Knipperlichtrelatie EU-Turkije duurt nog tien jaar

(tijd) - De toenadering tussen Europa en Turkije was altijd al meer ingegeven door strategische overwegingen dan door passie. Ook de volgende jaren blijft het pad van Turkije naar Europa bezaaid met doornen, vluchtheuvels en vergeetputten. Elk incident kan en zal worden aangegrepen om de verhouding opnieuw in twijfel te trekken.

De onderhandelingen over het EU-lidmaatschap met Turkije zullen nog zeker tien jaar duren. Turkije heeft nog heel wat werk voor de boeg voor het voldoende klaar is de Europese wetgeving en verplichtingen over te nemen. En Europa moet zich aanpassen aan de opname van een nieuw, groot en relatief arm land aan de kwetsbare zuidoostflank.

Al die tijd zal de twijfel over het hoe en waarom van de relatie tussen Europa en Turkije blijven sluimeren, en op sommige ogenblikken scherp aan de oppervlakte komen. Interne of externe gebeurtenissen kunnen ervoor zorgen dat de anti-Turkse gevoelens in Europa zo de bovenhand nemen, dat de onderhandelingen worden gestaakt. En Turkije kan op de duur zodanig gefrustreerd raken door het ja-neenspelletje van de Unie, dat het land bedankt voor de Europese eer.

Veel van de problemen die het Turkse pad zullen kruisen, zijn nu al in kaart te brengen. De grote knelpunten zitten in de procedure voor de onderhandelingen, de kwestie-Cyprus en de eerbiediging van de mensenrechten.

Toen de EU-leiders in december 2004 hun fiat gaven voor de start van onderhandelingen met Turkije, legden ze ook een zeer strak onderhandelingskader vast. En die voorwaarden werden herhaald in het onderhandelingsmandaat waarover de voorbije weken zoveel discussie was.

Geen enkel ander land waarmee Europa ooit onderhandelde over lidmaatschap kreeg zulke striemende voorwaarden opgelegd. Zo kunnen de onderhandelingen worden opgeschort ingeval van een ernstige inbreuk op de principes van vrijheid, democratie, mensenrechten en fundamentele rechten en rechtsstaat.

De start van de onderhandelingen is niet veel meer dan een formeel vertrekpunt. Daarna volgen maanden van stilte. In die tussentijd gaat de Europese Commissie na hoever Turkije staat en in welke uitzonderingen er eventueel moet voorzien worden tijdens de onderhandelingen. Pas als dat gebeurd is, kan begonnen worden met formele gesprekken over een van de 35 onderhandelingshoofdstukken.

De EU-landen beslissen unaniem dat een onderhandelingshoofdstuk kan worden geopend en ook of het kan worden gesloten. Een veto van een land volstaat dus om overleg over een onderhandelingshoofdstuk te blokkeren.

Bovendien plant de Europese Commissie nu al lange overgangsperiodes, uitzonderingen en specifieke afspraken om Turkije in de pas te brengen. Voor het eerst schermt Europa ook met permanente vrijwaringsmaatregelen, zoals een blijvende sluiting van de arbeidsmarkt, of blijvende uitzonderingen voor landbouw of structurele hulp.

Ook de kwestie-Cyprus zal de komende jaren als een zwaard van Damocles boven de onderhandelingen blijven hangen. Het eiland Cyprus werd in 1974 verdeeld in een Grieks deel dat internationaal erkend is en een Turks deel dat enkel door Ankara wordt erkend. Grieks-Cyprus is sinds mei 2004 een van de 25 EU-lidstaten en zit dus mee aan tafel in de onderhandelingen met Turkije.

Toch erkent Turkije Cyprus nog altijd niet formeel. Ankara liet eind juli zelfs een verklaring optekenen waarin dat nog eens expliciet wordt herhaald. Een van de voorwaarden voor de start van de onderhandelingen met de EU was de ondertekening van het protocol van Ankara, dat de douane-unie tussen Turkije en de EU uitbreidt tot de tien nieuwe EU-lidstaten, waaronder Cyprus.

Die Turkse verklaring dat het Cyprus niet formeel wil erkennen, schoot verschillende EU-landen in het verkeerde keelgat. Europa broedde wekenlang op een tegenverklaring waarin geëist werd dat Turkije Cyprus zo snel mogelijk zou erkennen. Pas twee weken geleden kon over de tekst van tegenverklaring een akkoord worden bereikt. Daarin wordt de erkenning van alle lidstaten een 'integraal onderdeel' genoemd van het onderhandelingsproces.

Bovendien zal Europa al in de loop van volgend jaar controleren of Turkije het douaneprotocol wel toepast. Ankara zal op grond van dat douaneakkoord schepen en vliegtuigen uit Cyprus moeten gedogen op eigen grondgebied. Europa waarschuwt er nu al voor dat een en ander gevolgen heeft voor heel het onderhandelingsproces. Het hoofdstuk transport in de onderhandelingen blijft in de ijskast tot Turkije het douaneakkoord naleeft. Op de eerste echte test of een eerste mogelijk incident in de Turks-Europese relaties moet dus niet lang worden gewacht.

De onderhandelingen over hereniging van Cyprus gebeuren onder de hoede van de Verenigde Naties. Een bijkomende moeilijkheid is dat Grieks-Cyprus vorig jaar een door alle andere partijen aanvaard vredesplan voor het eiland kelderde in een referendum. Maar omdat Cyprus een van de 25 lidstaten is, speelt de interne solidariteit noodgedwongen eerder in het voordeel van Cyprus dan van Turkije.

De eerbiediging van de mensenrechten wordt de toetssteen voor de onderhandelingen met Europa. Ankara heeft al aanzienlijke inspanningen gedaan om het strafrecht op Europese leest te schoeien, maar in het land van Ataturk blijven schendingen van mensenrechten, foltering en corruptie, beperking van de meningsuiting en onderdrukking van minderheden schering en inslag.

De Koerdische kwestie en de erkenning van de genocide (in 1915) op de Armeniërs wordt een van de struikelstenen in het onderhandelingsproces. Het Europees Parlement wilde van de erkenning van de Armeense volkerenmoord zelfs een voorwaarde maken voor de start van de onderhandelingen.

Het is duidelijk dat Turkije, voor het effectief lid kan worden van de EU, in het reine zal moeten komen met zijn eigen minderheden en verleden. Maar het is eveneens zeker dat de druk vanuit de EU het krachtigste wapen is om iets in het land te doen bewegen. Dat is in het verleden al bewezen.

Europa moet in staat zijn een nieuwe uitbreiding te verteren, institutioneel en financieel. Turkije is anders dan eerdere kandidaten voor toetreding wegens de grootte, de geografische ligging, het militaire potentieel en de culturele en religieuze verschillen. Tegen 2015 zal Turkije groter zijn dan Duitsland. Het land wordt dus meteen de grootste EU-lidstaat. De toetreding van het land leidt dus onvermijdelijk tot enorme machtsverschuivingen in de Unie.

Turks lidmaatschap kan Europa vooral financieel pijn doen. In prijzen van 2004 rekent de EU-Commissie op jaarlijkse transfers naar Turkije ter waarde van 5,6 miljard euro. Een erg hoge bruidsschat voor wie de voordelen van het huwelijk met Turkije niet ziet zitten.

Europa zegt nu al dat Turkije niet kan toetreden voor er een nieuw meerjarenbudget is voor de volgende periode, vanaf 2014. In tussentijd moet grondig nagegaan en berekend worden wat de draagkracht is van de Unie voor een uitbreiding met Turkije en wat de gevolgen zijn.

23934942

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud