Zorgen voor je ouders: zet afspraken op papier

'Zorgen voor familie bekijk je niet zakelijk.' Een nobele gedachte, maar jammer genoeg leidt het vaak tot conflicten als er geen afspraken op papier zijn gezet, zeker ook over de financiën.

Bij de kinderen intrekken? Veel senioren zouden het zien zitten, maar niet zoals het vroeger gebeurde. Toen stond een van de kleindochters haar slaapkamer af aan oma en oma drukte haar stempel op het huishouden van dochterlief. Beide generaties zijn nu meer gesteld op hun privacy en autonomie. 'De naoorlogse generaties zitten qua mentaliteit op dezelfde lijn', vindt Miet Timmers, auteur van het boek 'Generaties onder één dak'. 'Mede daarom denk ik dat het samen- of nabij wonen van ouders en volwassen kinderen voor velen een haalbare optie is die ook past in het streven om ouderen zo lang mogelijk in een thuissituatie te laten wonen.'

De keuze wordt bewuster gemaakt, maar dat betekent nog niet dat alle gevolgen goed overwogen zijn en dat er veel expliciete afspraken zijn. Dat merkten Timmers en studenten van de opleiding Gezinswetenschappen van Odisee Hogeschool die een paar tientallen meergeneratiegezinnen interviewden. 'In veel situaties kan je haast voorspellen dat er ooit conflicten ontstaan', zegt Timmers. 'Is het niet binnen het gezin, dan wel met broers en zussen die elders wonen.'

Privacy gaat over het gebruik van ruimtes of kloppen voor je binnengaat, maar ook over het niet willen horen van het geruzie van het andere gezin. Beslissingen over gemeenschappelijke ruimten gaan ook over welke meubels daar (mogen) staan. En het kan geen kwaad de taakverdeling niet organisch te laten ontstaan, maar goed af te spreken.

Woonvormen

Wie trekt bij wie in? Of bouwen de grootouders en het jonge gezin samen een kangoeroewoning? 'De verschillende woonvormen hebben elk voor- en nadelen', zegt Timmers. 'Die moet een familie overwegen bij haar keuze.'

Een eengezinswoning - het ene gezin trekt in op het adres van het andere en krijgt daar een eigen vertrek - is vaak het eenvoudigst te realiseren. De consequentie is dat alle bewoners tot één gezin worden gerekend, wat gevolgen heeft voor onder meer vervangingsinkomens. Het is vaak ook niet mogelijk aparte meters te krijgen voor elektriciteit, gas en water.

Om een meergezinswoning te maken, moet de woning doorgaans groter zijn of moet er ingrijpender verbouwd worden. Er is meer privacy en elk bestiert zijn eigen financiën. Doordat er aparte wooneenheden zijn gecreëerd, blijf je ook voor overheids- en nutsdiensten twee aparte gezinnen uitmaken. Regels voor ruimtelijke ordening staan het opsplitsen van een grote woning op één bouwgrond in twee wooneenheden echter vaak niet toe. Als het wel kan, bedenk dan dat het kadastraal inkomen van beide woningen opnieuw wordt bepaald.

Een zorgwoning is de enige woonvorm die een wettelijk kader heeft. Daarbij woont een 65+'er of jongere hulpbehoevende in in een eengezinswoning, waarbij zijn privéruimten maximaal een derde van het woonvolume innemen. Of er een aparte ingang is of een apart huishoudbudget maakt geen verschil. Mits het aangemeld is bij de gemeentediensten wordt dit als een aparte wooneenheid behandeld, en de bewoner(s) als een apart gezin. Dat maakt met name een stevig verschil voor vervangingsinkomens of uitkeringen.

Welke keuze ook, het is belangrijk op papier te zetten hoe het financieel wordt geregeld. Er zijn veel mogelijkheden. Het inwonende gezin kan huur betalen, die al dan niet later wordt meegerekend om de woning te verwerven. De grootouders kunnen een schuldbekentenis onderschrijven voor de kosten van een verbouwing, die verrekend wordt bij de erfenis. De woning kan worden geschonken met vruchtgebruik. Men kan een levenslang woonrecht toekennen aan een kind. Enzovoort.

'Het klinkt hard, maar hou het worstcasescenario in het achterhoofd. Wat als het jonge paar gaat scheiden? Het is bijvoorbeeld geen punt om samen eigenaar te zijn in ongelijke verhoudingen. Als dat met de hulp van de notaris op papier is gezet, is er duidelijkheid bij een scheiding of een onverwacht overlijden.'

'Wees daarover transparant met broers en zussen die niet bij het samenwonen betrokken zijn. Er zijn oplossingen om de nalatenschap netjes te verdelen en toch het betrokken gezin in de woning te laten blijven ook als de ouders overleden zijn. Je kan bijvoorbeeld de kinderen de woning in onverdeeldheid laten erven, en via een dubbele akte meteen regelen dat eentje de anderen uitkoopt. Er zijn ook andere regelingen om conflicten over de erfenis te vermijden.'

Dagelijkse kosten

In veel gevallen worden kosten gedeeld: water en elektriciteit, gezamenlijke maaltijden, één wasmachine, samen een wagen gebruiken,... Timmers beschrijft verschillende methoden om daar een fair bedrag op te plakken, op basis van het aantal personen per gezin, het ruimtegebruik en ieders inkomen. 'Meestal is het duidelijker maandelijks of jaarlijks kosten te betalen, dan dat te willen verrekenen in de erfenis.'

De auteur vindt het aangewezen aparte bedragen te berekenen voor woon- en zorgkosten. 'Neemt een kind of schoonkind veel zorgtaken op zich, zelfs in die mate dat het daartoe minder gaat werken, dan is het billijk daarvoor een vergoeding te betalen en duidelijk vast te leggen dat dit geen schenkingen of voorschotten op de erfenis zijn. Let wel: de fiscus ziet hoge zorgvergoedingen ook als een inkomen. Overigens krijgt wie tijdskrediet neemt om voor iemand te zorgen, daar een premie voor.'

Uitkeringen

Een belangrijk aandachtspunt is na te gaan of het vervangingsinkomen wijzigt als men niet meer alleen woont, maar samenwoont. In principe woont men samen als er één adres is, en apart als er aparte huisnummers zijn. Op pensioenen heeft enkel het inkomen van de eigen partner een impact, niet of men al dan niet samen met de kinderen onder één dak woont. Ook aan de kinderbijslag of een persoonlijk assistentiebudget verandert niets. Op een invaliditeitsuitkering is er dan weer wel een effect als andere gezinsleden een inkomen hebben, en ook een werkloosheidsuitkering kan behoorlijk verschillen als men al dan niet alleenstaand is en naargelang er personen ten laste worden genomen.

Het samenwonen aanmelden als zorgwonen kan een slok op de borrel schelen. 'Veel gemeente- en andere diensten zijn nog niet vertrouwd met dat concept', merkt Timmers op. 'Soms moet je bijvoorbeeld je ziekenfonds erop attent maken dat de inwonende persoon als apart gezin wordt gezien.'

Maar misschien maakt het meer verschil als de inwonende ouders door zoon of dochter fiscaal ten laste worden genomen? Per persoon verhoogt de belastingvrije schijf daardoor, afhankelijk van de situatie met 1.510 of 3.010 euro, of nog meer voor een gehandicapte oudere. Dat kan echter enkel als die persoon een laag inkomen heeft (pensioen wordt tot 31.400 euro bruto niet meegerekend) en als men in één gezin leeft.

'Het is op het eerste gezicht niet altijd logisch hoe uitkeringen wijzigen naargelang de woonvorm, ook al maakt het weinig verschil voor het samenleven in de praktijk', besluit Timmers. 'Het is dan ook complexe materie, waar rechtlijnige oplossingen allicht ook oneerlijke situaties doen ontstaan. Ik geef aandachtspunten mee, maar het is geen doe-het-zelfboek: laat je bijstaan door een sociale dienst, een notaris en andere experts.'

'Generaties onder één dak', Miet Timmers, uitgeverij Garant

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content