M/V van de week Damya Laoui

©Ine Dehandschutter

Als kind keek Damya Laoui (32) gefascineerd naar tekenfilmpjes over het menselijk lichaam, met microben als kwade celletjes die in ruimteschepen door de bloedvaten zweefden om het lichaam aan te vallen. 'Immuniteit heeft me altijd enorm geboeid. Is het niet bijzonder dat we een eigen afweersysteem hebben en toch ziek worden?'

Het is de essentie van haar wetenschappelijk onderzoek, waarvoor ze deze week van de prestigieuze Amerikaanse MIT-universiteit (Boston) erkenning kreeg als een van de belangrijkste Europese 'innovators' jonger dan 35. Laoui werkt aan een kankervaccin op basis van lichaamseigen cellen. Zo kan het eigen afweersysteem tumoren de kop indrukken.

Het bericht van MIT kwam voor haar als een verrassing, zegt Laoui. Ze weet ook niet wie haar genomineerd heeft. 'Ik associeerde MIT altijd met ingenieurswetenschappen en minder met lifesciences. Maar ik begrijp de erkenning ook. We zijn op zoek naar een oplossing voor een maatschappelijk heel relevant probleem.'

Elk jaar krijgen 67.000 Belgen kanker. De overlevingskansen schommelen van 59 procent voor mannen tot 68 procent voor vrouwen. De meeste kankerpatiënten overlijden niet aan hun eerste tumor, maar aan uitzaaiingen of omdat de tumor terugkomt. Er bestaan nog geen efficiënte therapieën die herval voor- komen. Daar werkt Laoui aan.

Het menselijk afweersysteem is getraind om kwade indringers te herkennen en aan te vallen. Maar kankercellen zijn zeer slim en creatief in het misleiden van het immuunsysteem. Laoui en haar team ontdekten dat in de tumor zelf immuuncellen zitten met een heel krachtig antikankerpotentieel, de dentritische cellen. Zij hebben de juiste wapens om kanker aan te vallen, maar hun aantal is te klein om de tumor aan te pakken. Als de dentritische cellen eerst uit het gezwel gehaald en daarna opnieuw ingespoten worden, kunnen ze de kanker wel aanvallen. Het resultaat is een vaccin gebaseerd op lichaamseigen, niet-gemanipuleerde cellen. 'Als uit de klinische proeven blijkt dat het vaccin doet wat we verwachten, komt een droom uit. Het betekent dat kankerpatiënten met één vaccinatie voor de rest van hun leven gegarandeerd tumorvrij zullen zijn.'

Laoui doet dat baanbrekende onderzoek aan de onderzoeksgroep Cellulaire en Moleculaire Immunologie van de VUB, haar alma mater, medegefinancierd door het Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Ze verkiest Brussel als standplaats boven een buitenlandse carrière omwille van haar gezin met twee jonge kinderen. 'Het is niet eenvoudig met twee carrière te maken zonder grootouders in de buurt.'

Toen ze na haar doctoraat aan de VUB op zoek ging naar een positie als postdoconderzoekster werd de vraag expliciet gesteld: 'Wil je kinderen?' Laoui had toen al een zoon. Dat werd gezien als 'moeilijk'. Toch kon ze voort- studeren waar ze dat het liefst wilde, aan de universiteit van Lausanne. De weerstand werd voor haar een motivatie om zich extra te bewijzen.

Ondanks haar vroege interesse voor het menselijk lichaam zag ze geneeskunde nooit als een professionele optie. Ze vindt zich te emotioneel voor de omgang met zieke patiënten. Ze koos voor een opleiding bio-ingenieur en spe- cialiseerde in menselijke gentechnologie. Dat ze vandaag werkt aan oplossingen voor een aandoening die zoveel mensen treft, geeft haar een bijzonder goed gevoel.

Als student bio-ingenieur zaten er evenveel mannen als vrouwen in de aula. De vrouwen werden steeds schaarser naarmate ze de wetenschappelijke ladder opklom. 'Mannen zijn er snel van overtuigd dat ze iets goed kunnen, terwijl dat niet altijd het geval is. Bij vrouwen is het vaak omgekeerd. Dat geldt ook voor mij. Ik aarzel soms, ik heb minder zelfvertrouwen.'

Ze overwon haar twijfels door de steun van de onderzoeksteams waarin ze heeft gewerkt en probeert als teamleider aan de VUB hetzelfde te doen voor jonge vrouwen.

Als vrouw met Algerijnse roots valt ze op aan de top van de wetenschap. Ze is zich ervan bewust dat ze daarom veel media-aandacht krijgt, tot op het punt dat het wat vervelend wordt. 'Wetenschap is teamwerk.' Voor de meeste allochtonen lijkt een wetenschappelijke carrière 'onbereikbaar', zegt ze. 'Naar de universiteit gaan is ook niet evident als je uit een moeilijker sociaal milieu komt.'

Na de middelbare school trokken veel vrienden naar de VUB, Laoui ging mee. Vooroordelen heeft ze daarna niet meer ondervonden. Behalve bij het zoeken van een studentenjob. 'Een cv met een naam zoals die van mij leverde niet altijd reacties op.'

Tien jaar. Het duurt nog zeker tien jaar eer het lichaamseigen vaccin van Laoui op de markt komt. Er is nog twee jaar labo-onderzoek nodig. Daarna volgen jaren van klinische proeven. Laoui hoopt dat de MIT-erkenning, waar geen prijs aan is verbonden, geld voor haar onderzoek oplevert.

Veelbelovend. Immuuntherapie is een van de meest veelbelovende kanker- behandelingen. Ze opent perspectieven voor patiënten die lang ongeneeslijk werden geacht: mensen die niet reageren op traditionele behandelingen, zoals chemo, of patiënten die steeds hervallen.

Moeder. De wetenschapster heeft een zoontje van 4 en een dochter van 15 maanden. 'Het was voor mij duidelijk dat ik naast een wetenschappelijke carrière ook een gezin zou hebben.'

Rolmodel. Damya Laoui is de dochter van een Algerijnse vader en een Bel- gische moeder. Ze is opgegroeid in Wallonië en studeerde aan het Koninklijk Atheneum in Etterbeek.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect