Evolutie en evenwichtskunstjes

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

Vanwaar ik dit schrijf, zie ik spelende kinderen. Eentje rijdt op een apparaat dat nog het meest lijkt op twee aan elkaar gelaste steps, met één gezamenlijk stuur en wijd uit elkaar staande achterwielen. Even verderop rijdt iemand op een hoverboard. U weet wel, zo'n ouderwets skateboard maar dan elektrisch aangedreven en met de wielen in de verkeerde richting. Even voordien heb ik ook al een jongen zien passeren op een monowheel, één vrij groot elektrisch aangedreven wiel met voetsteuntjes aan weerskanten, waarop je rechtstaand rijdt.

Ben ik het alleen, of hebt u ook de in-druk dat er de jongste tijd steeds meer diversiteit komt in wat ik maar 'wielvoertuigen voor één persoon' zal noemen?

Vroeger had je de fiets, en alle fietsen zagen er zo'n beetje hetzelfde uit. Dan kwam de step, die we autoped of trottinette noemden. En wat later was er het skateboard. Maar nu lijkt het variatie troef, van stepvarianten met een reuzenvoorwiel en twee mini-achterwieltjes of met een trapmechanisme tot diverse Segway-varianten en ligfietsen die eruitzien als kleine racewagens.

Vroeger werd wel eens gezegd dat variatie in ontwerpen een teken was van een immature technologie: zodra de ingenieurs eenmaal weten hoe het moet, zien al hun ontwerpen er hetzelfde uit. Maar ik twijfel eraan of dat klopt.

Waarom zouden fietsen er vroeger allemaal hetzelfde hebben uitgezien - op de heren- en damesvariant na, en racefietsen die niet zó veel verschilden - en nu niet meer? En steps? Wisten de ontwerpers vroeger dan precies hoe het moest en zijn ze nu plots het noorden kwijt? Of lijd ik aan selectief geheugenverlies en ben ik al de meer bizarre fietsvarianten uit vroeger dagen vergeten?

Nee, er is iets anders aan de hand. Het lijkt op een fenomeen uit de evolutiebiologie: de evolutionaire radiatie of explosie, waarin levende soorten zich in een oogwenk enorm diversifiëren. Aan de stamboom van het leven verschijnt plots een nieuwe tak met talloze wijd uitwaaierende twijgen. Voorbeelden zijn de diversificatie van de zoogdieren na het plotse uitsterven van de dinosaurussen 65 miljoen jaar geleden en de 'Cambrische explosie' zowat 530 miljoen jaar geleden, waarin in korte tijd de meeste stammen van het dierenrijk ten tonele verschenen.

Zo'n explosie kan het gevolg zijn van een verandering in de omgeving. Maar ze kan ook worden getriggerd door technologische innovatie. Toen de evolutie ontdekte hoe ze vele levende cellen samen één organisme kon laten vormen, creëerde dat plots tal van nieuwe mogelijkheden. Zo is het ook met die wielvoertuigen. Ze lijken misschien eenvoudig, maar onder het kleurige plastic schuilt een hoop geavanceerde technologie die twintig jaar geleden nog niet bestond.

Hoe slaagt zo'n monowheel of hoverboard erin rechtop te blijven? Dat is onder meer te danken aan miniatuurgyroscopen. De gyroscoop bestaat al lang: in vliegtuigen en schepen helpt hij sinds jaar en dag bij de navigatie en de standregeling. Maar zo'n traditionele gyroscoop, een metalen meesterwerk van precisiemechaniek, is relatief groot en duur. Het is dankzij de uitvinding van goedkope, kleine gyroscopen - die meer op computerchips lijken - dat toepassingen in speelgoed haalbaar werden.

Zonder dat soort snufjes reden al die kinderen nog op dezelfde saaie soort wielen.

* Steven Stroeykens Schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content