Op eenhoornjacht

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

De jacht speelt zich niet af in een betoverd bos, maar achter computerschermen. En de wapens zijn wiskundige formules, statistische analyse, gespecialiseerde software en heel veel geduld en koffie. Maar afgezien daarvan zou het internationale team wetenschappers van het project Event Horizon Telescope bijna op een eenhoorn aan het jagen kunnen zijn. De beoogde prooi is een zwart gat, en geen enkel ander hemellichaam waar sterrenkundigen naar speuren, heeft zo'n mythische faam.

Maar wacht even, waren zwarte gaten niet al lang ontdekt? Ze worden toch in alle handboeken beschreven, die ineengestorte resten van sterren met zo'n sterke zwaartekracht dat niets dat zich te dichtbij waagt nog aan hun greep kan ontsnappen? Ruimteschepen, astronauten, desnoods hele planeten, niets geraakt nog weg uit zo'n kosmisch Hotel California. Zelfs licht niet, daaraan hebben zwarte gaten hun naam te danken.

Astronomen hebben wel al uiterst solide indirecte aanwijzingen gevonden dat zwarte gaten bestaan. In het midden van de Melkweg houdt zich bijna zeker een reusachtig exemplaar schuil. Maar een echte directe observatie is er nog niet. Wat astronomen zouden willen, om helemaal zeker te zijn, is een foto. Een foto waarop echt een donker schijfje te zien is, afgetekend tegen de heldere achtergrond van de hete gassen die naar alle waarschijnlijkheid in de nabijheid van een zwart gat te vinden zijn.

Dat is wat Event Horizon Telescope moet klaarspelen. Het is geen letterlijke telescoop, maar een netwerk van wereldwijd verspreide schotelantennes. Als ze samenwerken, zouden ze net scherp genoeg moeten kunnen kijken om het donkere schijfje van het zwarte gat in het midden van de Melkweg te ontwaren.

De eigenlijke waarnemingen met het netwerk van antennes zijn al gebeurd. En de meetresultaten zijn bij elkaar gebracht. Dat was niet altijd even gemakkelijk, zoals het hoort bij een eenhoornjacht. Het duurde maanden om de data van het meetstation op de Zuidpool tot in de Verenigde Staten te krijgen, per vliegtuig en per schip, door slecht weer en de Antarctische winter. Het waren veel te veel terabytes om ze draadloos te versturen. Ze moesten fysiek worden verscheept, in de vorm van grote kisten vol harddisks.

Nu proberen de astronomen en hun computers uit de opgetekende gegevens een beeld te distilleren. En hopelijk zullen enkele pixels in het midden daarvan de langverwachte zwarte vlek laten zien.

Dat eerste plaatje zal een unieke test zijn voor Einsteins zwaartekrachttheorie. Volgens die theorie zou het zwarte schijfje moeten zijn vervormd tot een soort banaan, doordat de zwaartekracht de lichtstralen doet afbuigen. Blijkt de zwarte vlek niet banaanvormig, dan is de theorie aan een upgrade toe.

Het zou natuurlijk ook kunnen dat wat in het midden van de Melkweg zit, geen zwart gat blijkt te zijn. In dat geval blijft een zwart gat nog even een halfmythische eenhoorn.

* Steven Stroeykens, schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content