Akkoord over hervorming Europese Unie

De staatshoofden en regeringsleiders van de 27 lidstaten bereikten in de nacht van donderdag op vrijdag een akkoord over de hervorming van de Europese Unie. Die hervorming was nodig om de Europese instellingen aan te passen aan de uitbreiding naar Centraal- en Oost-Europa.

(belga) - De onderhandelingen begonnen in 2000 na de Europese top van Nice en resulteerden vier jaar later in het ontwerp van Europese grondwet. De verwerping van de grondwet in referenda in Frankrijk en Nederland in 2005 dompelde de EU echter in een diepe crisis. Dit nieuwe verdrag bevat grotendeels dezelfde inhoud als de grondwet, maar er zijn een aantal wijzigingen aangebracht om nieuwe referenda te vermijden. In principe moet het nieuwe verdrag in januari 2009 in werking treden.

Ziehier een overzicht van de voornaamste innovaties.

GEEN GRONDWET, MAAR EEN VERDRAG

Na de verwerping van de Europese grondwet werden onder druk van de tegenstanders alle verwijzingen naar symbolen (vlag, hymne,...) geschrapt. De grondwet goot alle bestaande verdragsteksten van de Europese integratie in één document. Ook die innovatie is verdwenen. Net als de verdragen van Amsterdam en Nice vormt het nieuwe verdrag slechts een amendering van de twee belangrijkste Europese verdragen: het verdrag van Rome over de Europese Gemeenschap (1957) en het verdrag van Maastricht over de Europese Unie (1992). Het resultaat, daarover zijn voor- en tegenstanders het eens, is een onleesbaar werkstuk dat zelfs beslagen eurojuristen aan de rand van een zenuwinzinking kan brengen.

HET EUROPESE CHARTER VAN DE GRONDRECHTEN

Zeven jaar geleden bundelden de Europese instellingen alle politieke, burgerlijke en sociaal-economische rechten van de Europese burgers in één document. Dankzij artikel 6 van het nieuwe verdrag worden deze rechten bindend en kunnen ze verdedigd worden voor het Europese Hof van Justitie. Groot-Brittannië en Polen hebben een uitzondering bedongen.

INSTITUTIONELE VERANDERINGEN

Momenteel behartigt elke lidstaat volgens een rotatiesysteem gedurende zes maand het voorzitterschap van de EU. Dat systeem blijft behouden voor de vakraden (milieu, transport, etc), maar er komt een vaste voorzitter van de Europese Raad, die voor een termijn van twee en een half jaar de vergaderingen van de staats- en regeringsleiders zal leiden. Bedoeling is dat hij ook het uithangbord van de EU op het wereldtoneel wordt.

Daarnaast wordt er een Hoge Vertegenwoordiger van het Buitenlands Beleid benoemd. Onder druk van de tegenstanders van de grondwet is de titel 'Europese minister van Buitenlandse Zaken' verdwenen, maar de invulling van die functie is identiek gebleven. De Vertegenwoordiger zal de vergaderingen van de ministers van Buitenlandse Zaken leiden en wordt tevens vicevoorzitter van de Europese Commissie. Dat moet het buitenlands beleid coherenter maken.

Vanaf 2014 wordt de omvang van de Commissie gereduceerd. Op dit moment tellen alle lidstaten één onderdaan in het dagelijks bestuur van de EU. Dat heeft geleid tot een quasi onhoudbare opsplitsing van de portefeuilles. Vanaf 2014 zal het aantal leden op basis van een rotatiesysteem beperkt worden tot tweederde van het aantal lidstaten.

Het totale aantal zetels in het Europese Parlement wordt in de periode van 2009 tot 2014 beperkt tot 750, uitgezonderd de voorzitter van het halfrond. Duitsland beschikt over 96 zetels, Frankrijk over 74 en Italië en Groot-Brittannië over 73. België moet genoegen nemen met 22 Europarlementsleden. Er dringt zich nu echter al een nieuw debat over de zetelverdeling op, want tegen de Europese verkiezingen van 2014 zal de Unie allicht een nieuwe uitbreiding moeten verteren.

BESLUITVORMINGSPROCEDURE IN DE RAAD VAN MINISTERS

Momenteel beschikt elke lidstaat op basis van het verdrag van Nice over een welbepaald aantal stemmen in de raad van ministers. Dat systeem wordt vanaf 2014 vervangen door stemmingen met dubbele meerderheid: een beslissing is goedgekeurd wanneer 55 procent van de lidstaten, die 65 procent van de burgers van de EU vertegenwoordigen, zich akkoord verklaren. In een overgangsperiode tot 2017 kan op vraag van een lidstaat nog teruggekeerd worden naar Nice. Bovendien kan een beslissing opgeschort worden op verzoek van lidstaten die niet over een blokkeringsminderheid beschikken (compromis van Ioannina). Die twee beperkingen op de dubbele meerderheid zijn er gekomen onder Poolse druk.

VERDERE AFSCHAFFING VAN DE UNANIMITEITSREGEL

De verstikkende unanimiteitsregel, die elke lidstaat een vetorecht biedt, wordt op tientallen beleidsdomeinen afgeschaft en vervangen door meerderheidsstemmingen in de raad van ministers én een volledig medebeslissingsrecht voor het EP. Dat systeem geldt al voor domeinen als milieu, asiel en migratie, transport en interne markt.

Het nieuwe verdrag breidt dit systeem uit naar gerechtelijke samenwerking, politiesamenwerking en legale migratie (maar de EU kan geen quota's opleggen aan de lidstaten). Inzake strafrecht zijn er echter grendels ingebouwd. Bovendien hebben Groot-Brittannië en Ierland op deze terreinen voor een opt-out gekozen: ze zullen de beslissingen enkel toepassen indien ze dit zelf willen.

De unanimiteitsregel blijft behouden op domeinen als sociaal beleid, defensie en buitenlands beleid.

VARIA

Het nieuwe verdrag identificeert nieuwe doelstellingen voor de EU, onder meer inzake energie en de opwarming van de aarde. Op vraag van Frankrijk wordt het belang van de openbare dienstverlening in de verf gezet. Ook bevat het nieuwe verdrag een erkenning van de eurogroep, het orgaan dat de dertien eurolanden verenigt.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud