Biografie Boris Jeltsin

Boris Nikolajevitsj Jeltsin werd op 1 februari 1931 geboren in het dorp Boetka, in de Oeral. Na een studie als bouwkundig ingenieur begon hij een bliksemcarrière in de communistische partij. Hij werd partijleider in het industriële district Sverdlovsk (het huidige Jekaterinenburg), in de Oeral.

Toen partijleider Michail Gorbatsjov zijn perestrojkabeleid in 1985 gestalte wilde geven, haalde hij Jeltsin naar Moskou. Jeltsin moest de corruptie en de bureaucratie bestrijden. Maar twee jaar later werd hij alweer opzij geschoven, omdat hij de hervormingen van Gorbatsjov onvoldoende vond.

Jeltsin vocht zich echter een weg terug naar boven. In 1989 werd hij volksafgevaardigde en in 1990 voorzitter van het Russische parlement, de Doema. In juni 1991 werd hij de eerste democratisch verkozen president van Rusland, toen nog een van de vijftien republieken binnen de Sovjetunie.

In augustus 1991 pleegden conservatieve communisten een coup tegen de "te radicale" Sovjetpresident Gorbatsjov. Jeltsin wist de staatsgreep te verijdelen: aan het Witte Huis in Moskou - het parlementsgebouw- klom hij op een tank, die door coupplegers was gestuurd om hem te arresteren. Vanop die tank hield hij een speech, die het leger overtuigde om zijn kant te kiezen.

Gorbatsjov bleef daardoor president van de Sovjetunie. Maar Jeltsin werd als een held beschouwd en kon de macht naar zich toetrekken. Datzelfde jaar nog verbood hij de communistische partij CPSU. Bovendien bewerkstelligde hij een nieuw verdrag tussen de verschillende Sovjetrepublieken. Dat akkoord hief het Unieverdrag op en dat betekende het einde van Sovjetunie, op kerstdag 1991. Vanaf die dag was Jeltsin president van het onafhankelijke Rusland.

Jeltsin maakt als president werk van versnelde economische hervormingen naar neoliberaal model. Hij gaf de relatief onbekende Jegor Gajdar de opdracht om de markteconomie in te voeren. Dat leidde tot fel protest van vele verarmde burgers. Er ontstond ook een machtsstrijd tussen hem en de Doema, dat beheerst werd door ex-communisten.

Toen Jeltsin in september 1993 de Doema wilde ontbinden, verschansten rebellerende parlementsleden zich in het Witte Huis en begonnen ze een couppoging. Jeltsin liet het gebouw bestormen door speciale eenheden en de staatsgreep werd neergeslagen.

Daarop ontwikkelde Jeltsin zich steeds meer tot een autoritair president. Vaak regeerde hij per decreet. Hij ontsloeg en benoemde medewerkers, ministers en zelfs premiers op een ogenschijnlijk willekeurig manier. Viktor Tsjernomyrdin diende hem vijf jaar lang loyaal, maar werd desondanks aan de kant gezet. Datzelfde overkwam de economische hervormers Anatoly Tsjoebais en Jegor Primakov. Hij ontsloeg zo ooit vier premiers op achttien maanden tijd.

In december 1994 beval Jeltsin een inval in de afvallige republiek Tsjetsjenië. Die oorlog zou veel langer duren dan verwacht: pas in augustus '96 trok Jeltsin zijn troepen terug. Rusland leed een duidelijke militaire nederlaag. De oorlog kostte het leven aan naar schatting 80.000 mensen, vooral burgers.

Ondertussen ging de gezondheidstoestand van de president er duidelijk op achteruit. De Russen geloofden niet meer dat hij nog in staat was het land te leiden. Jeltsin werd ook steeds meer vereenzelvigd met drankzucht en alcoholproblemen. In januari 1996 bevond zijn populariteit zich dan ook op een absoluut dieptepunt. Toch stelde hij zich kandidaat voor een tweede ambtstermijn.

Mede door enkele mediagenieke optredens en een fikse dosis financiële hulp uit het buitenland wist Jeltsin de bevolking toch te overtuigen van zijn "goede gezondheid". In juli 1996 won Jeltsin de verkiezingen, en nog diezelfde dag kreeg hij een hartaanval. Vier maand later kreeg hij ook nog eens vijf overbruggingen bij een hartoperatie.

Tijdens zijn tweede ambtstermijn slaagde Jeltsin erin om Rusland binnen te loodsen in de G7, de groep van de voornaamste industrielanden, die sindsdien de G8 heet.

Maar toch ging het Rusland economisch niet voor de wind. De economie bleef maar achteruitlopen. En wanneer in augustus 1998 de koppeling met de dollar werd losgelaten, stortte de koers van de Russische munteenheid spectaculair in elkaar: de roebel verloor 75 pct van de oorspronkelijke waarde.

In januari 1999 werd Jeltsin met een bloedende maagzweer opgenomen in het ziekenhuis. Het werd intussen steeds duidelijker dat de macht van Jeltsin erg beperkt geworden was en dat anderen achter de schermen aan de touwtjes trokken.

Jeltsin benoemde Vladimir Poetin, hoofd van de geheime dienst FSB (de opvolger van de KGB), tot nieuwe premier in augustus 1999. Die startte, met Jeltsins goedkeuring, een maand later al meteen met een nieuwe aanval op Tsjetsjenië. Die oorlog woedt tot op vandaag voort.

In december van dat jaar slaagde Jedinstvo (Eenheid), de partij van Jeltsin en Poetin, erin de voortdurende meerderheid van de communisten in het parlement te doorbreken. Kort daarna, op oudejaarsavond 1999, verbaasde Jeltsin de hele wereld door zijn aftreden aan te kondigen, een half jaar voor zijn ambtstermijn afliep. Poetin nam het leiderschap van hem over.

Daarna trok Jeltsin zich terug uit het openbare leven. Publieke optredens werden erg schaars. Enkel voor belangrijke tenniswedstrijden leek Jeltsin nog het huis uit te komen. Jeltsin haalde bijna alleen nog maar het nieuws met drank- of gezondheidsproblemen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n