'Nationale Bank is te braaf'

Een beeld van architect Hendrik Beyaert in het museum van de Nationale Bank. Beyaert prijkte op het biljet van 100 frank. ©© Saskia Vanderstichele

De Nationale Bank moet duidelijker zeggen wat fout loopt met de economie. Dat zegt journaliste Véronique Goossens, die een boek heeft geschreven over de Belgische centrale bank.

Had de Nationale Bank in september 2008 sneller dan andere centrale banken in de gaten dat een zware bankencrisis voor de deur stond? De dagen voor de ondergang van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers stelde ze vast dat de kantoren van Fortis Bank veel meer bankbiljetten van 500 euro opvroegen dan normaal. Fortis-klanten waren blijkbaar ongerust en haalden hun rekening leeg.

Marc Vanvooren, hoofdkassier van de Nationale Bank, kreeg de opdracht bij zijn buitenlandse collega's zo veel mogelijk biljetten van 500 euro te verzamelen, blijkt uit het boek van de Kanaal Z-journaliste Véronique Goossens. Hij ontving wat hij nodig had uit Luxemburg en Nederland, waar ze nog niets in de gaten hadden.

Goossens: 'Er was in de feiten al een bankrun aan de gang. Eerst bij Fortis, dan bij Dexia, later ook bij KBC en ING. Dat die relatief geruisloos is verlopen, zonder ellenlange rijen mensen bij cashautomaten en bankkantoren, is te danken aan het doortastende optreden van de Nationale Bank.'

Peter Praet, ex-directeur van de Nationale Bank, waarschuwde al in 2005 binnenskamers dat de Belgische banken ondergekapitaliseerd waren en dat liquiditeit een achilleshiel vormde. Maar er gebeurde niets. 'Werd hij gemuilkorfd door toppolitici of de bankenlobby?', vraagt Goossens zich af. 'Hij was niet de man die de kastanjes uit het vuur haalde', zegt ze in een gesprek met De Tijd. Toen enkele jaren later de crisis uitbrak, was het niet Praet maar vicegouverneur Luc Coene die de leiding in handen nam van de werkgroep die Fortis en Dexia overeind moest houden. 'Je hebt in zulke omstandigheden iemand nodig die ongemakkelijke beslissingen durft te nemen.'

Devaluatie

Toen Dexia Bank België, het latere Belfius, werd afgesplitst van Dexia stelde Coene voor dat de Nationale Bank de kunstcollectie van de bank zou kopen voor zo'n 200 miljoen euro. Hij wilde voorkomen dat de collectie naar het buitenland zou verhuizen als Belfius ooit zou worden overgenomen door een buitenlandse bank. Maar Coene werd teruggefloten.

Aan de hand van zes portretten schetst Goossens in het vlot geschreven boek de vele activiteiten en de rijke geschiedenis van de Nationale Bank. Behalve Vanvooren, Praet en Coene komen ook directeur Marcia De Wachter, activist Erik Geenen en minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) uitgebreid aan bod. 'Tijdens de regeringsonderhandelingen werd enkele uren overwogen om Van Overtveldt tot gouverneur van de Nationale Bank te benoemen. CD&V-voorzitter Wouter Beke was dus bereid 'zijn' gouverneur Jan Smets op te offeren.'

Goossens suggereert dat Smets twee dagen voor de devaluatie van de frank in 1982 zijn schoonvader tipte dat een muntaanpassing op til was. Smets, toen een jonge econoom van de Nationale Bank, ontkent formeel. 'Het is juist dat ik in het begin van de jaren 80 secretaris was van een reflectiegroep die nadacht over maatregelen die een economisch herstel tot stand moesten brengen. Een devaluatie was een van de aanbevelingen. Maar daarna was ik in geen enkel opzicht betrokken bij het beslissingsproces. Ik was niet op de hoogte dat een muntaanpassing op komst was.'

Overigens staan er ook enkele leuke anekdotes in het boek. 'Mario Draghi (de voorzitter van de Europese Centrale Bank) heeft naar verluidt al een paar mobiele telefoons versleten, omdat hij ze na een frustrerend gesprek op de grond smeet.'

De Europese Centrale Bank neemt steeds meer bevoegdheden over van de Nationale Bank. Daarom rijst de vraag wat de toekomst is van de Belgische centrale bank.

U suggereert dat de Nationale Bank misschien overbodig is geworden.

Véronique Goossens: 'Als er een eenheidsmunt is, moet niet elk land een centrale bank hebben. Professor Jef Vuchelen heeft een punt als hij voorstelt de centrale banken van de Benelux te fuseren. Maar als je ervan uitgaat dat de euro uit elkaar kan vallen - sommige grootbanken houden daar rekening mee - zullen we blij zijn dat de Nationale Bank er nog is.'

U zegt dat de Nationale Bank meer moet waarschuwen voor economische uitspattingen.

Goossens: 'Ik stel vast dat ze weinig impact heeft gehad. Kijk naar het begrotingsbeleid, vooral onder de paarse regeringen. De waarschuwingen waren wollig en te voorzichtig. De Nationale Bank moet duidelijker zeggen wat fout loopt met de economie.'

Waarom vindt u dat de Nationale Bank de 'sclerose van de economie' in de hand werkt?

Goossens: 'Een goed voorbeeld is de studie over de loonindexering. Luc Coene liet een document met een duidelijke boodschap uitlekken, maar premier Elio Di Rupo zei dat de studie de visie van Coene weerspiegelde, niet die van de Nationale Bank. Daarna is een rapport gemaakt waar de regering alle kanten mee uitkon. Als we altijd kiezen voor de vis-noch-vleesaanpak krijgen we een compromis dat ons geen meter vooruithelpt.'

Moeten de directie en het bestuur van de Nationale Bank veranderen?

Goossens: 'Er is een kleiner directiecomité met meer onafhankelijke technocraten nodig. De regenten (bestuurders) hebben geen expertise over monetair beleid. Zij moeten nochtans de jaarrekening goedkeuren en de risico's van de massale obligatieaankopen door de Nationale Bank beoordelen.'

* Het boek kwam mede tot stand dankzij het Fonds Pascal Decroos voor bijzondere journalistiek.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect