Wetenschappers overdrijven ook

De column die alle hoeken van de wetenschap verkent.

Ha! Zie je wel! Het is niet allemaal de schuld van ons, journalisten. En het zijn voor een keer niet wijzelf die dat zeggen. Het zijn wetenschappers.

Ik heb het over de ergerlijke overdrijvingen in de berichtgeving over medisch wetenschappelijk onderzoek. Zo mochten we dit jaar in de media al vernemen dat de populaire pijnstiller ibuprofen de teelballen doet verschrompelen. Dat we een uitzonderlijk dodelijk griepseizoen krijgen ook. En dat wie aan sport doet maar beter veel chocolade kan eten.

De automatische reactie is dan natuurlijk dat het de journalisten zijn die de zaken overdrijven of ongenuanceerd voorstellen. Of die niet hebben begrepen wat het onderzoek echt heeft vastgesteld. Of die denken dat een vastgestelde statistische correlatie tussen twee dingen betekent dat het ene het andere moet veroorzaken.

Journalisten maken zich ongetwijfeld geregeld schuldig aan elk van die vergrijpen. Maar zij niet alleen. In nogal wat gevallen zit de overdrijving al in de persmededeling waarmee universiteiten of medische researchinstituten hun onderzoek naar buiten brengen.

'Overdrijving medisch nieuws begint al in het persbericht', zegt de Universiteit Leiden in een persbericht. En ik citeer het hier maar even letterlijk, om niet op mijn beurt van overdrijving of verdraaiing te worden beschuldigd: 'Niet alleen in journalistieke stukken zitten slordigheden, ook in academische persberichten worden resultaten overdreven.'

En verder: 'De onderzoekers analyseerden 129 persberichten van Nederlandse universiteiten en universitair medische centra en alle 185 daarmee geassocieerde nieuwsberichten uit 2015. Van de persberichten overdreef 20 procent de conclusie of causale claim en van de nieuwsberichten was dat 29 procent.' Met 'nieuwsberichten' wordt hier bedoeld wat uiteindelijk in de media komt, met 'persberichten' de teksten die de universiteiten uitsturen naar journalisten en redacties.

Daar heb je het. Journalisten overdrijven als ze over geneeskunde schrijven, maar medische wetenschappers overdrijven ook al niet zelden in wat ze aan journalisten vertellen. Of correcter: hun universiteiten overdrijven, of meer bepaald de persdiensten van die universiteiten. Al zou je mogen veronderstellen dat wetenschappers tenminste nalezen wat de pr-mensen van hun universiteit in hun naam de wereld in sturen. Misschien moet de 'woordvoerder' van 'De ideale wereld' maar eens een stukje doen als pr-man uit de academische wereld.

Dat alles pleit de journalisten uiteraard niet vrij. Zij weten maar al te goed dat persdiensten en woordvoerders hun werkgevers in een zo gunstig mogelijk daglicht proberen te stellen. Dat is bij universiteiten en onderzoeksinstellingen niet anders dan bij bedrijven of in de politiek. Het is dan de taak van de journalist om het verhaal te checken en de eventuele overdrijvingen en verdraaiingen eruit te wieden in plaats van er nog een schepje bovenop te doen, zoals helaas te vaak gebeurt.

* Steven Stroeykens Schrijver, wetenschapsjournalist, fysicus en blogger op zandrekenaar.be

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content