'Scheissflughafen' bezorgt Berlijners nachtmerries

De opening van de nieuwe luchthaven van Berlijn wordt keer op keer uitgesteld. Niemand durft zich nog vast te laten pinnen op een datum. ©EPA

De nieuwe luchthaven van Berlijn is al meer dan twee jaar over tijd en zit 2 miljard euro boven het budget. 'Hoe is het mogelijk dat een rijk land als Duitsland er niet in slaagt een vliegveld te bouwen?'

De luxebus taxiet in slakkentempo over de landingsbaan. De deelnemers aan de rondleiding stappen uit en fotograferen elkaar op het tarmac. Grote kruisen op het wegdek maken duidelijk dat hier geen vliegtuigen mogen landen. Vanop de uitkijktoren, 32 meter boven de grond, hebben de bezoekers een prachtig zicht op de nieuwe Berlijnse luchthaven die genoemd is naar de oud-burgemeester en gewezen West-Duitse bondskanselier Willy Brandt. 2.000 voetbalvelden aan terminals, gates, hallen, parkings, industrieterreinen, hotels, start- en landingsbanen. Maar voorlopig lopen nergens reizigers met rolkoffers rond, rijden geen auto's op de gloednieuwe wegen en is op het vliegveld amper een vliegtuig te bekennen. Dat zal wellicht nog even zo blijven.

Na de Duitse hereniging ontstond het plan om in Berlijn een grote luchthaven te bouwen. In 1996 viel de keuze op Schönefeld, een gemeente in het zuidoosten van de Duitse hoofdstad, net op het grondgebied van de naburige deelstaat Brandenburg. Begin september 2006 begonnen de werken aan de luchthaven, de ingebruikname was oorspronkelijk voor eind oktober 2011 gepland. Tot in de zomer van 2010 duidelijk werd dat die datum door allerlei vertragingen - problemen met vergunningen, juridische geschillen met actiegroepen, verstrenging van de geluidsnormen - onhaalbaar was. Nieuwe streefdatum: 3 juni 2012.

Precies op die zondag opende Sven Böhme zijn cocktailbar '45 über null'. Het terras van de houten chalet geeft uit op de toekomstige start- en landingsbaan. Bij oostenwind passeren de vliegtuigen 30 meter boven het terras. De ideale locatie voor vliegtuigspotters, blijkt ook uit de tientallen strandstoelen die buiten ondanks de kou in een hoek van 45 graden staan opengeklapt.

45 über Null is volledig klaar, de luchthaven nog steeds niet. Begin mei 2012, amper een maand voor de nieuwe deadline, werd de officiële inhuldiging van de luchthaven 'BER' door problemen met de brandveiligheid opnieuw uitgesteld. Böhme wilde niet meer wachten en ging van start met zijn bar. Maar de ingebruikname van de 'Flughafen Berlin Brandenburg' werd nog een derde en vierde keer uitgesteld.

Het geduld van de professionele cocktailmixer raakt stilaan op. 'Ik zal echt blij zijn als die Scheissflughafen klaar is', vloekt hij achter de toog. 'Eerst hoopte ik op 2015, nu geloof ik al niet meer in 2016.' Niemand durft nog uitspraken te doen over een nieuwe, vijfde openingsdatum.

'We zijn al veel goodwill kwijtgespeeld', gaf CEO Hartmut Mehdorn, de gepensioneerde ex-baas van de Duitse spoorwegen die de luchthaven weer op de rails moet krijgen, vorige week toe in het Berlijnse parlement.

Volgens de krant Der Tagesspiegel zijn de oorspronkelijk op 2,5 miljard euro begrote kosten intussen opgelopen tot 4,6 miljard euro. Bovendien eiste Mehdorn vorige week 1,1 miljard euro extra financiering, waardoor het totale budget op 5,7 miljard zou komen. De raad van toezicht, onder leiding van de alsmaar meer bekritiseerde sociaaldemocratische Berlijnse burgemeester Klaus Wowereit, weigerde Mehdorn echter extra budget toe te kennen.

Wekelijks berichten de Duitse media over nieuw opgedoken problemen, onvoorziene vertragingen en onverwachte kostenexplosies. 'Ik begrijp niet waarom een rijk land als Duitsland er niet in slaagt een luchthaven te bouwen', gromt Böhme boos.

De bar 45 über Null bevindt zich aan de toegangsweg naar Selchow. Voor het dorp zijn vier nieuwe treinsporen aangelegd. Enkele keren per dag rijdt een lege trein door de spoortunnel om roestvorming en schimmel tegen te gaan. Selchow zelf bestaat uit één lange straat, waarlangs een kerk, een zaak voor vensters, een honderdtal huizen en twee kauwgomautomaten staan. De huizen zien er grauw en weinig onderhouden uit. De helft staat leeg.

Lang geleden werden 13 gezinnen in Selchow voor de bouw van de luchthaven onteigend. Martin Pristaff, die voor de stadsreinigingsdienst werkt, bleef. 'Iedereen wil vliegen, maar niemand wil naast een luchthaven wonen', zegt de vijftiger. Hij toont de vele barsten in de gevel van zijn huis. Door de aanleg van de treinsporen ontstonden grondwaterverzakkingen. Experts stelden heel wat schade aan zijn huis vast, maar voorlopig kreeg Pristaff geen cent. 'Ik besef dat de luchthaven ergens moet komen, maar dan moeten omwonenden wel een schadevergoeding kunnen krijgen', vindt hij. Zelf vertrok de man al drie keer met het vliegtuig op reis. Zal hij dan tevreden zijn als de luchthaven vlakbij eindelijk opent? 'Ik zal pas blij zijn als we een hoop geld krijgen en daarmee kunnen verhuizen', zucht Pristaff. 'Zo denken de meeste buren erover.'

Over geluidsoverlast kan de man niet echt klagen. Per uur vertrekken een vijftal vluchten van lagekostenluchtvaartmaatschappijen op de oude luchthaven Schönefeld, die net naast de nieuwe luchthaven ligt. Tegel, de gedateerde luchthaven in het noordwesten van Berlijn, moet nog even jaarlijks bijna 20 miljoen Berlijn-reizigers opvangen. De oude luchthaven Tempelhof, een van de laatste functionerende openbare gebouwen uit de nazitijd, ging in 2008 onherroepelijk dicht en biedt dus geen alternatief meer.

Op termijn moet ook Tegel de deuren sluiten. Maar dat zal pas gebeuren als de uitbreiding en ombouw van Schönefeld volledig klaar zijn. In afwachting klagen verschillende actiecomités over het vele lawaai dat vliegtuigen rond Tegel blijven produceren. Zo eist het burgerinitiatief 'Tegel endlich schliessen!' ('Tegel eindelijk sluiten!') een strikt nachtvluchtverbod van 22 tot 6 uur, een eerlijke verdeling van het luchtverkeer tussen Tegel en Schönefeld en de spoedige volledige sluiting van Tegel. Die sluiting was gepland op 3 juni 2012, de dag dat Sven Böhme de deuren van zijn 45 über Null opende.

Gesponsorde inhoud

Partner content