'De woede is er, maar ook het besef dat het weinig uithaalt'

Op de 'eerste dag van woede' kwam het tot ernstige schermutselingen. Jonge Palestijnen gooiden met stenen naar de politie. ©EPA

Op de 'eerste dag van woede' hebben de Palestijnen gisteren fors gereageerd op de beslissing om van Jeruzalem de hoofdstad van Israël te maken. Maar toch overheerst ook een gevoel van moedeloosheid.

Jafar Suleiman (63) gaat er voor zitten, op het stoepje bij zijn banketbakkerswinkel in Oost-Jeruzalem. Zijn klanten hadden het er de ochtend na de speech van Donald Trump allemaal over. Jafar maakt zijn schouders breed om aan te duiden wat hij van Trump vindt: een stoerdoener. 'Ik snap niet waarom hij iets weggeeft dat niet eens van hem is', zegt hij over het 'cadeau' van de Amerikaanse president aan Israël.

Jafar werd geboren in de Oude Stad en woont in Shufat, een Palestijns dorp dat in 1967 bij Jeruzalem werd ingelijfd en nu een ongeordende, slecht gefaciliteerde stadswijk is, zoals alle wijken in Oost-Jeruzalem. Hij bouwde de banketzaak van zijn vader uit tot een klein imperium, met drie winkels. Elk jaar laat hij een kalender drukken voor zijn klanten met als titel 'Jafar's supermarket and sweets'. Hij vraagt zijn zoon Fouad de kalender op te halen. Jafar bladert van de ene maand naar de andere, bij elke maand een historische foto in zwart-wit van de Oude Stad. 'Zie je?', zegt hij, 'niets is hier Joods. Niets.'

De strijd om Jeruzalem is altijd een strijd om de geschiedenis. Jaartallen zijn argumenten. 'Mijn overgrootvader is hier geboren', staat tegenover 'Drieduizend jaar geleden maakte koning David Jeruzalem tot onze hoofdstad.'

Fouad (22 jaar) vindt dat de Joden niets in Jeruzalem te zoeken hebben. 'Mijn vader is hier geboren. Maar ze kijken op ons neer alsof wij minder zijn. Elke week moet ik bij de Al Aqsa mijn identiteitskaart laten zien. Aan soldaten van wie de vader meestal niet eens hier geboren is.'

Ze stonden gisteren weer tegenover elkaar bij de Damascus Poort, de belangrijkste entree tot de Aqsa- moskee, de plek waar de rellen meestal beginnen na het vrijdag- gebed: hier de Israëlische soldaten die imponeren met hun volle uitrusting en zich opstellen achter politiehekken, daar de Palestijnse jongens die hun identiteit verschuilen achter een sjaal en wier woede hun wapen is.

Maar ook al lopen de emoties hoog op, weinig lijkt te wijzen op de start van een omvangrijke nieuwe geweldsgolf. De woede is er, overduidelijk, maar ook het besef dat het weinig uithaalt. 'De komende drie, vier dagen zijn kritiek', schrijft Gershon Baskin, een Israëlische vredesactivist en in het verleden Israëls onderhandelaar met Hamas. 'Er zullen confrontaties zijn. Of het uit de hand loopt, wordt bepaald door het gegeven of er doden vallen.' Hoe cynisch het ook klinkt, demonstraties zijn vaak het gevolg van doden bij eerdere demonstraties. Dan loopt het soms bijna ongewild uit de hand.

Nu klinkt hier dan ook de vraag: hoeveel doden heeft Trump straks veroorzaakt, met zijn besluit om Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen? En de daarachterliggende, bredere vraag: hoeveel schade heeft hij toegebracht aan het vredesproces? De een beweert dat hij dat proces nu voorgoed de nek heeft omgedraaid (een links Israëlisch en Palestijns geluid), de ander (van rechts) dat over Jeruzalem überhaupt al niet te onderhandelen viel, omdat het historisch gezien Israël toebehoort. Dus dat staat nieuwe besprekingen niet in de weg.

Bij het oordeel over Trumps rol in het 'vredesproces' moet op zijn minst worden bedacht dat er van enige kansrijke vredesonderhandelingen al heel lang geen sprake is. Er zijn tal van onoplosbare kwesties, al decennialang, en nog talrijker onwillige en kwaadwillende politici aan beide zijden die vrede in de weg staan. De Palestijnse president Mahmoud Abbas dreigt nu dat hij geen Amerikaanse bemiddeling meer wil. Maar het is ook zo dat er voor hem weinig alternatieven zijn.

Het 'vredesproces' is wel altijd het argument voor de VS geweest om zich niet uit te spreken over die heikele kwestie Jeruzalem, ondanks de pressie die Israël al sinds de jaren 80 uitoefent. Van wie die stad is, zo is het adagium, wordt pas in een finaal akkoord bepaald. Voor Europa geldt die stelregel nog steeds, zo werd de afgelopen dagen bevestigd, waarbij de Europese Unie nog altijd uitgaat van een deling tussen het oosten en het westen van de stad.

Trump heeft gebroken met dat voorzichtige Amerikaanse beleid. Dat is radicaal, maar misschien net iets minder radicaal dan het op het eerste gezicht lijkt. Het loont de moeite nog eens precies te kijken naar de woorden die hij gebruikte. Hij sprak over Jeruzalem als hoofdstad van Israël, maar nam nergens de term 'Joodse stad' in de mond. Ook gebruikte hij niet de term 'ondeelbare stad', geliefd bij Israëliërs die het hele Jeruzalem claimen als Joods bezit. Dat mag voor de Palestijnen een schrale troost zijn, maar het biedt Trump de ruimte om te manoeuvreren met zijn 'vredesvoorstel in aantocht'.

Martin Indyk, een voormalig Amerikaanse ambassadeur in Israël en de Midden-Oostenadviseur van voormalig president Bill Clinton, schreef daar een scherpe analyse over. Trump vermeed duidelijk specifieke grenzen van de Israëlische soevereiniteit aan te geven, constateert hij, en was bovendien voorzichtig met het verhuisplan. 'Hij had ook zijn ambassadeur de opdracht kunnen geven om onmiddellijk met zijn kantoor en topambtenaren naar West-Jeruzalem te verhuizen.'

De conclusie van Indyk: 'Als de Is- raëliërs de kleine lettertjes lezen (...) en zich realiseren dat de ambassade voorlopig niet verhuist, zullen velen ter rechterzijde zich beetgenomen voelen.' Dus hoe slim was die speech nou echt? Indyk: 'Het is te weinig om de annexionistische honger van de Israëlische rechtervleugel te stillen (...), en te veel om de woede te sussen van Palestijnen en hun Arabische en moslimsupporters.'

Dat velen de kleine lettertjes nog niet hebben gelezen, maar vooral geïmponeerd zijn door het grootse gebaar, blijkt in West-Jeruzalem. Jeruzalemse Joden gingen weliswaar niet feestend de straat op, zoals sommigen hadden voorspeld, maar de euforie klinkt in elk gesprek. 'Ik vind het natuurlijk geweldig', zegt Ayane Hanneman (57) die haar boodschappentassen neerzet om haar passie met een armgebaar te kunnen delen. 'Dit hier is ons hart. Jeruzalem is het hart van ons land. Zonder ons land is er niets voor het Joodse volk. Zonder Israël zouden we niet eens leven.'

Hanneman, een moeder van zes kinderen, werd geboren in Haifa en woonde jarenlang in Beit El, een religieuze nederzetting in Palestijns gebied, vlak bij Ramallah. Maar ze houdt het meest van Jeruzalem. Van de markt en vooral van de Tempelberg. Ze is religieus, zoals de meeste Joden in de stad. Volgens haar heeft president Trump gezegd wat de meeste Israëliërs allang weten. 'Dat Jeruzalem van Israël is.'

En daar hebben zij en Donald Trump - die zei dat hij 'de realiteit erkende' - gelijk in. Want dit zijn de echte feiten: de stad wordt bestuurd door Israël, het gemeentebestuur is Joods, Palestijnse politieke organisaties zijn er verboden en het overgrote deel van de Palestijnse inwoners heeft niets meer dan een verblijfsstatus. De Arabische wijken zijn ingekapseld in Joodse wijken (die in het buitenland 'nederzettingen' worden genoemd, maar zo ervaren Israëliërs dat niet) die een toekomstige scheiding in twee steden vrijwel onmogelijk maken.

Jafar Suleiman weet dat. Hij zal zijn zoon Fouad, die al eens een paar maanden in de cel zat voor het gooien van stenen, niet verbieden de straat op te gaan. 'Het zit diep in zijn hart. Ik kan dat hart niet openbreken, en ik wil dat ook niet. Ook al is stenen gooien nutteloos.'

Maar, zegt hij, de toespraak van Trump verandert niets aan de zaak. 'We zijn gewoon niet sterk genoeg om te krijgen wat we willen.'

KORT

In Jeruzalem werd een dag na de bekendmaking van de Amerikaanse president Donald Trump dat hij Jeruzalem erkent als hoofdstad van Israël verdeeld gereageerd.

De Joden gingen niet juichend de straat op, maar waren wel opgetogen.

De Palestijnen uitten hun woede met schermutselingen met de politie. Er viel zeker één dode.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect