'Tihange is erger dan Fukushima'

Met een bakje aan zijn tuinhuis meet Dietrich Meyer-Ebrecht continu de radioactiviteit. ©Debby Termonia

Een lange mensenketting vormt zondag het orgelpunt van het buitenlandse protest tegen de 'scheurtjesreactor' Tihange 2. Maar de Duitse actievoerders botsen hier op een muur van onverschilligheid. 'Hopelijk beseffen de Belgen dat ze op een tikkende tijdbom leven.'

'Wacht, ik haal eerst een schroevendraaier.' Dietrich Meyer- Ebrecht verdwijnt even in zijn huis en leidt ons dan langs de zijgevel, rond de vijver en onder de waslijn naar zijn houten tuinhuis. Daaraan hangt een wit bakje dat de gepensioneerde informaticus voor ons wil openschroeven. Het toestel, zo groot als een internetrouter, bevat een sensor die de radioactieve straling meet en de waarden elke minuut naar een centrale server stuurt. Zo kan de Tihange-Doel Radiation Monitoring 3 als eerste alarm slaan als er iets misloopt in de kerncentrale van Tihange, zo'n 65 kilometer verderop.

Meyer-Ebrecht en zijn medestanders hebben al zo'n twintig bakjes geïnstalleerd in de grensregio. 'We zijn nu eenmaal bang dat er iets ernstigs gebeurt in Tihange', zegt de Duitser. 'Radioactieve stralen zijn niet voel- of ruikbaar. Bovendien zal het bij een incident even duren voor het nieuws via Brussel en Berlijn naar hier komt. Daarom willen we niet alleen zeer nauwkeurig de straling meten, we willen ook snel alarm kunnen slaan als er radioactieve wolken op komst zijn.'

Radioactieve wolken in een idyllische tuin met zicht op de glooiende velden rond Aken, veroorzaakt door een Belgische kerncentrale? 'Als de reactorwand van Tihange is beschadigd door scheurtjes, zoals experts zeggen, bestaat het risico dat het drukvat barst', zegt Meyer-Ebrecht. 'Als de wand knapt, wordt de omgeving meteen besmet. Dat is een worstcasescenario, maar het zou een kernramp veroorzaken die erger is dan Tsjernobyl in 1986 of Fukushima in 2011. Bij zuidwestenwind komt de wolk onze kant uit en kan ze binnen het uur in Aken landen.'

De hoffelijke informaticanerd voert geen eenzame strijd. In de regio Aken valt niet naast het protest te kijken. Veel inwoners en winkeliers hebben aan hun raam felgele affiches hangen met de slogan 'Stop Tihange Doel' of 'Tihange abschalten' (Tihange uitschakelen). Vlak bij de Dom siert een metershoog spandoek een groot winkelcentrum, waar klanten behalve een koffie in Café Liège ook gele protestparaplu's tegen Tihange kunnen kopen.

'Zoek de kelder op'

Ook de Akense zakenwereld is kritisch over de Luikse kerncentrale. 'Voor ons is België geen buitenland', zegt Wolfgang Hammer, eigenaar van een logistiek bedrijf en bestuurder bij de kamer van koophandel. In zijn kantoor staat een kunstwerk van een duikbril met daaronder 'Ceci n'est pas une Blugritte'. Maar van Tihange moet de 56-jarige Belgiëfan, die een appartement in Knokke heeft, niets weten.

Hammer plakte zelfs de slogan 'Nein zum maroden Reaktor' (Nee tegen de gammele reactor) op een lange vrachtwagen, die nu kriskras door Europa rijdt. 'Ik ben geen veganist of ecologist. Vroeger was ik niet tegen atoomenergie. Maar toen kwam Tsjernobyl. En dan Fukushima. Als iemand goede robots kan bouwen, zijn het toch de Japanners? Het verontrust me dat we zo weinig weten over Tihange. En ik wil hier rustig leven.'

De politiek steunt de strijd tegen de Belgische 'scheurtjesreactor'. De rampoefening 'Atoomcatastrofe in Tihange' van de stad Aken opende burgemeester Marcel Philipp twee jaar geleden de ogen. 'Ze leerde me dat een atoomramp totaal onbeheersbaar zou zijn', zegt hij in zijn statige kantoor. 'We kwamen snel op het punt waarop we niets meer konden doen. Als wij in het crisiscentrum arriveren, heeft de helft van de inwoners op zijn gsm al allerlei ongecontroleerde informatie gekregen. Na een paar uur meldde de politie een enorme verkeerschaos, omdat alle inwoners met hun auto de stad uit wilden. En wat moesten we doen met de kinderen in onze stadscrèches: meegeven met de ouders of binnenhouden?'

Philipp besloot een grote informatiecampagne op te zetten rond de mogelijke risico's van Tihange. Een brochure, die in maart werd verspreid, waarschuwt de Akenaars voor 'overtrekkende radioactieve wolken in de eerste uren of dagen na een ongeval' en voor 'interne bestraling door het inademen van radioactieve partikels'. Burgers krijgen ook tips, zoals 'zoek de kelder op' of 'ga enkel naar buiten als het echt nodig is'. Wie toch naar buiten moet, houdt zijn verblijf beter 'zo kort mogelijk, zeker als het regent'.

Is dat niet wat overdreven allemaal? 'Wij geven een antwoord op vragen die burgers ons stellen', zegt de christendemocraat droog.

Niet realistisch

Het Duitse verzet begon in de zomer van 2012, toen duizenden haarscheurtjes werden aangetroffen in het stalen reactorvat van Tihange 2 en Doel 3. Pas eind 2015, nadat een panel van internationale specialisten had bevestigd dat de scheurtjes geen gevaar vormden voor de veiligheid, gaf de Belgische nucleaire waakhond FANC groen licht voor de heropstart van Tihange 2. Maar de berichtenstroom over brandjes, ontploffingen en pannes in de Belgische kerncentrales droogde niet op.

'Wij laten regelmatig onafhankelijke inspecties uitvoeren en we zien erop toe dat de uitbating van de kerncentrales veilig verloopt', reageert de woordvoerster van het FANC. 'Op dit moment wijst geen enkel element erop dat die centrales onveilig zijn.' Begin juni bespraken Belgische experts de veiligheidskwestie voor het eerst met hun Duitse collega's. 'Het overleg staat nog in de kinderschoenen en de situatie zal niet van de ene op de andere dag veranderen. We hopen dat de Duitsers inzien dat we onze job goed doen.'

Maar de uitleg van de Belgische overheden stelt de Duitse bevolking allesbehalve gerust. Zondag mondt het protest uit in de grootste actie in jaren: tienduizenden burgers willen een mensenketting van 90 kilometer van Aken tot Tihange vormen en de stopzetting van Tihange 2 en Doel 3 eisen. Erg realistisch is dat niet. De Belgische regering wil de kernreactoren in Doel en Tihange pas tegen 2025 sluiten. Maar dat is voor de Duitsers veel te laat. Na de ramp in Fukushima in 2011 besliste de conservatieve bondskanselier Angela Merkel meteen alle Duitse kerncentrales te sluiten en massaal te investeren in alternatieve energiebronnen zoals wind en zon. Die gebeurtenissen hebben de antinucleaire houding van veel Duitsers alleen maar versterkt.

Geen invasiemacht

Zo hevig de oppositie over de Duitse grens woedt, zo onverschillig reageren veel Belgen op hun kerncentrales. 'We hopen dat er ook in België protest komt', klinkt het enigszins ontgoocheld bij de Akense actiegroep achter de mensenketting. Eigenlijk willen de Duitse Tihangecritici hun buurland een kernuitstap opleggen, al kan daarover alleen de Belgische regering beslissen.

Tegelijk beseffen ze dat een belerend vingertje hen niet populair maakt bij de buren. 'We willen niet dat de Belgen de Duitsers weer als een invasiemacht zien', zegt Dietrich Meyer-Ebrecht. 'De Belgen kunnen ons ook niet zeggen wat wij moeten doen. Maar je moet de mensen die met gevaren leven toch ook laten meepraten? Hopelijk beseffen almaar meer Belgen dat ze op een tikkende tijdbom leven.'

'De Belgen blijven bij de hele discussie rond Tihange volledig ontspannen: dat verbaast me nog het meest', zegt Wolfgang Hammer. 'Blijkbaar wordt in België helemaal niet gediscussieerd over de gevaren van de kerncentrale. Als in Duitsland iets niet werkt, en de Fransen en de Britten klagen daarover, dan zouden wij dat meteen onderzoeken. Er zijn stemmen die zeggen dat jullie kerncentrale kapot is en beter wordt stilgelegd. Dat is geen stoommachine maar een levensgevaarlijk toestel. Maar de Belgen voelen zich nu eerder beledigd. Ik hoop dat die houding verandert.'

Naar verdedigers van Tihange is het in Aken lang zoeken. Een uitzondering is professor Hans-Josef Allelein, een expert in nucleaire veiligheid. De veiligheidscultuur bij de uitbater en de Belgische overheid baart hem weliswaar zorgen, maar de protesten en informatiesessies vindt hij vooral paniekzaaierij. 'Het is goed dat de zaak opmerkzaam wordt gevolgd, maar ik vind het niet oké dat de angst zo wordt opgepookt.'

Allelein heeft een eenvoudige verklaring voor het bijna hysterische verzet. 'Wij zijn een volk van verzekeringen. We willen ons al decennialang tegen alles verzekeren. Overal in Duitsland krijg ik dezelfde vraag: 'Is het risico op een kernramp nul?' Natuurlijk niet! Risicoberekening kan per definitie niet nul zijn.'

MENSENKETTING TEGEN TIHANGE

Zondag willen tienduizenden mensen een ketting van 90 kilometer vormen, van Aachen over Maastricht en Luik naar Tihange. Ze eisen de onmiddellijke stopzetting van de 'scheurtjescentrales' Tihange 2 en Doel 3. De voortdurende pannes in de Belgische kerncentrales veroorzaken al jaren onrust over de grens in Nederland en Duitsland.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect