Britse dogma's sneuvelen een na een in brexitdeal

De Britse premier Theresa May en EU-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker troffen gisteren in Brussel een voorlopig akkoord over de scheiding. ©© AFP

De brexitonderhandelingen confronteren Londen met de realiteit. In de deal over de scheiding gingen alle Britse veto's voor de bijl. Premier May haalt enkel papieren beloftes binnen.

Theresa May vloog gisterochtend in alle vroegte naar Brussel. Tijdens een continentaal ontbijt met EU-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker kon een voorlopig brexit- akkoord worden afgeklopt. Het is het eerste brexitsucces, anderhalf jaar na het Britse referendum, én een welgekomen doorbraak in de brexitimpasse. De Europese leiders kunnen volgende vrijdag tekenen voor voldoende vooruitgang in de scheiding en overgaan naar de volgende fase: de toekomstige relatie tussen de EU en het VK.

Of de deal een doorbraak is in de brexitonderhandelingen is zeer de vraag. De positie van de Britse premier in eigen land, in haar regering en haar partij blijft uiterst fragiel. Het voorlopige akkoord over de scheiding wordt door de harde brexiteers als een capitulatie voor Europa gezien.

Dat Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker May aanprijst als een 'taaie onderhandelaar die opkomt voor de belangen van haar land' zal over het Kanaal weinig indruk maken. De dure eden van de brexiteers zijn in het akkoord weggesmolten onder de Europese pletwals.

Het eerste dogma dat sneuvelde, is de weigering nog langer te betalen aan Europa. De voorstanders van een vertrek uit de Unie voerden zelfs campagne met de 365 miljoen pond die wekelijks vrij zou komen voor de Britse gezondheidsdienst NHS, als de geldstroom vanuit Londen naar Brussel stokt. Minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson pakte een maand geleden nogmaals uit met die slogan.

De brexitdeal van gisteren maakt komaf met het idee dat Londen kosteloos uit de club kan stappen. De Britse regering erkent het gros van de financiële verplichtingen aan de EU, belooft de bijdragen aan de EU-begroting in 2019 en 2020 te blijven betalen en ook de afrekening voor wat er dan nog in de pot zit. De woordvoerder van de Britse premier opperde zelf een bedrag van 40 tot 45 miljard euro voor de afrekening.

Een tweede belangrijk dogma bij de brexit was dat Londen zelf de vrije hand zou krijgen in het indijken van de 'migratie' of het welvaartstoerisme. Dat is hoe de Britten het vrij verkeer van EU-burgers zien. In de deal die Juncker en May gisteren tekenden, wordt de soep heel wat minder heet gegeten. Europeanen krijgen hetzelfde statuut als Britse burgers en ze behouden al hun Europese rechten op pensioen, toegang tot de ziekenzorg en dergelijke. Die rechten gelden ook voor wie geboren wordt na de brexit. De brexit moest het Verenigd Koninkrijk ook verlossen van het toezicht van het Europees Hof van Justitie. Ook hier bijt May in het zand. Weliswaar zullen Britse rechters oordelen over de rechten van Europeanen. Maar het Europees Hof van Justitie zal nog acht jaar lang controleren of de interpretatie 'coherent' is met de geldende Europese regels.

De belangrijkste slogan van de brexit was 'taking back control': het herwinnen van de eigen soevereiniteit. Regels moeten in Londen gemaakt worden en niet in 'Brussels'. Hoe moeilijk het wordt om dat dogma waar te maken bewijst de discussie over de Ierse kwestie.

May had maandag al grotendeels haar zegen gegeven aan een speciaal statuut voor Noord-Ierland en het vermijden van een harde grens met Ierland. Een fysieke grens tussen Ierland en Noord-Ierland zou niet alleen de samenwerking tussen noord en zuid op het Ierse eiland tenietdoen, maar ook de vrede tussen de katholieken en de protestanten in gevaar brengen.

Maar dat was buiten Arlene Foster gerekend, de topvrouw van de Ierse unionisten van de DUP en de gedoogpartner van May's regering. May zocht en kreeg aanpassingen die de integriteit van het Verenigd Koninkrijk bevestigen. Maar de tekst blijft uiterst vaag en schuift de Ierse discussie eigenlijk gewoon door naar volgend jaar.

En wat nog belangrijker is: de brexitdeal beklemtoont eveneens dat de wetgeving in Ierland en Noord-Ierland op mekaar afgestemd moet blijven, net vanwege die verwevenheid tussen de twee gemeenschappen op het eiland. Houdt de DUP May daarmee recht?

De lijdensweg is niet ten einde. De overstap naar de tweede fase wordt alweer een moment van de waarheid voor de regering-May. Er is nu nog geen akkoord in Londen over de marsrichting in deze onderhandelingen. En Europa wacht met eigen voorstellen over die toekomstige relaties tot duidelijk is wat de Britse ambities zijn.

Wat wel snel op tafel komt in de brexitonderhandelingen is de overgangsperiode. De Britten vertrekken op 29 maart 2019 uit de EU. Maar May sprak al van een overgangs- periode van twee jaar. Die tijd is nodig om de gesprekken over een handelsakkoord te kunnen afronden.

Die overgangsperiode zal neerkomen op een verlengd verblijf in de EU, inclusief het overnemen van nieuwe EU-regels. Het enige verschil is dat de Britten na 29 maart 2019 geen deel meer uitmaken van de EU-instellingen en dus niet mee beslissen. Ook dat klinkt als vloeken in de kerk van de brexiteers.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect