De Japanse kerselaars van Middletown

Roel Verrycken, middletown ‘Deja Vu’, kopt de Press&Journal, de krant van Middletown. Hoewel de Japanse catastrofe van een ander kaliber is, weten ze hier wat het is te leven met de angst van een falende kerncentrale in de achtertuin. In maart 1979 vond op Three Mile Island het grootste nucleaire incident ooit in de VS plaats. Er viel niet één slachtoffer, maar de paniek was enorm. ‘Ik zal je zeggen wat het was. Het was verdomd angstaanjagend.’

Zijn geigerteller heeft hij niet meer. Tot vorig jaar nog wel, maar het souvenir van 1979 is naar het politiebureau verhuisd, een verdieping hoger. Zo kan Robert Reid, burgemeester van Middletown, Pennsylvania, af en toe nog eens de radioactiviteit in zijn gemeente opmeten. ‘Just to make sure.’ Reid is al 33 jaar de burgervader van de vredige plek. Middletown telt behalve zo’n 9.000 zielen een restaurant, een cafe, een tattooshop, een cinema en een kerk of vijf, zes. En een kerncentrale.

Die doemt op als je op de autoweg 441 in zuidelijke richting naar Middletown rijdt, parallel met de Susquehanna. Vanop het kruispunt van Emaus Street en Union Street, dat het centrum van Middletown vormt, kan je ze niet zien, maar als je de rivier bereikt, zijn ze plots heel dichtbij: de vier koeltorens van Three Mile Island, de stroomfabriek op de gelijknamige zandbank in het midden van de rivier. TMI haalde 32 jaar geleden wereldwijd het nieuws na een ongeluk in de centrale en de dreigende nucleaire ramp in combinatie met de blinde paniek die erop volgden. Het incident veranderde de Amerikaanse kernindustrie voorgoed.

Op woensdag 28 maart 1979, om 4 uur ’s ochtends, vielen door een onverklaarbare fout de koelwaterpompen uit in de tweede reactor van Three Mile Island, TMI2. Die draaide op dat moment nog maar vijf weken op volle toeren. Door het defect liep de temperatuur enorm op. Om druk af te laten, werd een ventiel geopend, maar dat sloot niet automatisch en het koelwater stroomde weg. De arbeiders in TMI2 hadden het probleem niet door. In de controlekamer dachten ze dat het koelwater automatisch weer in het systeem terechtkwam, maar in werkelijkheid speelde zich een catastrofe af. Er was zo veel water weggestroomd dat de radioactieve brandstofstaven voor twee derde bloot lagen en smolten. Achteraf zou blijken dat er in TMI een ‘partial meltdown’ was geweest. Drie uur later, tegen 7 uur, ging het alarm af door wat in het altijd eufemistische ingenieursjargon een ‘ernstig incident’ heet.

alarmist

‘Ik was aan het ontbijten’, herinnert Dick Thornburgh, de toenmalige gouverneur, zich. ‘Ik wist heel weinig over nucleaire energie, maar ik wist wel dat als er een probleem was, het heel ernstig was.’ Burgemeester Reid weet nog hoe hij in zijn bureau meteen de televisie aanzette, ‘maar elk kanaal zei iets anders’. Dan maar de radio, maar die bracht evenmin duidelijke informatie. ‘Toen wist ik: we hebben een probleem.’ In de namiddag liep Middletown vol mediaploegen. Een kerncentrale die in de problemen kwam, dat hadden ze in de jonge nucleaire geschiedenis in de VS nog niet gezien.

Reid: ‘Ik was nog maar een paar maanden voordien verkozen als burgemeester. Ik had toen een voorgevoel dat we een risico liepen met TMI, een chemische fabriek, twee snelwegen, een luchthaven en een treinstation zo dicht bij elkaar. Ik heb toen het initiatief genomen met de andere dorpen en county’s in de buurt een rampenplan voor de streek op te stellen, maar ze vonden mij een ‘alarmist’. En toen kwam maart 1979.’

Twee dagen na het incident, op vrijdag 30 maart, doken de eerste berichten over radioactieve straling op en vormde zich een waterstofbel in de reactor. De paniek greep om zich heen. Ook Hollywood droeg daartoe bij. Alsof de duivel ermee gemoeid was, liep net ‘The China Syndrome’ in de Amerikaanse zalen. De film gaat over een fictieve kernramp en de vrees voor een radioactieve kern die zo verhit raakt dat hij door de aarde heen smelt. De ironie wil dat, hoewel de film zich afspeelt in California, als voorbeeld voor de mogelijke gevolgen gesproken wordt over ‘een gebied zo groot als Pennsylvania’ dat onbewoond dreigt te geraken.

Al die tijd was de verwarring groot en spraken de berichten over radioactieve straling elkaar voortdurend tegen. De media waren overijverig, weet Ken Miller nog, professor radiologie bij Penn State Hershey Medical Center, het dichtsbijzijnde ziekenhuis. ‘In plaats van de dingen te zeggen zoals ze waren, hadden ze het over het worstcasescenario. Ze bliezen de gebeurtenissen buiten proportie op. De waterstofbel zat goed vast in de reactor, er was geen reden tot paniek. Maar de media spraken van een potentiële bom. Kerncentrales kunnen geen bommen worden.’

Stephanie Arnold moet niet diep in haar geheugen graven. Ze woonde in 1979 vlak bij Three Mile Island, en dat is nog altijd zo. ‘Ik dacht dat ik een zenuwinzinking kreeg. Die waterstofbel kon ontploffen, maar ik dacht dat ik zou ontploffen. Nu lach ik, maar toen was het niet grappig. Ik zal je zeggen wat het was. Het was verdomd angstaanjagend.’

‘De media wisten van niks’, zegt burgemeester Reid. Wat ik gelezen en gehoord heb: vogels die plots massaal uit de lucht vallen. Kalfjes met twee hoofden. Aardbeien zo groot als kolen. De fantasie sloeg op hol.’ Reid wijst ook de ‘arrogante’ uitbaters van TMI met de vinger. ‘Ze voelden zich duidelijk te goed om de gemeenschap hier deftig op de hoogte te houden. Maar als je het mij vraagt wisten ze zelf amper hoe ernstig de situatie was.’

Kruisverhoren

Te midden van al die onzekerheid moest gouverneur Thornburgh beslissingen nemen voor het welzijn van een kwart miljoen mensen. ‘Velen noemden zich expert, maar waren het niet.’ De oud-gouverneur, nu advocaat in Washington, weet nog hoe hij zijn ervaring als jurist moest aanwenden. ‘Ik moest letterlijk kruisverhoren doen bij iedereen: de politie, de uitbaters van de fabriek, de Nuclear Regulation Commission (NRC), enzovoort, om bruikbare informatie te krijgen.’ Thornburgh deed een beroep op zijn buikgevoel en stelde voor alle zwangere vrouwen en jonge kinderen te evacueren. Toch hielden velen het niet meer. Uiteindelijk maakten zo’n 150.000 mensen uit de omgeving van Three Mile Island zich uit de voeten. Onder hen ook Arnold. ‘Vreselijk was het. Er was nog geen gsm, hè. Ik was mijn adresboekje vergeten, en mijn beste vriendin was ook vertrokken, maar ik wist niet waarheen.’

Radiologieprofessor Miller was in het nabijgelegen hospitaal verantwoordelijk voor het allereerste noodplan. ‘We probeerden ons voor te bereiden, maar we wisten niet waarop. Op de spoedafdeling maakten we een zaal klaar om slachtoffers op te vangen, tot we een half uur later orders kregen daarmee te stoppen, omdat zoiets paniek veroorzaakt. Nog eens een half uur later moesten we de zaal toch klaarmaken. En dan weer niet. In de loop van de dag hebben we de zaal zeker vier keer veranderd.’

Na vijf dagen werd de crisis voorbij verklaard. De reactor hield stand en de waterstofbubbel was geneutraliseerd. Op zondag 1 april kwam toenmalig president Jimmy Carter, van opleiding nucleair ingenieur, poolshoogte nemen, het signaal dat voor de omwonenden de situatie veilig genoeg was om terug te keren.

32 jaar later volgt Middletown met veel medeleven de situatie in Japan op. De nucleaire dreiging roept herinneringen op, al zijn ze er als de kippen bij om te benadrukken dat ze er in vergelijking met de ‘triple whammy’ in Japan heel goed vanaf gekomen zijn. In Kuppy’s Diner wordt over twee dingen gesproken: Japan en Saint Patrick’s Day. Voor een zoveelste keer zien ze in het sympathieke dorp journalisten van over heel de wereld. ‘Waarom, het is 32 jaar geleden’, foetert de patron. Het illustreert hoe ze in Middletown vertrouwd zijn geraakt met de nucleaire fabriek in hun achtertuin. ‘Zet dan allemaal windmolens, eens zien hoeveel elektriciteit we daaruit krijgen.’ Een stamgast stemt in: ‘Naar het schijnt maken die dingen vreselijk veel lawaai.’

moe

Gary Lanton is de hoofdredacteur van het lokale Press&Journal en volgt al 20 jaar de nucleaire industrie. ‘Pennsylvania is na Illinois de meest nucleaire staat. We halen 36 procent van onze elektriciteit uit kernenergie, over heel het land is dat gemiddeld 20 procent. Ik denk niet dat in Middletown nog veel mensen wakker liggen van Three Mile Island. Plus, de nieuwe eigenaar Exelon is veel beter geïntegreerd in de gemeenschap. Ik denk dat het is zoals bij veel gemeenschappen die door een catastrofe gaan, op de duur zijn ze het wat moe.’

Uiteindelijk wordt de kerncrisis van Three Mile Island herinnerd als het grootste incident in de commerciële nucleaire geschiedenis in de VS. Samuel Walker, historicus van de NRC, concludeert in zijn boek ‘Three Mile Island, A Nuclear Crisis In Historical Perspective’ dat de gebeurtenis heeft aangetoond ‘dat de nucleaire sector de risico’s heeft onderschat en dat de tegenstand de mogelijke gevolgen heeft overschat’. Complottheoretici zijn het er niet mee eens, maar de officiële versie luidt dat TMI geen enkel slachtoffer heeft gemaakt. Geen enkele studie heeft een impact op de gezondheidstoestand van de omwonenden aangetoond. Miller: ‘Er is radioactief gas ontsnapt, maar dat bevatte enkel het weinig schadelijke xenon en krypton. Alles samen evenveel als wat nodig om röntgenbeelden van je borst te maken. Maar het was een ernstig ongeluk, dat wel.’

Het voornaamste gevolg van TMI is dat het de kernindustrie in de Verenigde Staten en daarbuiten voorgoed heeft veranderd. ‘Het goede is dat mensen vragen gingen stellen bij die nog jonge industrie’, zegt Lanton. ‘Toen TMI gebouwd werd, was dat geen nieuws. Door het incident is de sector wakker geschud.’ Na 1979 is 30 jaar lang geen enkele nieuwe kerncentrale meer gebouwd. De sector werd tegen het licht gehouden en er zijn strengere regels opgelegd. Pas vorig jaar schreef president Barack Obama weer de eerste vergunningen uit voor de bouw van nieuwe reactoren. ‘Het ziet er weer goed uit voor de nucleaire sector’, zegt Miller, er haastig aan toevoegend dat de industrie zijn lessen uit de Japanse catastrofe nog moet trekken, maar dat zeker zal doen.

TMI2 werd na het incident van 1979 nooit meer heropgestart. Het duurde ruim 10 jaar om de reactor helemaal op te ruimen en veilig af te sluiten. De twee ongebruikte koeltorens schieten als littekens in de Susquehanna over. Ernaast ligt TMI1, dat pas nog zijn licentie verlengd zag tot 2034 en elektriciteit opwekt voor 800.000 mensen. Tegenover Three Mile Island, langs de autoweg 441, is een gedenkplaats. Er wordt onder andere hulde gebracht aan de Japanse ingenieurs die in Pennsylvania zijn komen helpen met de opruimingswerken. Er staan drie Japanse kerselaars, ze kunnen ieder moment gaan bloeien.

Gesponsorde inhoud

Partner content