De dilemma's van een zeepbelbelegger

©Filip Ysenbaert

De bitcoinhype bezorgt beleggers hoofdbrekens. Moeten ze aan de waanzinnige rit omhoog deelnemen, op een crash speculeren, in toeleveranciers beleggen of gewoon aan de zijlijn blijven?

Kent u de dogecoin? Dat is een van de ruim duizend kleinere broertjes van koning bitcoin, de digitale munt die er alweer een verschroeiende week heeft op zitten (+37%). De dogecoin is het geesteskind van Jackson Palmer, een vroege believer in de filosofie van digitale munten. Die stukjes computercode worden zonder tussenpartijen zoals banken beheerd door een gedecentraliseerd netwerk van computers.

Om de hype die Palmer zag opduiken te doorprikken, lanceerde hij een absurde munt die verwijst naar Doge, een gekke Japanse hond wiens beeltenis en bijbehorende kreten viraal gingen in 2013. Niemand zou zo idioot zijn om daar geld in te stoppen, toch? Mis: 300 miljoen dollar is momenteel geïnvesteerd in de dogecoin. Tot ontzetting van Palmer.

Zulke verhalen doen aan een zeepbel denken. Net zoals het verhaal van de Australische paaldansinstructeur die haar investering in bitcoins deze zomer in enkele maanden tijd zag verdrievoudigen en nu lesgeeft over beleggen in de bitcoin. 'Het mooie is dat een koersdaling je de kans geeft om bij te kopen als je ervan uitgaat dat de munt op een bepaald moment weer zal stijgen', aldus Dee Heath.

De jongste maanden is het moeilijk haar ongelijk te geven. Net dat maakt van de bitcoin een zuivere zeepbel, weet Peter Cauwels, medewerker van het Financial Crisis Observatory in Zürich en bestuurder bij de vermogensbeheerder Vermec. 'In een normale markt geldt de wet van vraag en aanbod: als de prijs stijgt, daalt de vraag, wat neerwaartse druk op de prijs zet.'

'Bij een zeepbel zie je het omgekeerde: een prijsstijging zet al wie nog op de trein wil springen net aan tot kopen, waardoor de prijs verder stijgt en het groeiritme toeneemt. Dat zie je bij de bitcoin.' Die markt is intussen als een gesynchroniseerd systeem waarbij iedereen elkaar imiteert. 'Zoals een massa die perfect synchroon in applaus uitbarst, wat normaal gezien onmogelijk is maar soms vanuit het systeem zelf kan ontstaan.'

De vraag is wat je als belegger met zo'n losgeslagen systeem moet aanvangen. Is het een goede strategie om mee te surfen op een zeepbel eens je ze geïdentificeerd hebt? Risicovol, jazeker, maar misschien erg lucratief? Slimme professoren hebben daar al uitgebreid onderzoek naar gedaan, net als Cauwels.

'De juiste strategie is om de trend te volgen en dus de rit omhoog mee te maken', stelt Cauwels, die zelf geen enkele bitcoin bezit. 'Maar je moet wel erg gedisciplineerd zijn. Zodra er een terugval van 10 procent is tegenover de top, moet je eruit stappen. Je kan later eventueel opnieuw instappen als je denkt dat de zeepbel verder zal groeien, maar met dezelfde discipline. Zonder zo'n exitstrategie maak je gegarandeerd de onvermijdelijke crash mee. De crash kent trouwens een gelijkaardig, maar omgekeerd mechanisme: mensen verkopen omdat de prijs daalt. Een negatieve zeepbel noemen wij dat. Dat is eerder ons terrein, omdat het er nog extremer aan toegaat.'

TEGEN DE TREND INGAAN

Ook bij een exitstrategie hoort een stevige waarschuwing. Stanley Druckenmiller beheerde ooit het Quantum Fund van de superbelegger George Soros. Bij een vorige fameuze zeepbel - die van de dotcomaandelen in de jaren 90 - sprong Druckenmiller vrolijk mee op de trein. Alleen vergiste hij zich van halte bij het afstappen: hij deed dat net te laat en leed daardoor forse verliezen, net als veel andere professionele beleggers. Het illustreert dat het timen van de ommekeer erg moeilijk is.

Aan de zijlijn blijven is veiliger, maar evenmin evident voor de grote jongens. Zo weigerde de legendarische belegger Julian Robertson van Tiger Fund in de volgens hem overgewaardeerde dotcomaandelen te stappen. Omdat zijn rendement daardoor pover uitviel in vergelijking met dat van de zeepbelsurfers, mocht hij uiteindelijk zijn fonds opdoeken, overigens vlak vóór de voorspelde zeepbel in maart 2000 begon leeg te lopen.

Robertson liet de zeepbel aan zich voorbijrazen, maar het is evengoed mogelijk er actief tegenin te gaan. 'Shorten' heet zo'n speculatie op een prijsdaling. Bij een aandeel gebeurt dat door het te lenen en meteen te verkopen, om het pakweg een maand later tegen een hopelijk lagere prijs op de beurs te kopen en terug te bezorgen aan de lener. Het verschil tussen beide prijzen is de winst voor de shorter. Het probleem is dat shorters hun acties niet kunnen coördineren: elk heeft een eigen inschatting van wanneer de zeepbel zal barsten. Net die wetenschap maakt het voor deze beleggers rationeel om mee te liften op de zeepbel en ze dus te voeden, zo stelden academici vast.

De bitcoin shorten is voorlopig sowieso moeilijk en duur, waardoor tot nog toe enkel de optimisten aan het woord zijn geweest en de koers eigenlijk maar één richting uit kon. Maar daar komt vanaf morgen verandering in. Beleggers kunnen dan futures op de bitcoin verhandelen op de Chicago Board Options Exchange (CBOE), een week later gevolgd door de Chicago Mercantile Exchange (CME), 's werelds grootste derivatenbeurs.

Futures ontstonden voor grondstoffen zoals graan. Een landbouwer die binnen zes maanden zijn graan wil verkopen maar vreest dat de prijs intussen zal dalen, kan een futurecontract afsluiten om binnenkort zijn product te leveren tegen de prijs van vandaag. Hij dekt daarmee zijn risico in. Maar futures kunnen evengoed gebruikt worden voor pure speculatie. Wie gelooft dat de bitcoinprijs binnen drie maanden zal verdubbelen, kan daar nu een future voor kopen. Belangrijk is dat bij bitcoinfutures enkel cash uitgewisseld wordt en niet de onderliggende bitcoin. Als binnen drie maanden blijkt dat de bitcoinprijs inderdaad verdubbeld is, zal de tegenpartij dat verschil helemaal in cash uitbetaald hebben door dagelijks bij te passen.

Net die loskoppeling van de schaarse en niet altijd vlot verhandelbare bitcoin maakt dat futures de sluizen zullen openzetten. Voor institutionele beleggers wordt het veel makkelijker om te speculeren op de bitcoin. Op een gereglementeerde markt bovendien, in tegenstelling tot het Wilde Westen van de bitcoinplatformen. Ook shorten wordt meteen een pak eenvoudiger: het volstaat een future te verkopen aan de huidige prijs en te hopen dat die prijs zakt.

SCEPSIS

Voor de bitcoinkoers wordt dat een stevige test. De vele critici die al maanden roepen dat bitcoin een zeepbel is, krijgen nu de kans om stevig geld te verdienen met hun overtuiging. 'Maar wie zal durven te shorten in deze markt, waar de wetten van de economie niet meer van toepassing zijn? Je hebt een product met een erg beperkt aanbod dat heel de wereld wil kopen. Hoe hoog kan de bitcoin dan gaan?', vraagt Eric Stevens, een zelfstandige beurstrader, zich af.

Wim Schoutens, hoogleraar financial engineering aan de KU Leuven, deelt de scepsis over de shorters. 'Futures zetten de deur open voor shorters, maar shorten blijft iets heel gevaarlijk. De timing is cruciaal. Als je een aandeel of bitcoin koopt en de koers ervan is volgende maand nog niet gestegen, wacht je gewoon langer. Een shortpositie daarentegen kan je niet lang volhouden. Er zit druk achter, want je moet je geleend aandeel binnenkort terugbezorgen. Als het tegenzit, moet je het veel duurder op de beurs gaan terugkopen. Het mogelijk verlies is daarbij bijna onbeperkt, want de koers kan verveelvoudigen.' Net daarom zal de tegenpartij een onderpand of 'margin' vragen, een bedrag dat je als shorter opzij moet zetten en dat oploopt naarmate je potentieel verlies groeit.

Opnieuw een kwestie van timing dus. Wie te vroeg short, kan zijn broek serieus scheuren. 'Dat geldt zeker voor de bitcoin, een volatiele markt waar de trend stevig opwaarts is. Daar tegenin gaan is heel gevaarlijk', aldus Schoutens. De zeepbel kan dus verder groeien, volgens hem zelfs tot een niveau dat de munt 'too big to fail' wordt en de belastingbetalers mogen opdraaien voor de kosten om een implosie van het systeem te voorkomen. Net zoals bij de bankencrisis. 'Dat kan gebeuren als te veel goede huisvaders erin stappen en steeds meer bedrijven verweven raken met de bitcoin. En ook de toestroom van zwart en crimineel geld stuwt de bitcoinkoers', zegt Schoutens.

De gevreesde systeemcrisis kan trouwens in de nieuwe futuresmarkt ontstaan, waarschuwt de vermaarde miljardair-trader Thomas Peterffy van Interactive Brokers. Volgens hem zijn de derivatenbeurzen van Chicago 'suïcidaal' door als opportunisten op de bitcoinfutures te springen. Omdat de bitcoin zo volatiel is, dreigt een ordelijke futurehandel moeilijk te worden. Met groot gevaar, want hoe wilder de futures tekeergaan, hoe groter de kans dat een verliezende partij niet kan betalen.

De CME en CBOE beseffen dat en hebben daarom de 'margin' voorlopig vastgelegd op een ongewoon hoge 35 tot 44 procent van de waarde van het contract, maar volgens Schoutens en Stevens volstaat dat niet. 'Dat onderpand kan zo weggeblazen worden als je ziet hoe fors de bitcoin schommelt', aldus Stevens.

Als enkele grote partijen over de kop gaan, lopen de clearinghuizen, die tussen de twee partijen van een transactie staan en via hun financiële buffers moeten zorgen voor de naleving van alle contracten, gevaar. De hele futuresmarkt dreigt in dat geval in te storten, waarschuwt Peterffy, die ervoor pleit om bitcoinfutures af te zonderen van de rest van de markt.

Voor beleggers die dat allemaal te spannend vinden maar toch een graantje van de bitcoinmanie willen meepikken, rest nog een beproefd alternatief dat al minstens zo oud is als de 19de-eeuwse 'Gold Rush'. Toen was de betrouwbaarste manier om geld te verdienen de verkoop van emmers en spades aan de goudzoekers, die doorgaans berooider uit het avontuur kwamen.

Vandaag zijn deze verkopers in de eerste plaats de leveranciers die de bitcoincarrousel draaiende houden: de makers van de chips (TSMC) en grafische kaarten (Nvidia en AMD) die de ontginners van bitcoins en andere cryptomunten nodig hebben voor hun krachtige computers. Die lossen de almaar complexere wiskundige puzzels op waarmee bitcointransacties verwerkt worden en tegelijk nieuwe munten ontgonnen worden.

De aandelenkoersen van het Taiwanese TSMC en het Amerikaanse Nvidia stegen sinds het jaarbegin al respectievelijk 35 en 80 procent, al blijft de effectieve omzet- en winstboost die de cryptogekte hen bezorgt voorlopig relatief beperkt. Hun koersen kunnen trouwens niet alleen stijgen: de voorbije twee weken verloren ze elk zo'n 10 procent op de beurs, een waarschuwing dat een volatiel trekpaard als de bitcoin zich duchtig laat voelen bij al wie zijn wagen aanhaakt.

BLINDE VLEKKEN

Dat geldt nog meer voor de bedrijven die bewust het manna van de bitcoinhype opzoeken, zoals Overstock.com en Square. Het aandeel van Overstock, een e-commerceplatform dat als een van de eerste betalingen in bitcoins aanvaardde, schoot in september omhoog na de aankondiging dat het een handelsplatform voor digitale munten zou lanceren. Het bedrijf investeert daarnaast in toepassingen rond de blockchain, de technologie achter bitcoin.

'Wij geloven dat blockchain revolutionairder dan het internet wordt', aldus een bestuurder van Overstock. Geen wonder dat het aandeel eind november 265 procent hoger stond dan bij het jaarbegin. Intussen is er alweer bijna 30 procent af, zonder noemenswaardig nieuws, tenzij dat over de wilde schommelingen van de bitcoinkoers.

Square zette een gelijkaardig parcours neer. De specialist in mobiele betalingen van Twitter-oprichter Jack Dorsey kende midden november een koersexplosie. Square ontvouwde toen plannen om klanten de kans te geven via een app in bitcoins te beleggen. Maar ook het Square-aandeel verloor de voorbije twee weken fors en ging goed 20 procent lager. Hier was er wel een concretere aanleiding: een aandelenanalist van BTIG die het ballonnetje doorprikte. Mark Palmer schreef dat Square een instrument is geworden om een gokje te wagen op 'een trendy cryptomunt' die extreem volatiel is. Dat maakt het aandeel risicovoller, en dus kleefde de analist een verkoopadvies op Square.

Niettemin hebben zulke bedrijven een belangrijke rol in het wegwerken van de blinde vlekken in het cryptosysteem, meent Sanford Bernstein-analiste Lisa Ellis. Bedrijven als Goldmoney, een handelaar in edele metalen die nu digitale kluizen voor cryptomunten aanbiedt, bouwen mee aan de infrastructuur die (grote) beleggers toelaat in de markt te stappen.

Alleen is het moeilijk om nu al de winnaars eruit te pikken, zeker in een klimaat waarin een bedrijf het hoofd van beleggers op hol kan brengen door simpelweg 'blockchain' aan het businessplan toe te voegen. Het is het equivalent van de '.com' tijdens de internetzeepbel. Een goed voorbeeld is Riot Blockchain, tot voor kort gekend als het weinig succesvolle biotechbedrijf Bioptix. De rebranding volstond om de koers op een bepaald moment te doen verzevenvoudigen tegenover het jaarbegin.

Net daarom kijkt Cauwels met de blik van een waardebelegger naar de hele bitcoingekte. 'Ik geloof in het potentieel van de baanbrekende blockchaintechnologie, maar die staat nog in haar kinderschoenen. De bitcoin is daarbij niet meer dan een randproduct. Ik wacht dus op de schifting die onvermijdelijk zal gebeuren, de creatieve destructie waaruit de winnaars tevoorschijn zullen komen. Op dat moment zal ik mij als belegger heel goed informeren. Wie echt geen geduld heeft, kan maar beter in een gediversifieerde portefeuille met cryptomunten beleggen. Of je kan aandelen in de leveranciers kopen.'

En de bitcoinzeepbel? 'Vergelijk het met een bezemsteel die op je handpalm balanceert. Dat is een onstabiel systeem. Elke kleine oorzaak - het maakt niet uit welke - kan de bezemsteel doen vallen', aldus Cauwels. Te beginnen met de futures in Chicago?

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect