Het zwartste zwart

Twee identieke bronzen beelden van BBC-presentator Marty Jopson. Het rechtse is gecoat met vantablack. ©Surrey NanoSystems

BMW stelde onlangs zijn nieuwe X6 voor in vantablack, een zwart dat alle reliëf doet verdwijnen en ruzies veroorzaakt in de kunstwereld. Maar het hoogtechnologische wondermateriaal heeft ook een praktisch nut, in de zonne-energiesector en de ruimtevaart.

Wat kan je als autobouwer doen om je nieuwe SUV te doen opvallen in een landschap dat volrijdt met van die uit de kluiten gewassen modellen? Na een brainstorm beslisten de marketeers van BMW: we maken onze auto onzichtbaar.

Vorige week stelde de Duitse autobouwer zijn nieuwe X6 voor met een exemplaar dat zo zwart is gelakt dat hij eruitziet als een tweedimensionaal vlak. Alsof je een schaduw door het straatbeeld ziet rijden, een zwart gat op wielen. Of het resultaat mooi is, daarover valt te discussiëren. Maar opvallen doet het.

Voor zijn verdwijntruc zette BMW spitstechnologie in. Om de X6 zwarter dan zwart te krijgen, deed het een beroep op vantablack, het donkerste materiaal dat de mensheid ooit heeft weten te creëren. De stof is opgebouwd uit miljarden nanotubes, ultradunne koolstofbuisjes die verticaal naast elkaar gealigneerd staan, als minuscule bomen in een bos.

Die buisjes - duizenden keren dunner dan een menselijk haar - absorberen zichtbaar licht voor meer dan 99,9 procent. 'Daardoor ontstaat het effect van tweedimensionaliteit', zegt Nathalie Vermeulen, professor in het fotonicalab B-PHOT van de Vrije Universiteit Brussel. 'Onze ogen kunnen maar dimensies zien door de reflectie van licht. Maar omdat vantablack amper licht weerkaatst, verdwijnt reliëf schijnbaar. Het is alsof je in een zwart gat kijkt.'

Het materiaal kwam in 2014 uit de koker van Surrey Nanosystems. Dat Britse bedrijf deed onderzoek naar de wonderlijke eigenschappen van koolstofnanobuisjes, die supergeleidend zijn voor elektriciteit. En het merkte: als de buisjes op een bepaalde manier geordend staan, ontstaat een bijzondere interactie met alle soorten licht.

Met die bevindingen ontwikkelde Surrey Nanosystems aanvankelijk toepassingen voor de ruimtevaartsector. Vermeulen: 'Satellieten die foto's van de aarde of van andere planeten moeten maken, worden soms gehinderd door strooilicht. Als je dan vantablack op de juiste plaatsen aanbrengt op zo'n satelliet, kan dat materiaal storend overtollig licht absorberen, zodat je foto's beter worden.'

Middelvinger

Het zwartste zwart deed niet alleen wetenschappelijke harten sneller slaan. Daarom ontwikkelden de Britten ook een coating voor esthetische doeleinden, waarmee onder meer kunstenaars aan de slag konden. Of, beter gezegd, waarmee één kunstenaar aan de slag kon. Surrey Nanosystems sloot in 2016 een exclusieve licentieovereenkomst met de Brit Anish Kapoor, die al langer experimenteerde met de optische effecten van zwart.

Het bekendste voorbeeld is zijn werk 'Descent into limbo', een zwarte cirkel op de grond die bij nadere inspectie een metersdiep gat ín de grond blijkt te zijn. Een bezoeker van een Kapoor-expo in Porto ondervond vorig jaar aan den lijve hoe moeilijk het is dimensie te zien in dat zwart. Hij tuimelde in het artistieke gat en belandde in het ziekenhuis. En met vantablack kan Kapoor de illusie dus nog groter maken.

Dat de Brit de exclusieve rechten heeft op het gebruik van vantablack voor kunst, staat al jaren garant voor een bitse strijd. Collega-kunstenaars klagen over het hebberige gedrag van Kapoor, die verhindert dat anderen spannende dingen kunnen doen met het wondermateriaal.

Stuart Semple ging zo ver in zijn protest dat hij een verf ontwikkelde die 'het meest roze roze' zou zijn. Ze werd aan iedereen verkocht, behalve aan Kapoor. Toen die toch een potje wist te bemachtigen, schilderde hij er zijn middelvinger mee en toonde die op sociale media. Daarom vult Semple nu zijn dagen met de zoektocht naar een verf die even zwart is als vantablack. Met de acrylverf BLACK 3.0 is hij er bijna. Dat pigment van zwart absorbeert 98 tot 99 procent van alle licht. Nog niet zoveel als vantablack, maar dat Kapoor er als enige mens ter wereld geen gebruik van mag maken, moet een en ander compenseren.

Door al dat artistieke geruzie zou je bijna vergeten dat vantablack nog andere, meer wereldse toepassingen mogelijk kan maken. Vermeulen: 'In energieopwekking zijn toepassingen denkbaar. Je hebt verschillende manieren om energie op te wekken uit zonlicht. Een daarvan is dat het licht wordt omgezet in warmte, om daarmee water op te warmen. Hoe meer licht wordt vastgehouden, hoe efficiënter dat proces wordt. Daarin kan vantablack mogelijk een rol spelen.'

Tot het zover is, blijft vantablack wellicht vooral opvallen als esthetische gimmick, zoals op die ene BMW X6. 'Al moet ik opmerken dat BMW een licht aangepaste versie gebruikte', lacht Vermeulen. 'De coating weerspiegelt 1 procent van het licht, zodat je toch nog iets van het design ziet.'

Dat vantablack bij BMW een breed verkrijgbare optie wordt, is overigens hoogst twijfelachtig. Daarvoor is de coating te moeilijk aan te brengen en te duur. Maar zijn auto staat nu wel even in de schijnwerpers, ook al hebben die amper effect.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect