Stalinstad in Brandenburg loopt leeg

De staalfabriek waaromheen in de jaren 50 de nieuwe woonstad Eisenhüttenstadt verrees, speelde een centrale rol in de heropbouw van de pas opgerichte DDR. ©Kirchner/LAIF

Brandenburg, de deelstaat rond de Duitse hoofdstad Berlijn, verkiest zondag een nieuw parlement. De toekomst van de regio ziet er niet rooskleurig uit. Afgelegen steden in de deelstaat Brandenburg zien hun inwonersaantal jaar na jaar afkalven.

Deelstaat Brandenburg

Hoofdstad: Potsdam.

Centrumsteden: Cottbus, Brandenburg an der Havel, Frankfurt (Oder).

Aantal inwoners: 2,5 miljoen.

Werkloosheid:

Brandenburg: 9% (2012)

Oost-Duitsland: 9,4% (2012)

Duitsland: 6,7% (augustus 2014)

In 1996 vond een (mislukt) referendum plaats over een mogelijke fusie van de deelstaten Berlijn en Brandenburg.

Langs de lange, brede Lindenallee - tot begin jaren negentig Leninallee - staan drie hoge flatgebouwen tussen een aantal uitstervende winkels, twee bakkers en restaurant Hähncheneck ('Kippenhoek'). Aan enkele gevels hangen mozaïeken met zwaaiende vlaggen, juichende kinderen en stralende arbeiders. De twee lange parkeerstroken zijn bijna helemaal leeg. Aan het ene uiteinde van de 'Magistrale' staat het stadhuis met een grote, eveneens lege parking. Aan de noordelijke kant doemen in de verte hoogovens op.

We bevinden ons in de deelstaat Brandenburg, vlak bij de Poolse grens. Berlijn ligt op anderhalf uur rijden, maar het zinderende leven van de hippe hoofdstad lijkt hier erg ver weg.

In deze landelijke, bevolkingsarme regio werd in 1950 het Eisenhüttenkombinat Ost (EKO) opgericht. Het 'ijzerfabriekconcern' kreeg een centrale rol toebedeeld bij de economische heropbouw van de pas opgerichte DDR. Een jaar later werd vlak bij de fabriek een nieuwe woonstad voor de toegestroomde arbeiders uit de grond gestampt. Niet veel later werd de plek uitgeroepen tot 'eerste socialistische stad van Duitsland'. In 1953 kreeg de stad de naam Stalinstadt, vanaf 1961 ging ze als Eisenhüttenstadt door het leven.

Tom Hanks

In datzelfde jaar verhuisde Ilona Hoffmann naar de stad omdat haar vader er werk had gevonden. Meer dan een halve eeuw later wacht de vrouw in het informatiekantoor aan de Lindenallee op toeristen. Aan de muur hangen T-shirts met het opschrift 'Iron Hut City'. De naam werd verzonnen door niemand minder dan Tom Hanks, wiens foto de muur siert. 'Twee jaar geleden stond hij hier plots, we konden het niet geloven', herinnert Hoffmann zich. 'Hij draaide toen een film in Berlijn ('Cloud Atlas', red.) en wilde absoluut onze stad bezoeken. En achteraf ging Herr Hanks nog een koffie drinken bij bakker Dreissig!'

Het bezoek van een Amerikaanse Hollywoodacteur betekende een hoogdag voor Eisenhüttenstadt. In een Amerikaanse televisieshow was hij achteraf lyrisch over de volgens communistische principes geplande 'Idealstadt'. Bij haar oprichting werd de stad verdeeld in vier wijken. Elk 'wooncomplex' bevatte een centrum met gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een dokter, een school en een crèche. Eisenhüttenstadt werd oorspronkelijk gebouwd voor 30.000 inwoners en groeide al snel uit tot een economisch zwaartepunt van de DDR. De lokale staalfabriek tekende voor meer dan 10.000 jobs. Later vestigden zich in de stad ook een vleesfabriek, een fabriek voor bakkerijproducten, een zuivelfabriek en een groot tuinbouwbedrijf.

Sinds de val van de Muur gaat de stad evenwel in sneltempo achteruit. De staalfabriek, die intussen werd overgenomen door de multinational ArcelorMittal, staat vandaag in voor minder dan 3.000 jobs. Terwijl Eisenhüttenstadt in december 1990 nog 50.216 inwoners telde, was dat aantal in december 2011 gedaald tot 30.390. Volgens prognoses blijven daarvan in 2020 nog 25.839 inwoners over, wat een halvering in dertig jaar tijd zou betekenen. Daarnaast steeg de gemiddelde leeftijd van de inwoners van 44 jaar in 2004 naar 49 jaar in 2012.

Eisenhüttenstadt vormt daarmee geen uitzondering. Cottbus, de tweede grootste stad van Brandenburg, zakte enkele jaren geleden onder 100.000 inwoners, waardoor ze haar status van 'grootstad' verloor. De Brandenburgse overheid verwacht dat de deelstaat tussen 2011 en 2030 253.000 of 10 procent van haar inwoners zal verliezen. In de regio 'Oder-Spree' rond Eisenhüttenstadt wordt een achteruitgang van 15 procent voorspeld; de regio 'Spree-Neiße' rond Cottbus kijkt tegen een daling van 24 procent aan. Enkel de Brandenburgse hoofdstad Potsdam zou haar bevolking tegen 2030 verder zien stijgen, mede dankzij de instroom van rijke inwoners uit Berlijn. De oppositiepartij CDU ijvert in haar verkiezingsprogramma dan ook voor de oprichting van een 'ministerie voor Demografie' om te anticiperen op de verwachte demografische veranderingen.

Geen perspectief

'In de jaren negentig trokken veel jongeren weg uit Eisenhüttenstadt omdat ze elders werk vonden', zegt Christiane Nowak, departementshoofd stadsontwikkeling bij het stadsbestuur. 'Die jongeren zouden de families gesticht hebben die we nu zo hard missen in onze stad. Voorts verlieten veel jonge mensen de regio om te studeren.' Tegelijkertijd verhuisden heel wat inwoners van het centrum naar de stadsrand.

Ook Ilona Hoffmann verliet Eisenhüttenstadt intussen. 'Vandaag wonen hier vooral oude mensen', vindt ze. 'Voor de jeugd bestaan amper nog initiatieven. Hier is geen perspectief, dus vertrekken de mensen.'

Via stads(her)ontwikkelingsprojecten probeert de overheid de leegloop tegen te gaan. 'De bevolking verkleint, maar de stad blijft even groot', zegt Nowak. 'Wat moeten we doen met die ruimte op overschot? Er zijn hier te veel scholen, crèches en woningen. Voor bepaalde gebouwen zoeken we dus een nieuwe bestemming. Zo vormden we al crèches om tot rusthuizen. Buiten het centrum creëerden we groene ruimten op de plaats van gesloopte wooncomplexen. Door de renovatie van woningen op maat van jongeren proberen we jonge families terug te lokken naar hun heimat.'

'Een stad met 27.000 inwoners blijft attractief', besluit Nowak optimistisch. 'We ondersteunen cultuur- en sportverenigingen en actieve inwoners, maar niet per se financieel. We willen tonen dat de stad hen helpt. Een stad moet tenslotte de moeite blijven om in te leven.'

Zondag vinden in de deelstaat Brandenburg verkiezingen plaats. De kleurloze Dietmar Woidke, minister-president sinds 2013, wil zichzelf opvolgen. Zijn partij SPD leidt de deelstaat al sinds 1990, de voorbije vijf jaar samen met de postcommunistische partij Die Linke.

Met spanning wordt uitgekeken naar de score van de Alternative für Deutschland (AfD) in Brandenburg. Bij de regionale verkiezingen eind augustus in de deelstaat Saksen haalde de eurokritische partij 9,7 procent. Michael Schierack, het boegbeeld van de CDU in Brandenburg, heeft een coalitie met de AfD al duidelijk uitgesloten. Verwacht wordt dat ook in Brandenburg de liberale FDP onder de kiesdrempel van 5 procent zakt.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content