Niet-duurzame apen

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

Agent Smith legt in de Amerikaanse sciencefictionfilm 'The Matrix' onomwonden uit waarom hij een hekel heeft aan mensen. 'Elk zoogdier op deze planeet ontwikkelt instinc-tief een natuurlijk evenwicht met zijn omgeving. Maar jullie, mensen, niet. (...) Jullie vermenigvuldigen en vermenigvuldigen, tot elke natuurlijke hulpbron is opgebruikt', zegt hij.

De visie van Smith wordt tegenwoordig door veel mensen gedeeld, maar biologisch dwaalt hij. In werkelijkheid vermenigvuldigt elke diersoort zich tot ze door iets wordt gestopt: meestal hongersnood, predators of concurrenten. Er is niets unieks aan de manier waarop de mens voortdurend lijkt te proberen de planeet te overwoekeren en de natuurlijke hulpbronnen uit te putten. Elke diersoort zou dat doen als ze de kans kreeg, de mens heeft alleen wat meer succes bij zijn pogingen.

Zelfs het feit dat wij technologie gebruiken bij onze woekerpraktijken, is niet uniek. Dat leert onderzoek door biologen van de universiteit van Oxford. De Britten observeerden in Thailand hoe java-apen, een soort makaken, stenen gebruiken om schaaldieren open te breken om ze op te eten. De apen, die op kleine eilandjes voor de Thaise kust leven, gaan zelfs zo efficiënt te werk dat ze aan 'overbevissing' doen en sommige van hun favoriete soorten met uitsterven bedreigen.

De makaken zijn dol op oesters, krabben en zeeslakken. Ze gebruiken stenen als hamers om de schalen open te breken, en dat doen ze met kennis van zaken. Afhankelijk van de beoogde prooi kiezen ze andere formaten en vormen van keien uit, en ze gebruiken deskundig soms de scherpe en soms de stompe kant. Een enkele aap kan zo wel ongeveer veertig schaaldieren per dag openbreken, stelden de onderzoekers vast toen ze de dieren volgden op hun dagelijkse foeragetochten langs de stranden.

Op Koram, het eiland met de meeste makaken, zijn de schaaldieren die er nog te vinden zijn, veel kleiner dan op de eilanden met minder apen. Dat vooral kleine exemplaren overblijven, is een bekend effect van overbejaging. De makaken op Koram zijn nu overgeschakeld op het gebruik van kleinere keien, om de resterende kleine schaaldieren te lijf te gaan.

Als de apen op Koram hun niet-duurzame technologie blijven gebruiken, zullen ze op een dag de hele populatie schaaldieren op het eiland hebben uitgeroeid, verwachten biologen. Waarschijnlijk gaat hun steentijdtechnologie dan ook verloren: het gebruik van keien is voor de apen geen instinctief gedrag, maar iets wat ze van elkaar leren. Als er geen prooien meer zijn, vergeten de dieren wellicht hoe het moet.

Misschien hebben onze voorouders ooit hetzelfde gedaan als de makaken. Antropologen vermoeden dat de homo sapiens, toen hij vanuit Afrika uitzwermde, langs de zuidelijke kusten van Azië is voortgetrokken, zich onder meer voedend met schaaldieren. Archeologen hebben al vastgesteld dat de schalen aan de Aziatische kusten in de betreffende periode, rond 70.000 jaar geleden, geleidelijk kleiner werden.

Onze voorouders wisten duidelijk toen ook al oesters te waarderen. En duurzaam waren ze al evenmin als wij.

* Steven Stroeykens, schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content