Een migratiepact als smeerkaas

Voor een doorgaans slakkentraag apparaat als de Verenigde Naties kwam het mondiale migratiepact vrij snel tot stand. Amper twee jaar geleden werd de zaak voor het eerst aangekaart in de VN-assemblee. En nu al ligt een breed uitgewerkte tekst klaar voor ondertekening.

En ineens had de Wetstraat het weer over migratie. Want de N-VA, de belangrijkste regeringspartij die van dat dossier een politiek fonds de commerce maakte, ging dwarsliggen voor de ondertekening van het VN-pact voor een veilige, ordelijke en reguliere migratie - kortweg het mondiale migratiepact.

Mocht de federale regering alsnog terugkomen op haar engagement en begin december wegblijven van de plechtige ondertekening van het verdrag in de Marokkaanse stad Marrakesh, dan zou dat bijzonder gênant zijn. Vooral voor premier Charles Michel (MR), die in september voor de VN-vergadering in New York toezegde het migratiepact te zullen signeren. Met een eventuele weigering komt België in het gezelschap van landen als Oostenrijk, Polen, Hongarije, Tsjechië, Kroatië en Bulgarije, die vandaag niet in een geur van heiligheid in het Europese salon staan.

Er zijn wel meer landen waar het mondiale migratiepact tot vinnige discussies leidt. In Zwitserland wordt VN-ambassadeur Jürg Lauber zelfs beschuldigd van staatsondermijnende activiteiten door de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), de grootste formatie in de Nationale Raad. De SVP kant zich hardnekkig tegen de instroom van economische migranten. En diplomaat Lauber was medeopsteller van de tekst van het migratiepact.

Ondanks een doorgaans slakkentraag apparaat als de Verenigde Naties kwam het mondiale migratiepact vrij snel tot stand. Amper twee jaar geleden werd de zaak voor het eerst aangekaart in de VN- assemblee, nu al ligt een uitgewerkte tekst klaar voor ondertekening. Let wel: het gaat om een mondiaal migratiepact. Het mondiale vluchtelingenpact volgt later.

De haast met het migratiepact is verklaarbaar. In Mo* Magazine vertelt de gewezen Canadese opperrechter Louise Arbour, die in opdracht van de VN de uitwerking van het pact begeleidde, waar het onder meer om draait. 'Een beter geregelde en georganiseerde migratie kan voor iedereen voordelen opleveren', stelt ze. 'Het pact bevat geen concrete beleidsvoorschriften, maar de verwachting is wel dat sommige landen gastvrijer moeten zijn, onder andere om hun arbeidstekort op te vangen, terwijl andere landen voor hun eigen ontwikkeling behoefte zullen hebben een deel van hun arbeidskrachten te exporteren. Om dat goed te organiseren moet erop worden toegezien dat iedereen fatsoenlijk op basis van mensenrechten wordt behandeld.'

Daarmee ligt het pact in lijn met het pleidooi van jaren geleden op het Wereld Economisch Forum in Davos om de internationale migratie te versoepelen. Sommige linkse groeperingen en partijen verdenken het internationale bedrijfsleven er zelfs van het mondiale migratiepact te gebruiken als een verpakking voor de aanvoer van (goedkope) arbeidskrachten. Omwille van die noodzakelijke arbeidsmigratie zijn ook de EU-cenakels het project erg genegen. De Europese Commissie zal in Marrakesh het pact ondertekenen 'namens de Unie'. Want 'in de Europese consensus inzake ontwikkeling, die in 2017 is aangenomen, verbinden de EU en haar lidstaten zich tot het actief verlenen van steun aan de opstelling van de mondiale VN-pacten over migratie en vluchtelingen'.

Het is op zich vreemd dat de Europese Commissie het mondiale VN-migratiepact ondertekent 'namens de Unie'. Want op dat terrein nemen de lidstaten vooral hun eigen verantwoordelijkheid, weliswaar met grote interne verdeeldheid tot gevolg.

In de mededelingen van de Europese Commissie wordt wel nadrukkelijk aangestipt dat 'het mondiale migratiepact geen juridische verplichtingen oplegt uit hoofde van nationaal of internationaal recht en het evenmin de bedoeling heeft zulks te doen'. Maar van dat laatste zijn sommige juristen niet onder de indruk. Het is in het verleden wel vaker gebeurd dat internationale rechtbanken, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, in een uitspraak verder gaan dan dat waartoe de lidstaten zich hebben verbonden. Zo worden staten soms gedwongen tot het verlenen van economische rechten die ze anders niet zouden verlenen.

Inflatie van rechten

België werd in 1971 al door de internationale werkelijkheid overvallen, met het fameuze smeerkaasarrest van het Hof van Cassatie. Daarbij kreeg het Europese Unierecht voor het eerst duidelijk voorrang op de Belgische grondwet. Het gevolg was dat de Belgische staat de heffingen moest terugstorten die het bedrijf Franco-Suisse Le Ski had moeten betalen op de invoer van zijn zuivelproducten. En dat in weerwil van de Belgische wetgeving, want die was in strijd met het EEG-verdrag. Ook in latere arresten beschouwde het Hof van Cassatie de voorrang van internationaalrechtelijke normen telkens als een geldend rechtsprincipe. Sindsdien zijn ook tal van uitspraken van nationale rechtscolleges in België en andere Europese lidstaten ongedaan gemaakt door internationale rechtbanken, ook in dossiers die verband houden met illegale migratie.

Vijf jaar geleden hield de ex-voorzitter van het Grondwettelijk Hof Marc Bossuyt een openhartige uiteenzetting over wat hij bestempelde als 'het activistische optreden' van rechters van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het is overigens geen toeval dat het mondiale migratiepact veelvuldig verwijst naar de mensenrechten als maatstaf voor de opvang en de begeleiding van migranten. Eerder al betoogde de Jordaanse prins-diplomaat Zeid Ra'ad al-Hussein, tot voor kort Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de VN, dat er een globaal mensenrecht op migratie moet komen. Dat is niet in dovemansoren gevallen.

Bijna een kwarteeuw geleden hield de bekende advocaat Fernand Keuleneer voor het Vlaams Pleitgenootschap een opgemerkte rede waarin hij haarfijn uitlegde hoe via dat mechanisme een inflatie van rechten ontstaat. 'Het proces van vergrondrechtelijking zal op de duur niet alleen het politieke systeem, maar ook de maatschappelijke aanvaarding van de rechtsorde aantasten en uitmonden in de balkanisering van de samenleving, de opsplitsing in groepen en clans die in het beste geval in koude vrede, of is het in koude oorlog naast - maar niet langer met - elkaar leven.' Die verdeeldheid in de samenleving is nu al merkbaar.

De kwestie van het mondiale pact voor veilige, ordelijke en reguliere migratie overstijgt het probleem van de al dan niet legale migratie. De bewering dat het pact niet bindend is en geen nationale of internationale verplichtingen met zich brengt, doet niet ter zake zodra het pact in Marrakesh wordt aangenomen. Van dan af groeit de kans dat het allengs een juridische werkelijkheid wordt, en dat vroeg of laat een Belgische of internationale rechtbank de tekst van het internationale migratiepact als uitgangspunt neemt voor een uitspraak. Op de duur wordt een objectief zoals in het pact verwoord een norm, en uiteindelijk een verplichting die je niet meer kan ontlopen, zeker als die door een supranationale instelling als de EU in naam van de lidstaten werd onderschreven.

Vanwege al die overwegingen verdiende het mondiale migratiepact een grondige bespreking in het plenaire federaal parlement. Al was het maar om duidelijkheid te verschaffen over de eventuele gevolgen van de ondertekening. Helaas, de Kamerleden bleven alweer ondermaats. Ze kwamen niet verder dan het echoën van de krantenkoppen.

* Paleis der Natie is de wekelijkse opiniebijdrage van Rik Van Cauwelaert voor De Tijd.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content