Hersenen in het leger

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

Soms zijn uw hersenen slimmer dan u zelf bent. En zeker sneller. Uit de elektrische activiteit van hersenen blijkt dat ze al een beslissing hebben genomen een halve seconde vóór u zich ervan bewust wordt dat u iets hebt beslist. Dat hebben neurowetenschappers drie decennia geleden al vastgesteld, en filosofen zijn nog altijd niet uitgediscussieerd over de implicaties daarvan.

Ook herkennen wat we zien doen de hersenen vóór het tot ons bewustzijn doordringt. Onze hersenen geven een zogenaamd P300-signaal af, een halve tot een kwartseconde voor we ons ervan bewust worden dat we hebben gevonden wat we zochten.

Die laatste vaststelling heeft nu de aandacht getrokken van het Defence Advanced Research Projects Agency (DARPA), het instituut voor gewaagd technologisch onderzoek van het Pentagon.

Het idee is om het P300-signaal te gebruiken om sneller vijandelijke sluipschutters of wapentuig te herkennen op camerabeelden gemaakt door drones of satellieten. Dat herkennen van de vijand gebeurt - ook in het tijdperk van slimme bommen en onbemande vliegtuigen - nog steeds vooral door mensen. Computers zijn wel snel beter geworden in het herkennen van wat op een beeld te zien is, maar ze slagen er nog niet in de mens te evenaren in het snel herkennen van bedreigingen.

DARPA hoopt nu de hersenen van die mensen - militairen die in een commandocentrum voor een computerscherm zitten - nog efficiënter te benutten. Bij proeven kregen vrijwilligers tien verschillende beelden per seconde te zien, te snel om er bewust veel op te kunnen herkennen, laat staan om adequaat te kunnen reageren. Maar een speciale hoofdkap met 32 elektroden erin kon wel het P300-signaal oppikken telkens als de hersenen van de vrijwilligers iets verdachts herkenden in een beeld. Alle foto's waarbij een P300-signaal was gedetecteerd, werden grondiger bekeken. Volgens een van de onderzoekers zou de snelheid van het verwerken van de beelden zo drie keer hoger liggen dan normaal.

Bij andere experimenten proberen onderzoekers in opdracht van het Pentagon de hersenen te stimuleren, zodat ze accurater werken. Een zwakke elektrische stroom door de hersenen van de proefpersonen sturen zou ervoor zorgen dat 13 procent meer sluipschutters worden herkend op de beelden, en bij een ander experiment twee keer zoveel tanks en raketwerpers.

Je kan je voorstellen dat de planners van futuristische oorlogen enthousiast zijn. Over hoe de soldaten zich zullen voelen die urenlang beelden voor hun ogen zien flitsen terwijl hun hersenen worden gezapt met elektriciteit, zijn de rapporten minder duidelijk. Proefpersonen maken gewag van uiteenlopende effecten, gaande van 'zoals cafeïne', over 'duizeligmakend', tot 'een diepe staat van mindfulness'.

Het roept een verontrustend beeld op dat zo uit een dystopische sciencefictionfilm lijkt geplukt. Rijen mensen liggend naast elkaar, hun hoofden met draden verbonden met de apparaten rond hen, gedachteloos, terwijl hun hersenen werken op het ritme van de computer, slaven van de machine.

* Steven Stroeykens Schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content