'Als je geliefd wil zijn, moet je ijscrèmeverkoper worden'

©Jonas Lampens

Na vijf moeilijke jaren als CD&V-vicepremier laat Kris Peeters de Wetstraat achter zich. De populaire 'George Clooney van de Vlaamse politiek' vervelde in vijf jaar tot een 'meester- saboteur'. En de kiezer strafte ook nog eens zijn partij af. 'Onze boodschap is niet doorgedrongen. Of ze was zo complex dat de mensen ze niet begrepen.'

Niemand kon zich vijf jaar geleden inbeelden dat Kris Peeters (57) blij zou zijn als hij de luwte kon opzoeken. Toch overheerst dat gevoel bij de christendemocraat nu hij zijn ontslag heeft aangeboden als federaal vicepremier en minister van Werk en Economie om zijn zetel in het Europees Parlement op te nemen. 'Ik moet zeggen dat in de luwte werken mij op dit ogenblik zeer aanlokkelijk lijkt', zegt hij in zijn afscheidsinterview als nationaal politicus.

Peeters was de topman van de werkgeversorganisatie Unizo toen hij in 2004 op vraag van toenmalig Vlaams minister-president Yves Leterme (CD&V) in de politiek stapte. In 2007 werd hij Vlaams minister-president omdat Leterme naar het federale niveau overstapte. Het was de periode waarin hij de George Clooney van de Vlaamse politiek werd genoemd en politieke opponenten zoals Dirk Van Mechelen (Open VLD) uitspraken als 'met Kris was het perfect' deden. 'Perfect is overdreven (monkellach). Maar ik heb Dirk altijd geapprecieerd en na die uitspraak nog meer. Toen ging het allemaal de goede richting uit', stelt Peeters.

Bij de verkiezingen van 2014 werd de N-VA groter dan CD&V en verloor Peeters zijn bureau aan het Martelaarsplein. Hij stapte in de federale regering, waarin het plots allemaal de verkeerde richting leek uit te gaan. 'Het was (twijfelt) ook een heel boeiende periode. Maar er zijn veel zaken gebeurd die ik nooit goed heb begrepen. Zoals de perceptie en het imago van mij als kibbelaar.'

Hoe leest u de verkiezingsuitslag, waarbij vooral de opmars van het Vlaams Belang opviel?

Kris Peeters: 'In haar boekje 'Het koninkrijk van de angst' beschrijft de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum naar aanleiding van de verkiezingsoverwinning van de Amerikaanse president Donald Trump wat er in de samenleving aan de gang is. Ze onderscheidt verschillende soorten van angst bij de burgers en ze beschrijft hoe die ontstaan. Zo ziet ze veel woede omdat bepaalde problemen maar niet opgelost geraken. Ze stelt ook dat de angst door populisten wordt gebruikt om politiek te scoren. Dat is wat het Vlaams Belang heeft gedaan door te stellen dat niemand nog binnen mag. Die partij doet wat ze moet doen, maar wij moeten daar een genuanceerder en realistischer standpunt tegenover stellen. We hebben dat ook proberen te doen, maar ofwel is dat niet doorgedrongen bij de mensen, ofwel was het zo complex dat ze het niet begrepen hebben.'

Is het niet veel simpeler dan dat? Heeft de kiezer u niet vooral bestraft omdat er de afgelopen legislatuur te weinig goed bestuur was?

Peeters: 'Ik vind dat we goed bestuurd hebben en dat de resultaten er op heel wat vlakken ook zijn. Kijk naar de jobcreatie of de manier waarop we de concurrentiehandicap van onze bedrijven hebben teruggedrongen. Op andere vlakken, zoals voor het gezond maken van de begroting, waren de resultaten minder goed. Het probleem is dat uitdagingen zoals het klimaat of migratie zo complex zijn dat er geen eenvoudige antwoorden zijn. Een oplossing voor die problemen kan niet op het nationale, maar enkel op het Europese niveau of misschien zelfs enkel op het niveau van de Verenigde Naties worden gevonden. Daar moet keihard aan worden gewerkt, en op die niveaus gaat het helaas niet snel genoeg vooruit. Dat is een moeilijker verhaal dan à la Vlaams Belang te zeggen dat alle grenzen dicht moeten en alle migranten moeten terugkeren. De uitdaging is dat complexe verhaal op een begrijpelijke manier uit te leggen aan de bevolking. Daar zijn we onvoldoende in geslaagd.'

'Daarbovenop is het beeld gekomen van CD&V als de partij die altijd op de rem stond. Maar bijna niemand stelde de vraag waarom ik het been stijf hield. Misschien heb ik te weinig uitgelegd waarom ik dat deed. Al is het de vraag of die uitleg destijds veel had opgelost, want ze dreigde het beeld van de kibbelaar misschien alleen maar te versterken. Soit, noem mij een dossier waarin ik het been heb stijf gehouden. En ik zal u zeggen waarom.'

We kunnen u een waslijst bezorgen: de flexibilisering van de arbeidsmarkt, het versoepelen van de regels voor nachtwerk in de e-commerce, de afbouw van het brugpensioen...

Peeters: 'In al die dossiers heb ik rekening proberen te houden met de mening van de vakbonden en de werkgeversorganisaties. Ik ga er nog altijd vanuit dat dat de beste manier is om in dit land vooruit te raken. Neem de nachtarbeid in de e-commerce. We hebben daar stappen gezet. Misschien niet zo veel als sommigen hoopten, maar we hebben dat wel kunnen doen zonder dat er massale stakingen zijn uitgebroken. In dit land moet je stap per stap werken, anders gaat het niet. Voor de mensen is dat ook het beste. Je kunt niet langs de ene kant zeggen dat werknemers veel flexibeler of veel vaker 's nachts moeten werken en tegelijkertijd staan roepen omdat het aantal burn-outs fors toeneemt.'

Kunnen we ons in dit land land die kleine stapjes nog wel permitteren?

Peeters: 'Het kan niet anders. Ik verwijs altijd naar de filosoof Karl Popper en zijn pleidooi voor 'piecemeal social engineering'. Politici moeten goed weten waar ze naartoe willen, maar ze moeten er rekening mee houden dat onze samenleving bijzonder complex is. Omwille van die complexiteit is de beste manier om een doel te bereiken vaak niet de grote sprong voorwaarts, maar een stapsgewijze aanpak. Je kunt tegen de sociale partners zeggen dat ze de boom in kunnen. Maar geloof je nu echt dat je zo problemen oplost?'

'Ik heb veel energie gestoken in de wet-Major, die het kader vastlegt voor de havenarbeid. De snelle manier om het probleem op te lossen was de ondernemer Fernand Huts zijn zin te geven en het statuut voor havenarbeiders af te schaffen. Maar als we dat hadden gedaan, zouden de vakbonden de hele haven hebben platgelegd. Sommigen zeggen: so what. Een paar dagen of weken op de tanden bijten, het einde van de staking afwachten en doordoen. Maar ik zeg u dat de bazen van de bedrijven in de haven vrijwel meteen aan mijn telefoon zouden hangen om een oplossing te eisen. Ik heb dat zo eens meegemaakt toen de loodsen staakten.'

N-VA-voorzitter Bart De Wever verwoordde het ooit zo: het is lastig regeren met iemand die op de bagagedrager zit met zijn voet tegen het wiel. De N-VA vindt dat u hen niets gunde.

Peeters: 'Dat is nergens op gestoeld. Over het doel was in de regering-Michel vaak geen discussie, wel over de weg daar naartoe. Het enige wat ik consequent heb gedaan, is verwijzen naar het regeerakkoord. Daarin stond dat we het sociaal overleg zouden respecteren. Ik heb me daaraan gehouden. Het zijn de anderen die dat in twijfel zijn beginnen te trekken. Als zij de verkeerde richting uit fietsen, kun je ons niet kwalijk nemen dat we koers houden.'

U bent het sociaal overleg rigoureus blijven verdedigen, maar is dat model niet dood? Volgens heel wat experts zijn de sociale partners de verdedigers van het status quo op het moment dat we sneller dan ooit moeten veranderen.

Peeters: 'Het klopt dat de sociale partners soms wat sneller zouden mogen bewegen, zodat ze gemakkelijker vorm kunnen geven aan de veranderingen. Maar ze afschrijven? Dat mag je niet doen. Wat krijgen we dan in de plaats? De regering die alles zelf beslist en wereldvreemde oplossingen opdringt? Een regering die zelf eens zal vastleggen hoeveel de lonen mogen stijgen? Een politicus die de complexiteit van de samenleving begrijpt, beseft dat zoiets niet kan.'

De vakbonden hebben de afgelopen legislatuur keihard op u ingehakt. Het siert u dat u het sociaal overleg blijft verdedigen, maar soms neigt het toch wat naar het masochistische?

Peeters: 'Als je iedereen gelukkig wilt maken, moet je ijscrèmeverkoper worden.'

De vakbonden riepen dat u de 45 urenweek wilde invoeren, terwijl dat nooit de bedoeling was. De eigen zuil heeft u zo kapot gemaakt.

Peeters: 'Ik heb hen ook duidelijk gemaakt dat ze moeten stoppen met fake news te verkondigen en dat ze de mensen niet mogen opjutten. Want dat was onzin. Een gewone werkweek bedraagt nog altijd 38 uur. Maar ik kijk naar de resultaten: drie loonakkoorden, een kleinere loonkostenhandicap en hogere uitkeringen.'

Was het uiteindelijke probleem niet dat u als voormalige werkgeversbaas een miscast was, omdat u het niet op een geloofwaardige manier voor de vakbonden kon opnemen?

Peeters: 'Unizo is de belangenorganisatie van de zelfstandigen en de kmo's. Dat zijn middenstanders, mensen die vaak pal in het centrum staan. Niet rechts, niet links. Dat is exact de rol die ik ook in de regering-Michel heb gespeeld. Ik verdedigde soms dingen die vooral de werknemers helpen, soms maatregelen die goed waren voor de bedrijven. Maar men is nachtblind en wil dat niet zien. Journalisten schrijven dan dat ik het sociale gelaat moest zijn. Terwijl ik gewoon deed wat ik moest doen.'

Journalisten schreven dat niet zomaar. Het was toch uw opdracht om de liberale kantjes van het beleid bij te vijlen?

Peeters: 'Met mijn bevoegdheid en met zulke liberale coalitiepartners is dat toch vanzelfsprekend? Maar dat is nog iets anders dan de belangen van de vakbonden te behartigen. Ik vind daarom ook dat ik geen miscast was op mijn departement.'

Het ACV, de nog steeds aan CD&V gelieerde vakbond, heeft een stemadvies uitgebracht tegen uw partij. Van uw vrienden moet u het hebben.

Peeters: 'Wie zijn de influencers van deze tijd? Zijn dat de vakbonden en de werkgevers? Of zijn dat intussen anderen? Ik denk dat een stemtest meer impact heeft dan een stemadvies van een vakbond. Of dat jullie Kaaiman een grotere impact heeft dan een captain of industry die zijn mening geeft in een interview. De vraag is dan ook: hoe gaan we als politieke partij om met die verandering?'

Die vraag is vrij pertinent voor een partij die alles te danken heeft aan haar band met het traditionele middenveld.

Peeters: 'Dat klopt. We hebben geen goed verkiezingsresultaat gehaald, we moeten dat analyseren en we moeten uitzoeken wat we beter kunnen doen. Maar ook het klassieke middenveld moet zich bezinnen.'

'Als politici gaan we er per definitie van uit dat de samenleving maakbaar is. Als je beslissingen neemt, ga je ervan uit dat daarvoor een draagvlak is of dat je daarvoor een draagvlak kunt creëren. Vroeger passeerde je daarvoor bij het klassieke middenveld. Mijn partij blijft dat middenveld als volkspartij door dik en dun verdedigen, maar wellicht zullen zowel wij als zij de mensen op een andere manier moeten benaderen. De vraag is hoe. Ik heb daar zelf niet meteen een antwoord op. Onze partij heeft twaalf mensen naar voren geschoven om die vraag te onderzoeken.'

U spreekt over een volkspartij, maar is CD&V niet te klein geworden om dat te zijn?

Peeters: 'Een volkspartij is niet per definitie een grote partij. Wij hebben altijd geprobeerd een synthese te maken tussen verschillende visies. We verdedigen de belangen van werknemers én werkgevers, mensen die het goed hebben en mensen die het moeilijk hebben. Dat blijven we doen, hoe klein of hoe groot de partij ook is. Daardoor blijven wij een volkspartij en durf ik te zeggen dat de N-VA dat lang nog niet is, want zij zoeken niet naar die consensus.'

Volgens uw partijgenoot Yves Leterme blijft er weliswaar een plaats voor de christendemocraten, maar komt de tijd dat ze de dragende politieke partij waren nooit meer terug. Bent u het daarmee eens?

Peeters: 'Neen. Dat hangt af van de koers die we de komende maanden kunnen uitzetten. Onze basisstellingen, waarbij we uitgaan voor het respect voor de mensen, blijven ijzersterk. De uitdaging is dat met de juiste mensen op de juiste manier te communiceren. Als dat lukt, zie ik niet in waarom wij niet meer de grootste kunnen worden.'

Een mooi afscheid uit de nationale politiek was u niet gegund. De voorbije weken gonsde het van de geruchten dat u niet wilde vertrekken als vicepremier en dat u interim-voorzitter wou worden. Wat is daarvan aan?

Peeters: 'Dat zijn indianenverhalen. Er is enkel intern bekeken of ik eventueel iets langer kon blijven zitten om dan samen met MR-vicepremier Didier Reynders te vertrekken als die secretaris-generaal van de Raad van Europa zou worden. Dat is alleen met de partijtop besproken, de rest weet van toeten noch blazen. Maar journalisten bellen rond en sommige mensen beginnen dan verhaaltjes te vertellen. Helaas worden die verhaaltjes op basis van anonieme bronnen ook in de krant geschreven. Ik kan mij daar onmogelijk tegen verdedigen, want ik weet niet wie wat vertelt. Als iemand met zo'n gerucht komt, zou dat enkel in de krant mogen komen als die persoon dat met naam en toenaam brengt. Het moet echt ophouden. Mensen in mijn partij moeten stoppen met zulke fantasieën te vertellen, want het is dodelijk voor mezelf, mijn partij en de politiek.'

Blijkbaar roept u intussen zodanig veel weerstand op dat mensen zulke verhalen beginnen te vertellen.

Peeters: 'Ik vrees dat zoiets het lot is van elke politicus die jaren meedraait aan de top. Op een bepaald moment begint men u te viseren. Maar nog eens: als ik echt geliefd wilde worden, was ik wel ijscrème gaan verkopen.'

Wat vindt u van de kritiek dat u te vaak voor uzelf reed en te weinig dacht aan uw partij?

Peeters: 'Zulke kritiek doet pijn omdat ik net het tegenovergestelde heb gedaan. Als ik aan mezelf had gedacht, was ik toch premier geworden? Dan had ik het premierschap in 2014 opgeëist en was Marianne Thyssen geen Europees commissaris kunnen worden. Als ik aan mezelf had gedacht, was ik toch nooit naar Antwerpen verhuisd om deel te nemen aan de gemeenteraadsverkiezingen? Ik ben naar daar gegaan op vraag van de nationale voorzitter, de Antwerpse voorzitter en iedereen die ertussen zat om de afdeling te redden. Ik heb daar misschien mijn Waterloo geleden, maar ik heb er CD&V van het faillissement gered. Ik word echt kregelig van zo'n commentaar. Zulke dingen worden enkel gezegd om mij in een slecht daglicht te stellen en dat trekt op niks.'

Misschien heeft u die stappen net gezet omdat u besefte dat u lang te weinig hebt gedaan voor uw partij en u geen draagvlak meer had?

Peeters: 'Dat is doortrapt. Mensen die dat zeggen, waren er niet bij toen de beslissingen zijn genomen. Wie dat wel was, zou zulke dingen niet zeggen.'

Er was een periode dat alle kritiek van u afgleed. Is uw teflonlaag intussen versleten?

Peeters: 'Ik heb die nooit gehad. Dat leek misschien zo, maar de kritiek kwam vaak aan.'

Wat was het zwaarste moment?

Peeters: 'Mijn echtgenote overtuigen om naar Antwerpen te verhuizen was niet evident. Ze heeft vervolgens ook meegemaakt hoe hard ik tijdens de campagne werd aangepakt. De verhalen waarin ik als transmigrant werd afgeschilderd. Dat was voor ons... (zoekt woorden) niet evident. Als het allemaal loopt zoals het gelopen is - en dan doel ik op die vuile campagne - is dat heel moeilijk.'

Hebt u eraan gedacht te stoppen?

Peeters: 'Ik heb slagen geïncasseerd, maar ik heb ook veerkracht getoond. Niet alleen, samen met de mensen rond mij en mijn kabinet. Als je slagen krijgt, is het belangrijk om recht te blijven staan.'

Gaat u de Wetstraat missen?

Peeters: 'In het Europees Parlement is er veel minder het spel van een vaste meerderheid tegen een vaste oppositie. Er is minder dagjespolitiek en het is veel meer in de luwte werken. En ik moet zeggen dat me dat op dit ogenblik zeer aanlokkelijk lijkt.'

Dat is opmerkelijk voor iemand die altijd in de schijnwerpers wilde staan.

Peeters: 'U ziet, ik kan nog altijd verrassen. Ik hoop dat dit interview het laatste is in een lange tijd.'

U keert niet terug naar de Wetstraat, bijvoorbeeld om in de volgende federale regering te zetelen?

Peeters: 'Dat is niet het plan. Maar als men mij nodig heeft, zal men mij weten te vinden.'

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect