De toekomst volgens Al Gore

©GUIDO MONTANI/EPA

Nobelprijswinnaar en zakenmagnaat Al Gore is terug met een alarmerende diagnose van de wereld. Wij spraken met de man die ons opnieuw een geweten wil schoppen. 'Er is geen tijd om wanhopig te zijn.'

Al Gore is er de man niet naar om terug te deinzen voor een ambitieus project. Acht jaar geleden kreeg hij tijdens een conferentie de vraag wat volgens hem 'de motoren van verandering' zijn in de wereld. Hij maakte er zich met een standaardantwoord van af, maar nadien nestelde de kwestie zich in zijn hoofd. Gore maakte aantekeningen, verdiepte zich in onderzoek en voor hij het wist zat hij met 15.000 pagina's research. 'Ik heb er twee jaar over gedaan om daaruit de grote lijnen te distilleren: de trends die onze planeet radicaal veranderen', zegt Gore aan de telefoon vanuit zijn kantoor in Nashville, Tennessee. 'Het werd een obsessie. Ik had het gevoel dat ik het moest delen met iedereen.'

Het resultaat van die oefening is het niet bepaald bescheiden getitelde 'The Future', 'Onze toekomst' in de Nederlandse vertaling. Een nieuw boek dat zowel voor fans als tegenstanders het label Vintage Gore verdient, want het staat vol onrustbarende vaststellingen over de Grote Vraagstukken van Onze Planeet. Bloedernstig, breedsprakerig, bombastisch. En voorzien van scheepsvrachten data. Gore onderscheidt zes revoluties die zich voor onze ogen voltrekken en ervoor zorgen dat ons tijdperk er één van 'hyperverandering' is. 'We hebben in de loop van de geschiedenis uiteraard meerdere periodes van drastische verandering gehad. Maar nooit zoals nu.'

Welke zijn de zes 'drivers' van Gore? De eerste is een globale economie. Gore heeft het over Earth Inc, die de rol van naties overneemt en die de grenzen tussen de politiek en de markten doet vervagen. De tweede is een revolutie in genetica, biologie en biotechnologie, 'die van onszelf de drijvende kracht van de evolutie maakt, met alle ethische keuzes vandien'. Gore - niet vies van een hyperbool - noemt dit 'de heruitvinding van leven en dood'.

Drie: een 'global mind', die ontstaat door de verwevenheid van het online leven van miljarden mensen en die speelt met onze manier van denken. Driver vier is een verschuiving in de politieke, economische en militaire machtsverhoudingen 'op een schaal die we niet meer hebben gezien in de laatste 500 jaar, sinds Europa de Amerika's ontdekte'. De vijfde revolutie is de aandikkende en steeds meer consumerende wereldbevolking. En uiteraard is er ook de uitdijende klimaatcrisis, het grootste probleem van allemaal.

Breed brein

Het schijnbare gemak waarmee Gore in zijn argumentatie langs allerlei disciplines van de hele menselijke geschiedenis surft, is verbluffend. Een willekeurige greep van cases die hij aanraakt: financiële derivaten in een supersnelle markt, de afbrokkeling van Joegoslavië na het communisme, de beperkingen van ons door de ijstijd geprogrammeerd brein, het 3D-printen van nieuwe organen, urinerecyclage als oplossing voor het fosfortekort en de piekende oliereserves van China.

Tijdens het lezen van 'The Future' denk je automatisch aan beelden van een wereld in fast forward, van zonsopgang naar zonsondergang met voorbijflitsende auto's die met achterlichten een rode streep nalaten. In dat tempo komen de onderwerpen voorbij en zo breed is het brein van Al Gore. Of zoals het Amerikaanse weekblad Time het verwoordt: 'In de klas van zijn leven is Al Gore het jongetje dat constant de vinger in de lucht houdt om het woord te krijgen.'

65 wordt hij deze maand, Al Gore. Dertien jaar geleden werd hij de bekendste net-niet-president van de Verenigde Staten, toen amper een paar honderd stembiljetten in Florida tussen hem en het Witte Huis stonden. Hij had toen al een lange staat van dienst in de Amerikaanse politiek, als Congreslid en acht jaar als vicepresident van Bill Clinton. Maar de hoofdprijs ontglipte hem. Niet Gore maar George W. Bush werd in 2000 president en het is moeilijk om niet te denken aan hoe anders de wereld er had uitgezien mochten de talloze hertellingen in het voordeel van de Democraat zijn uitgedraaid.

Niet dat het voor Gore het einde van zijn publieke leven betekende. Integendeel, echte faam en vooral rijkdom bouwde hij op in zijn tweede carrière. Zijn derde eigenlijk, want Gore was in de jaren zeventig eerst een tijd journalist bij thuiskrant The Tenessean. Na zijn politieke periode stortte Gore zich op milieuactivisme. Hij reisde de wereld rond met een presentatie over de gevaren van klimaatopwarming, een missie die werd verfilmd in de documentaire 'An Inconvenient Truth'. Die had wereldwijd impact. De makers wonnen er drie Oscars mee, en Gore zelf was medelaureaat van de Nobelprijs voor de Vrede in 2007.

De multidisciplinaire Gore combineert zijn klimaatstrijd met zakelijke successen. Voormalige toppolitici kunnen vrij eenvoudig een aardige dollar verdienen door hun naam te verbinden aan een denktank of mee te draaien in het lezingencircuit. Maar Gore is in de zakenwereld begeerd voor wat hij effectief bijdraagt. Anders zou wijlen Steve Jobs hem nooit eigenhandig in de bestuursraad van Apple gehesen hebben. Gore ontving daarvoor aandelenopties die hij onlangs uitoefende met een opbrengst van 30 miljoen dollar. Nog in de technologiesfeer runt hij het investeringsfonds Generation Investment Management.

In 2005 stapte Gore in de mediabusiness met de oprichting van de progressieve zender Current TV. Op de laatste dag van 2012 verpatste hij het kanaal aan Al Jazeera voor naar schatting een half miljard dollar. Een controversiële deal. Dat uitgerekend de klimaatgoeroe Al Gore zaken deed met het door de oliedollars van de Qatarese regering gesponsorde nieuwsnetwerk. Het leverde hem bakken hoon op, en alvast een rechtszaak. Deze week diende een consultant klacht in tegen Gore omdat hij het idee van een verkoop aan Al Jazeera zou hebben bedacht. In ieder geval: Gore passeerde andermaal langs de kassa. Vandaag wordt zijn vermogen geschat op 300 miljoen dollar, wat hem rijker zou maken dan pakweg Mitt Romney.

Het hoeft niet te verbazen dat Gore in The Future een vurig pleidooi houdt voor het kapitalisme als houvast te midden van al de omwentelingen. Maar dan een duurzamere variant, die verder kijkt dan de volgende kwartaalwinst en loonbonus. En waarin het bruto binnenlands product niet langer de maatstaf is om de vooruitgang aan af te meten. 'Het bbp is een voorbijgestreefd criterium', zegt Gore. 'Het negeert vervuiling, en neemt andere zogenaamde externaliteiten niet mee in beschouwing, zoals de verdeling van welvaart. We moeten zowel positieve als negatieve factoren opnemen in ons instrument om te meten of het kapitalisme werkt of niet. Daarbij horen ook zaken als onderwijs, sociale voorzieningen, gezondheidszorg en milieubescherming. Die dingen zijn allemaal minstens even belangrijk om de gezondheid van de globale economie te verzekeren.'

Gehackte democratie

Om zijn punt kracht bij te zetten, schakelt Gore naadloos over naar zijn sterkste punt: doceren over de dramatische gevolgen voor de planeet. 'We pompen elke 24 uur 9 miljoen ton vervuiling in de lucht. Dat is als een open riool. De totale hoeveelheid van menselijke vervuiling die zich in de atmosfeer heeft opgestapeld, bevat nu evenveel energie als zou vrijkomen bij de explosie van 400.000 atoombommen per dag. We hebben een grote planeet, maar dat is wel heel veel energie. Daardoor zijn de globale temperatuur en de zeespiegel aan het stijgen. En worden de orkanen aan onze kusten veel erger, met ernstige overstromingen als gevolg. En massieve droogte, zoals we die in 2012 hebben gezien. Dat lees je niet af van een bbp.'

Behalve kapitalisme is ook democratie - volgens Gore 'het andere cruciale mechanisme dat onze toekomst vormgeeft' - toe aan een herwaardering. Alleen is ook dat in slechte staat, vooral in de VS. En dat terwijl Gore Amerika als enige land ziet dat internationaal de leiding kan nemen in reactie op de hyperverandering. En die reactie moet internationaal zijn, want het belang van de soevereine naties verdampt in de globale economie. 'Elke keer als een Amerikaan dat zegt, klinkt het alsof hij veel te trots is op zijn eigen land. Maar ik denk dat iedereen die een objectieve analyse van de wereldpolitiek maakt tot de conclusie komt dat de VS de enige globale leider zijn. De wereld heeft dat leiderschap nodig.'

'Maar de democratie in de VS is gehackt', meent Gore, in een passage waarin hij opvallend hard uithaalt naar de geldstromen in de Amerikaanse politiek. 'Het Amerikaanse Congres is niet meer in staat wetten te stemmen zonder de goedkeuring van lobby's uit de bedrijfswereld en andere belangengroepen die de politieke campagnes financieren. De twee partijen zijn van dat geld afhankelijk, waardoor de sectoren die hun invloed kopen, zoals de financiële industrie en de vervuilende energiesector, op brede steun kunnen rekenen. Het is hoog tijd dat we daar iets aan doen.'

Gore noemt zichzelf een optimist. 'Daar kies ik voor.' Maar de wereld die hij schetst, lijkt er niet meteen één waarop iemand nog kinderen wil zetten. 'Je bedoelt of mijn analyse tot wanhoop moet leiden? Nee! We hebben geen tijd voor wanhoop. Maar we mogen ons ook niet voor de gek houden door te doen alsof het probleem niet zo erg is. We kunnen het ergste nog altijd voorkomen. Maar we mogen ons niet laten afleiden. Wanhoop is de laatste vluchtroute van ontkenners die niets willen doen om het probleem op te lossen. De toekomst uittekenen is riskant, ja. Misschien het enige dat nog riskanter is, is niets doen.'

'We zitten in een periode van hyperverandering'

Gesponsorde inhoud

Partner content