'Als VS heffingen op auto's invoeren, gaan wij niet zeggen: 'Doe maar''

De handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China was een van de dominante thema's op het Wereld Economisch Forum in Davos. ©Jason Alden/Bloomberg

Een machteloze Wereldhandelsorganisatie, een handelsoorlog tussen de VS en China en de dreiging van Amerikaanse heffingen op Europese auto's. 'De problemen van 2018 zijn nog altijd bij ons', zegt Marc Vanheukelen, de EU-ambassadeur bij de WHO.

Botsen de machtigste economieën in 2019? Of vinden ze nieuwe manieren om de handen in elkaar te slaan? Het gevecht over het antwoord op die vragen was deze week voelbaar op het Wereld Economisch Forum in Davos, jarenlang de hoogmis van de globalisering.

Niet meer anno 2019. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, die in Davos niet gezien wilde worden, zei in een videoboodschap vanuit Washington dat de VS weer terecht hun eigenbelang omarmen. Het probleem daarmee, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel een dag later op het grote podium, is dat ieder land zo'n eigenbelang heeft. Daarom werden na de Tweede Wereldoorlog internationale instellingen opgericht, zei ze.

Internationale handel zit in het oog van de storm. VN-secretaris-generaal Antonio Guterres noemde het afgelopen week op het WEF een van de grote risico's voor dit jaar. 'We starten het jaar inderdaad met een gevoel van kommer', zegt Marc Vanheukelen. Als ambassadeur van de EU bij de Wereldhandelsorganisatie is hij de Belg die het meest bij de handelsspanningen is betrokken.

De belangrijkste zorg is de spanning tussen de VS en China. 'Er zijn meerdere problemen denkbaar', legt Vanheukelen uit. 'Een ervan is dat de VS de douanetarieven op Chinese producten van 10 naar 25 procent verhogen. Dat zal leiden tot een escalatie en schokgolven veroorzaken.'

'Het beste is een oplossing, maar niet eender welke is goed. Het gevaar bestaat dat de VS en China een akkoord bereiken dat verdacht veel lijkt op wat wij 'managed trade' noemen. Dat doet me denken aan de onzalige dagen van de Sovjet-Unie, waarbij je een trein graan ruilt voor een trein steenkool.'

De reden van het conflict is de obsessie van de Amerikaanse president Donald Trump met het handelstekort van de VS. Hij wil dat Amerikaanse bedrijven meer exporteren en minder importeren. China reageert met voorstellen om voor 1.000 miljard dollar Amerikaanse producten te kopen. Dat zou de Europese concurrenten uit de markt drijven.

Subsidies

Het ideale scenario is dat China de wereldhandel niet meer verstoort met grote subsidies aan Chinese bedrijven, zegt Vanheukelen. Of buitenlandse investeerders in China niet dwingt hun technologie af te staan. Het moeilijke is dat je zoiets niet in drie maanden regelt. Overigens, heel vaak beweert de Chinese overheid dat die problemen zelfs niet bestaan.

'Je stoot immers op een veel existentiëlere vraag: hoe doe je China regels respecteren zonder dat het zijn economische model overboord moet gooien dat het land de voorbije 40 jaar zoveel welvaart heeft gebracht? De regels van de WHO zijn geschreven toen er nog geen staatskapitalisten lid van de WHO waren.'

Een tweede zorg is de sluimerende spanning tussen de VS en Europa. Sinds deze zomer spreken beide over een nieuw handelsverdrag. Maar het gaat moeilijk. 'De Amerikanen eisen toegevingen op Europese landbouw die we niet gaan inwilligen', zegt Vanheukelen. 'En wij vinden dat de Amerikaanse overheid openbare aanbestedingen voor Europese bedrijven moet openstellen, wat zij evenmin willen.'

De toestand kan escaleren als Trump heffingen op Europese auto's invoert. Die dreiging is niet weg. 'Het Amerikaans ministerie van Handel bereidt een studie voor. Door de shutdown loopt die vertraging op, maar ooit komt ze eraan. Dan kan Trump beslissen heffingen in te voeren. Als hij dat doet, gaan we niet achterover- leunen en zeggen: 'Doe maar.''

Betekent dat dat de EU dan terugslaat met invoerheffingen op Amerikaanse producten? Vanheukelen zegt dat een lijst in de maak is met producten ter waarde van 10 miljard dollar. 'Als dit conflict echt losbarst, wordt het veel groter dan dat over staal en aluminium.'

Tegen die achtergrond dreigt de WHO eind dit jaar te moeten stoppen met haar rechtspraak, omdat Washington de benoeming van rechters blokkeert. De WHO is de enige internationale instelling die recht spreekt. Dat valt dan stil. En dan? 'Dan val je terug op hoe het was voor 1996. Dan ruilen we een wereldorde gebaseerd op rechtsregels voor één gebaseerd op macht. De rechtspraak in de WHO is uniek. Men noemt het niet voor niets 'het juweel in de kroon'. Dat juweel staat los.'

Maar zelfs als dat juweel weer vastgezet wordt, zijn niet alle problemen opgelost. In de WHO wordt dit jaar een akkoord verwacht over minder subsidies voor visserij. Volgens Vanheukelen is het belangrijk voor de geloofwaardigheid van de instelling. 'De VN hebben ons wegens onze expertise aangeduid als onderaannemer voor duurzame ontwikkeling. Als we niet slagen, komen we onder de publieke druk van de ngo's terecht.'

'De toestand is dramatisch. 90 procent van alle vissoorten is overbevist. Interessant is dat de grootste vissersvloot die van China is. De grootste slachtoffers van overbevissing zijn ontwikkelingslanden. China stelt zich coöperatief op, maar zegt dat het officieel zelf nog een ontwikkelingsland is. Dat is nog zo'n probleem. In de WHO kan iedereen zich uitroepen tot ontwikkelingsland. Zelfs de EU, als het dat zou willen.'

En dan is er nog die laatste opdracht: de publieke steun voor de internationale handel herstellen, na de kritiek die losbarstte op de EU-handelsverdragen met de VS (TTIP) en Canada (CETA). 'Ik vind het makkelijker dan drie jaar geleden om aan mensen uit te leggen dat we handel nodig hebben, alsook internationale regels voor die handel', zegt Vanheukelen. 'De brexit heeft mensen doen beseffen wat er gebeurt als je geen handel hebt.'

Milieubescherming

Er blijft terechte kritiek, erkent hij. 'Handel verhoogt per saldo de welvaart. Maar er zijn wel ergens verliezers. Het helpt bovendien niet dat die verliezers in de VS geen sociaal vangnet hebben.'

'Een andere kritiek is dat we de milieubescherming en de volksgezondheid op- offeren op het altaar van de wereldhandel. Ook die kritiek is terecht, maar het antwoord lag in dingen die we bespraken in TTIP: zit samen over regelgeving. We kunnen dat wel voor vliegtuigen. Als de VS een nieuwe Boeing als vliegwaardig erkennen, accepteert de EU dat. En omgekeerd. Waarom zouden we dat dan niet kunnen voor kunstheupen of zonnebrandolie?'

En de ecologische kostprijs van handel? 'Als we dagelijks bloemen uit Kenia overvliegen, dan kunnen we dat omdat de belasting op kerosine de milieukosten niet correct weerspiegelt. De ecologische vraag is terecht. Maar het antwoord ligt in een akkoord over een minimumbelasting op kerosine. Niet in het stopzetten van de wereldhandel.'

MARC VANHEUKELEN

Marc Vanheukelen studeerde geschiedenis en economie aan de KU Leuven en nadien internationale economie in Genève. Hij werkt al meer dan 30 jaar voor de Europese Commissie. Hij was directeur in het handelsdepartement van de Commissie en was kabinetschef van Europees commissaris van Handel Karel De Gucht. Vandaag is hij EU-ambassadeur bij de WHO. Hij doceerde in Maastricht, Saarbrücken, aan de Universiteit Hasselt en de Brusselse managementschool ICHEC.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect