Hemelse schoonheid in bloed gesmoord

Met opgeheven hoofd luisteren naar het doodsvonnis. De karmelietessen weigeren hun geloof af te zweren. ©BAUS

De Franse componist Francis Poulenc leverde in 1957 met 'Dialogues des Carmélites' zijn meesterwerk af. De Munt brengt een ingetogen en wondermooie versie van de opera.

Met zijn dertienen staan ze op een rij. Haast arm in arm, in sober wit. De zusters-karmelietessen in Parijs, ter dood veroordeeld in 1792 omdat ze hun geloof niet willen afzweren. Een voor een worden ze neergeschoten. De schoten zitten harmonieus verweven in de prachtige finale die Francis Poulenc (1899-1963) voor de opera componeerde. Zelden klonk een doodsreutel zo aangrijpend.

Poulenc begon haast bij toeval in 1953 aan de compositie van de opera. Hij verbleef toen in Milaan waar hij tegen zijn zin een ballet voor de Scala schreef. Op een etentje liet hij zich tegen de directeur van de befaamde opera-uitgeverij Ricordi ontvallen: waarom hebt u mij geen opera laten schrijven? Waarop de directeur zei: dan geef ik u hierbij de opdracht, op basis van het toneelstuk 'Dialogues des Carmélites' van de Franse schrijver Georges Bernanos. Poulenc zette zich aan het werk. Pas vijf jaar later en paar depressies verder ging zijn opera in première. Eerst de Italiaanse versie in Milaan, daarna de Franse in Parijs.

Het is die laatste versie die nu in De Munt te zien is, in een regie van Olivier Py. Die is kind aan huis in Brussel. Hij regisseerde er eerder 'Les Huguenots' van Giacomo Meyerbeer (2011) en 'Hamlet' van Ambroise Thomas (2013). Dat waren twee exuberante producties.

Met 'Dialogues des Carmélites' heeft Py een veel soberder productie gemaakt. De scene is bijna leeg. Het klooster is niet meer dan een houten ruimte met schuifwanden die beweging en verandering suggereren. De spaarzame belichting roept de sfeer van een kaars in een kloostercel op. Invloed van buitenaf laat Py amper toe. Het volk zingt vanuit de zaal. De revolutionairen worden letterlijk aan de kant gezet.

De opera vraagt ook om een ingetogen benadering. Het verhaal draait om de jonge edelvrouw Blanche de la Force ten tijde van de Franse revolutie. Ze is een vrouw vol angsten. Op een dag zegt ze dat gaat intreden bij de orde van de karmelietessen. Daar hoopt ze rust te vinden. Maar dat draait helemaal anders uit. De Franse revolutionairen arresteren de kloosterzusters en vragen hen hun geloof af te zweren. Ze weigeren en kiezen standvastig voor het martelaarschap. Tot de dood erop volgt.

Poulenc componeerde een ingenieuze opera van drie bedrijven, met telkens vier taferelen. Hij was een meester in het schrijven van muziek voor de stem. Met 'Dialogues des Carmélites' maakte hij een synthese van al wat hij tot dan had gecomponeerd. Verwacht geen nieuwerwetse muziek uit de jaren 50. Poulenc refereerde in zijn notities zelf naar Debussy, Verdi, Moessorgski en Mozart. Met reden. Maar dat wil niet zeggen dat Poulencs muziek niet origineel is. Ze getuigt vooral van een tijdloze schoonheid die de devotie en volharding van de kloosterzusters alle eer aan doen.

'Dialogues des Carmélites' is natuurlijk een religieuze opera over een tragische gebeurtenis uit de late 18de eeuw. Maar je kan het werk ook door een hedendaagse bril bekijken. Het is net zo goed een opera over radicalisering. Hoever wil je gaan voor je idealen? De revolutionairen houden voet bij stuk. De kloosterzusters willen van geen wijken weten. Uiteindelijk blijkt er geen dialoog te zijn tussen de strijdende partijen. Je kan dat volharden in de boosheid noemen. De muziek van Poulenc kan daar niets aan veranderen. Maar het is wel sterven in schoonheid.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect