door een performant ziekenhuis te leiden, doet hij dat onrechtstreeks wel.

Innoverend? Er is in het AZ Maria Middelares een comité innovatie, dat samen met de artsen nagaat in welke innovatieve projecten er het best geïnvesteerd wordt en welke nieuwe studies opgestart worden.

Volwassen? De roots van het ziekenhuis gaan 800 jaar terug. Het heeft de ambitie voort te bouwen op de kernwaarden die het sinds lang uitdraagt.

Internationaal? Net als bij vele andere ziekenhuizen worden artsen van het ziekenhuis op gezette tijdstippen uitgenodigd om te spreken op internationale symposia én om ingrepen in buitenlandse ziekenhuizen te doen.

Uniek? Het AZ Maria Middelares wil een voorbeeld zijn in België. Maar er zijn nog ziekenhuizen die hun werking doorlichten, moderniseren en samenwerkingsverbanden smeden. Mouton verwijst graag naar het UZ Leuven, dat 15 jaar geleden het Vlaams ziekenhuisnetwerk oprichtte en met zijn ICT-netwerk een voortrekkersrol speelt in de samenwerking tussen ziekenhuizen.

In de inkomhal van het splinternieuwe AZ Maria Middelares in Sint-Denijs-Westrem staat een zwarte vleugelpiano. Patiënten, dokters, bezoekers en conservatoriumstudenten kunnen er een muziekuurtje reserveren. Iets verderop registreren patiënten zich met hun identiteitskaart aan inschrijvingskiosken. Die vertellen hun wanneer en naar welke consultatiezaal ze moeten. Alles oogt fris, open, gezellig en rustig. Geen ziekenhuissfeer. Achterin verwacht je eerder een trein of een vliegtuig dat je meeneemt naar een zonnige bestemming.

Maria Middelares werd 800 jaar geleden gesticht door de zusters cisterciënzers uit Gent, die ook nu nog in de raad van bestuur zitten. Eerst bevond het zich in de Bijloke, dan in de Refuge. 100 jaar geleden verkaste het ziekenhuis naar een site buiten Gent. Vorig jaar ruilde het zijn stek in Sint-Denijs voor een splinternieuwe campus 100 meter verderop. Dit jaar maakt het AZ kans te worden verkozen tot beste overheidsorganisatie. Het zou de eerste keer zijn dat een ziekenhuis die prijs wint.

'De piano is een idee dat ik oppikte in de Cleveland Clinic in Dubai', glimlacht ziekenhuisdirecteur Christophe Mouton. 'Het is een detail, maar in het ziekenhuis van de toekomst wordt patiëntenbeleving belangrijk. De reacties zijn heel positief.'

Mouton (45) is burgerlijk ingenieur scheikunde en staat sinds vorig jaar aan het hoofd van het AZ. Na een carrière bij de textielgroep Beaulieu en het elektronicaconcern Philips verdiende hij zijn sporen bij het UZ Leuven Gasthuisberg, het Jan Ypermanziekenhuis in Ieper en het AZ Sint Lucas in Gent.

Mouton is ook bestuurder van de Belgische Vereniging van Ziekenhuisdirecteurs, die met bedrijven, experts en beleidsmakers brainstormt over de toekomst van het ziekenhuismodel en de gezondheidszorg. Dat model staat volgens hem op de drempel van een revolutie.

Mouton: 'Eigenlijk is er in 800 jaar gezondheidszorg bitter weinig veranderd. Je bent ziek, gaat naar een ziekenhuis, je krijgt een diagnose, men probeert je te genezen en je gaat naar huis. Met de huidige elektronica en technologie zal dat volledig veranderen. Ons ziekenhuis heeft zich daar al op voorbereid. We hebben 532 bedden, met het dagziekenhuis erbij 631. Maar dat zegt weinig, want we zijn geen beddenhuis meer. We zijn een technisch interventiecentrum met 200 dokters en 24 interventiezalen, waarvan twee hybride met operatiekwartier en radiologie samen. We hebben geen 21 bedden meer voor 21 heuppatiënten die vroeger elk gemiddeld drie weken in het ziekenhuis verbleven. Die situatie is vandaag totaal anders, want sommigen kunnen al na een dag naar huis. De revalidatie gebeurt via thuiszorg en kine. Idem voor hart- of diabetespatiënten. De gemiddelde verblijfsduur in de ziekenhuizen zal blijven dalen.'

Ziekenhuizen met als strategie de beddencapaciteit maximaal in te vullen, zullen volgens Mouton ofwel exponentieel veel extra opnames moeten realiseren ofwel geconfronteerd worden met substantiële leegstand. 'De eerste optie betekent dat men massaal patiënten gaat afnemen van andere centra, de tweede situatie bedreigt op termijn de financiële leefbaarheid van het ziekenhuis. De visie van de overheid dat ziekenhuizen in netwerken zorg moeten aanbieden - wat wij ook doen - sluit daar nauw bij aan. Het is een verdoken besparingsoefening om overcapaciteit weg te saneren.'

Apps

Volgens Mouton is dat nog maar het begin. In Nederland experimenteert Philips met wearables die gelinkt zijn aan medische dossiers, waardoor ziekenhuizen patiënten kunnen opvolgen via IT, app of smartphone. Een cardiologische patiënt hoeft niet langer om de drie maanden op consultatie te komen, maar krijgt een alarmsignaal wanneer het wel moet. 'Ook wij experimenteren met apps om hartpatiënten thuis op te volgen. Een arts van ons ziekenhuis heeft in een start-up een app ontwikkeld om kniepatiënten na hun operatie een revalidatie op maat aan te reiken. Efficiënter, goedkoper en comfortabeler voor de patiënt. Met de Gentse ziekenhuizen dienden we bij de overheid een project in voor kort bevallen, twee in plaats van vier dagen in het ziekenhuis, waarbij vroedvrouwen de moeder thuis opvolgen.'

Dankzij mobile health en andere technologische revoluties kunnen we volgens Mouton meer aan preventieve in plaats van curatieve geneeskunde doen. 'Kijk naar de genoomanalyse, die ziektes veel sneller opspoort omdat alle genen van de patiënt in kaart zijn gebracht. Je zal gemakkelijk kunnen meten wat de kans is op hartfalen of andere ziektes. Ook voor je kinderen. Dat houdt natuurlijk ook risico's in. Het kan verzekeraars ertoe aanzetten om de verzekeringspremie te verhogen. Of erger nog, om ze op te trekken als je je genoominformatie niet vrijgeeft.'

Ook het financieringsmodel zal volledig veranderen. Nu wordt een Belgisch ziekenhuis nog gefinancierd op basis van het aantal opnames, ligdagen en onderzoeken. Mouton: 'Daar moeten we dringend van af. In Scandinavië bestudeert de overheid modellen waar enkel kwaliteitsvolle zorg vergoed wordt. In België is het vaak omgekeerd: als je een patiënt te vroeg ontslaat, heb je daar als ziekenhuis soms financieel nadeel bij. Sommige ziekenhuizen staan weigerachtig tegen heupoperaties in daghospitalisatie. Het brengt immers meer op om de patiënt drie dagen te hospitaliseren, want ze worden er vier dagen voor betaald. Als een patiënt tijdens zijn ziekenhuisverblijf een infectie oploopt, wordt het ziekenhuis voor sommige pathologieën vijf dagen uitbetaald. Zonder infectie vier. Vanuit een kwaliteitsgedachte is dat niet logisch. In het oude China werden gezondheidsverstrekkers niet betaald voor zieke patiënten, maar enkel voor gezonde patiënten.'

Het AZ Maria Middelares begon onlangs met een 'early warning score', waarbij verpleegkundigen elke dag op een welbepaald tijdstip registreren of een patiënt zich in kritieke toestand bevindt of niet. 'Dankzij die techniek worden in ons ziekenhuis minder patiënten gereanimeerd dan in andere centra. Dat betekent wel dat we minder geld krijgen van de overheid, want als je een patiënt reanimeert, krijg je meer voor je spoedafdeling. Dat soort financieringstechnieken moet plaats ruimen voor het 'pay for quality'-model. De overheid is daar gelukkig mee bezig.'

Zorghotel

Een andere trend is specialisatie en outsourcing zoals bij heuppatiënten, bij wie de revalidatie gebeurt in een gespecialiseerd centrum of thuis. Mouton: 'Je moet er wel op toezien dat de slinger niet doorslaat in de andere richting. Stel dat je dat model toepast voor thuisdialyse, dan moet je goed berekenen wat de thuisverzorging, de apparatuur en de waterbehandeling per behandelde patiënt daadwerkelijk kosten en wat de medische risico's zijn. In een ziekenhuis houdt een nierspecialist toezicht. Thuis niemand.'

Nederland bouwt naast zijn ziekenhuizen zorghotels om patiënten die na een dag het ziekenhuis uit moeten maar niet naar huis kunnen goedkoper te begeleiden, op te vangen en te revalideren. Mouton: 'Daar werkt dat model omdat de dagprijs van een ziekenhuis er veel hoger ligt dan bij ons. Er loopt bijvoorbeeld een derde meer personeel rond. Wij hebben vastgesteld dat de kostprijs per dag in een Nederlands zorghotel duurder uitkomt dan de ligdagprijs in een Belgisch ziekenhuis. Voor ons werkt dat systeem dus niet.'

verlieslatend

Een grote uitdaging is de financiering van nieuwe technologie. 'We investeerden in een nieuwe robot voor urologische ingrepen en we hopen die ook te gebruiken voor hart- of andere chirurgie. Maar die robot is verlieslatend omdat de overheid de verbruiksmaterialen niet of onvol- doende terugbetaalt. Bovendien is het wettelijk verboden dergelijke kosten ten laste te leggen van de patiënt. Gevolg: veel ziekenhuizen passen technieken toe die minder doeltreffend zijn omdat er geen budgetten zijn voor innovatie. Ik ben er nochtans zeker van dat sommige patiënten bereid zijn om voor die duurdere robotbehandeling te betalen. Net zoals er mensen zijn die kiezen voor vijfsterrenhotels of driesterrenrestaurants of superdure auto's. Maar in de gezondheidszorg is dat niet toegestaan. Het enige wat ze wel kunnen, is extra betalen voor een eenpersoonskamer, ongeacht of het ziekenhuis die middelen dan herinvesteert in innovatie of niet.'

Volgens Mouton kan die 'wealthcare-generatie' perfect de robot financieren. 'Met die inkomsten kunnen we de robot ook gebruiken voor patiënten die het niet kunnen betalen.' Gezondheidszorg met twee snelheden? Mouton geeft toe dat het een heel moeilijke discussie is. 'Maar iedereen zal er wel beter van worden, denk ik. Het is een keuze die je maakt. Patiënten die willen betalen en het hier niet vinden, zullen sowieso naar het buitenland trekken. Ofwel ga je voor eenheidsworst en de grijze middelmaat, ofwel voor slimme differentiatie via een hoogtechnologisch aanbod dat finaal alle patiënten ten goede kan komen. We gaan voor het laatste.'

Ethiek

Een andere heikel punt is ethiek. Mouton: 'Je kan door bepaalde prestaties uit te voeren perfect je winkel laten draaien. Anderzijds moeten we erbij stilstaan dat bijna driekwart van het gezondheidsbudget wordt opgesoupeerd in de laatste zes maanden van het leven van een patiënt. Cru gesteld: stel dat je je patiënt niet meer behandelt in zijn laatste zes maanden, dan kan je een enorm bedrag uitsparen. Daarmee zitten we in een ethische discussie. Gaan we nog bepaalde oncologische behandelingen van 50.000 euro uitvoeren op patiënten die bijna palliatief of terminaal zijn en die 5 procent kans hebben om te overleven? Het probleem is dat je nooit weet wanneer het iemands laatste zes maanden zijn. En als het je eigen familie betreft, wordt het helemaal moeilijk. Mijn vader kreeg na zijn 85ste nog een TAVI-hartklep, maar op die leeftijd wordt die behandeling niet meer terugbetaald. Voordien zat hij jaren aan zijn zetel gekluisterd. Dankzij die klep heeft hij nog vijf fantastische jaren gekend.'

En dan is er ook nog dokter Watson, de supercomputer die miljoenen pagina's tekst uit medische tijdschriften, klinische studies en patiëntendossiers bevat. In de VS ondersteunt hij medici om betere beslissingen te nemen. Mouton: 'De impact zal enorm zijn. In de VS zijn artsen juridisch vervolgd omdat ze het advies van de computer niet hadden gevolgd. Die supercomputer zal samen met de robots de rol van de dokter grondig veranderen. Hij analyseert statistieken, bloeduitslagen, linkt ze met medische dossiers, radiologiebeelden en andere big data en maakt op basis daarvan een diagnose. De arts doet dat nu ook, maar waarschijnlijk minder accuraat.'

Een zware uitspraak? 'Misschien. Maar de beste schaker kan ook niet meer winnen van de schaakcomputer. Wat de dokter wel altijd beter zal kunnen, is de psychosociale en psychosomatische behandeling van zijn patiënt. In die zin wordt gezondheidszorg met een ziel belangrijker en dan zitten we opnieuw bij het element patiëntenbeleving... en onze piano. Daarom selecteer ik dokters nu ook op hun emotionele intelligentie. Vroeger hoefde een goede chirurg niet empathisch te zijn, hij mocht de grootste bullebak zijn, hij kon overal aan de slag. Die tijd is voorbij.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect