‘Als het stil is, komen de ideeën'

Joost Callens: ‘De eerste uren zijn het lastigst. Maar zodra het stil wordt in je hoofd, komen de ideeën.’ ©Jef Boes

Van de wei van Werchter naar de pas geopende stiltehoeve in Damme. Joost Callens, de topman van het bouwbedrijf Durabrik, houdt van extremen. ‘Om de zes weken zwijg ik een hele dag. Die stille dagen staan nu al ingepland tot eind volgend jaar. Ik heb ze nodig.’

‘Hoe pakken we dat aan, een gesprek over stilte?’, vraagt Joost Callens (46) grijnzend. Hij gaat onder een appelboom zitten in de tuin van de stiltehoeve in Damme. Bond zonder Naam - bekend van spreuken als ‘Menslief , ik hou van je’ - kreeg de twee witgekalkte hoevegebouwen met lange oprijlaan en 20 hectare landbouwgrond cadeau. Van een gulle gever die de spreuk ‘Elke kleine attentie is groot’ letterlijk nam. BZN schreef een obligatielening uit voor de renovatie en haalde bij het publiek 2,5 miljoen euro op. Drie weken geleden opende de hoeve haar deuren. Mensen die even aan hun drukke bestaan willen ontsnappen, kunnen er een kamer boeken. En bedrijven kunnen groepsruimtes afhuren voor trainingen.

Callens, de CEO van het Drongense bouwbedrijf Durabrik, was een van de eerste gasten. Nog voor de officiële opening organiseerde hij hier al trainingen voor zijn directiecomité. Hij heeft iets met stilte, zoekt ze graag op. ‘Ik kan het niet goed uitleggen. Als jongetje was ik graag in de natuur. Maar als je gaat studeren en werken, raak je dat contact met de natuur en jezelf wat kwijt. De jongste zes, zeven jaar ben ik gaan beseffen hoe hard ik stilte nodig heb. Ik wandel veel. Mijn vrouw en ik lopen soms uren zwijgend naast elkaar: het zijn de beste gesprekken die je als koppel kan voeren. Om de zes weken plan ik een dag totale stilte, soms alleen, soms met anderen. Die stiltedagen liggen nu al vast in mijn agenda voor het komende jaar. In augustus kom ik naar hier met enkele vrienden uit het bedrijfsleven, om vijf dagen samen in stilte door te brengen.’

Callens wordt vaak in één adem genoemd met Wouter Torfs (Schoenen Torfs), Bart Claes (JBC), Jef en Frans Colruyt en Toon Bossuyt (Boss Paints). Zij staan voor een generatie van bedrijfsleiders die de waarden zeer belangrijk vinden, meer bottom line nog dan de bottom line. Voor de een zijn het ‘inspirerende leidersfiguren’, voor de ander ‘esoterische zwetsers’. Het zal Callens worst wezen: ‘In de bedrijfswereld en zeker in de bouwsector leeft nog een sterk machogevoel. Ik heb geen schroom om te spreken over dingen die ik belangrijk vind. Ik merk dat er veel nood is aan verdieping. Als werk niet meer is dan elke dag opstaan, in je auto stappen en je uren kloppen voor wat centen, waarom doen we het dan? Bovendien neemt de druk op mensen almaar toe. We zijn allemaal op zoek naar manieren om al onze ballen tegelijk in de lucht te houden. De maatschappelijke nood aan een andere manier van zakendoen is groot. Kijk naar de crisis, die toch grotendeels ontsproten is uit machogedrag. Er is slecht en te laat gecommuniceerd over dingen die mis liepen. Jean-Paul Votron en Maurice Lippens hebben over Fortis enkel gecommuniceerd uit schrik voor de beurskoers. Terwijl mensen veel vergevensgezinder zijn als je gewoon de waarheid spreekt en je fouten durft toe te geven.’

In hun hemd

Met zijn 46 rekent Callens zich al niet meer tot de jonge generatie van bedrijfsleiders. ‘De jongere generatie heeft een authentiekere stijl dan wij. Onlangs maakte ik een trip naar Sillicon Valley om enkele jonge technologieondernemers te ontmoeten. Schitterend hoe die daar in hun hemd stonden, letterlijk en figuurlijk. Losjes vertellen over de miljoenen die ze scheppen, maar ook over hun mislukkingen, over keihard op je bek gaan en weer rechtkrabbelen. Inspirerend.’

53 minuten volgepraat, leert een blik op de recorder. Stil is het nog niet geweest. Spreken over stilte blijkt moeilijker dan gedacht. Callens probeert te beschrijven wat stilte met je doet. ‘De eerste uren zijn de moeilijkste, daarna gaat het gemakkelijker. Als het stil wordt, hoor je eerst heel luid het lawaai in je hoofd. Dat van mij staat bijna nooit helemaal stil. Maar gedachten zijn maar gedachten. En als de storm uiteindelijk gaat liggen, komt er creativiteit los. Dan komen de ideeën.’

Hij toont een schriftje, waarin hij tijdens stiltemomenten flarden neerschrijft. ‘Ik leef intens en hard. Ik ga soms in het rood en ik doe al eens extreme dingen. Zoals met een handvol bedrijfsleiders naar de Noordpool trekken, onder begeleiding van Dixie Dansercoer. Ik zoek graag grenzen op. Maar de jongste jaren dwing ik mezelf om vaker stil te staan.’ Het hoofd kent, het hart weet’, om er nog maar eens een spreuk van de Bond tussen te gooien.

Callens: ‘Enkele jaren geleden, schreef ik me in voor een leiderschapstraining. De eerste vraag luidde: ‘Hoe voel je je?’ Ik stond daar voor de groep met mijn mond vol tanden. Ik voelde wel van alles, maar stond er nooit bij stil. Vandaag start ik elke vergadering van het directiecomité van Durabrik met een ‘check in’. We doen een rondje en iedereen vertelt hoe hij in de vergadering stapt. De een had een rotochtend met de kinderen, de ander heeft miserie thuis. Een mens is niet enkel een rationeel wezen. Zelfs in een gortdroge vergadering over cijfertjes spelen emoties mee. Dan kan je ze net zo goed gewoon op tafel leggen. Maar het mag nooit een verplichting zijn om iets te delen. Wie geen zin heeft, zwijgt.’

Groen uitgeslagen

We zetten het gesprek wandelend voort. Langs de schapenwei, de net aangeplante boomgaard, een korenveld in. We stappen over een brugje en worden aangevallen door dazen en gemeen stekende vliegen. We raken het pad kwijt en benen door een maïsveld. ‘Kijk naar mijn schoenen, helemaal groen uitgeslagen’, lacht Callens.

Hij vertelt over hoe hij ook professioneel zijn weg heeft moeten zoeken. ‘Mijn vader heeft ons familiebedrijf opgericht samen met enkele partners. Ik wist van kleinsaf dat ik er graag wilde komen werken, maar de afspraak was dat ik eerst elders ervaring zou opdoen. Na mijn studies toegepaste economische wetenschappen ging ik eerst in de verzekeringssector aan de slag, later bij een natuursteenbedrijf. In 1996 mocht ik bij Durabrik beginnen, eerst als verkoper. Daarna ben ik opgeklommen. In 2003 hebben mijn zus en ik alle andere partners uitgekocht.’

‘De eerste jaren voelde ik me niet thuis in mijn bedrijf. Er was nog een externe manager in dienst. De focus lag heel erg op aandeelhouderswaarde. Dat is een goede zaak als je aandeelhouder bent. Maar ik miste iets, veel. Het voelde alsof ik een rol speelde, mezelf een managementstijl aanmat die niet helemaal klopte met hoe ik privé was. Dat wrong.’

In 2000 nam Callens een eerste belangrijke beslissing om zich meer thuis te voelen. Hij wierf een van zijn beste vrienden aan als financieel directeur. ‘Meteen voelde ik me meer op mijn gemak. Waarom zou het niet gewoon plezant mogen zijn op het werk? Ik ben niet het type dat zaken en plezier kan scheiden, ik zie er het nut ook niet van in. Dit is mijn bedrijf, ik neem het toch mee naar huis elke dag. Of ik dat nu wil of niet. Waarom zou ik me op en naast het werk niet mogen omringen met mensen die ik echt graag heb?’

‘Met alle leden van ons directieteam probeer ik een innige band op te bouwen. Dat werkt prima, en het staat zakelijke beslissingen niet in de weg. Ik heb al afscheid moeten nemen van mensen met wie ik zeer graag samenwerkte. Dat is hard, maar als je de persoon goed kent en je weet wat hem drijft om weg te gaan, kan je zo’n beslissing makkelijker aanvaarden.’

Wordt in een bedrijf waar de nadruk op persoonlijke ontwikkeling en vriendschap ligt wel hard genoeg gewerkt? ‘Natuurlijk. Het een sluit het ander niet uit.’ De cijfers liegen niet. De bouwsector zit al jaren in crisis, maar de omzet van Durabrik groeide vorig jaar tot 75 miljoen euro. De groep is een van de grotere spelers en concurreert met bedrijven als Matexi, Bostoen en het Waalse Thomas & Piron. Er werken 220 mensen. ‘Hoe minder ik focus op de cijfers, hoe beter ze worden’, zegt Callens. ‘Het lijkt een paradox, maar het is er geen. Cijfers slaan op het verleden, terwijl onze focus op de toekomst ligt. Op het budget voor training en ontwikkeling wordt nooit bespaard.’

Het bedrijf lijkt sterker uit de crisis te komen. Vorig jaar nam Durabrik het bedrijfje Ecopuur over. De specialist in duurzame bouwtechnieken was net als veel sectorgenoten in moeilijkheden geraakt omdat de subsidies waren teruggeschroefd. ‘De bouwsector kent het grootste aantal faillissementen na de horeca. De crisis in de bouw is structureel geworden. We hebben al onze creativiteit nodig, omdat er zoveel onzekerheid in de markt zit. Voor nieuwbouw zijn er de voorbije jaren ontzettend veel nieuwe regeltjes uitgevaardigd, die geld kosten. Om ervoor te zorgen dat mensen evenveel waar voor hun geld krijgen, moeten we elke vierkante meter uitpuren en optimaliseren. En energiebesparende technieken integreren, om de woonkosten te drukken.’

Terwijl we onze wandeling in het groen voortzetten, denkt Callens na over de vraag of zijn sector genoeg vooruitdenkt, of onze manier van wonen niet hopeloos achterhaald is. ‘Vlamingen wonen nog altijd erg ruim vergeleken met andere Europeanen. Al verandert het snel. Toen ik begon, bouwden we 80 procent open bebouwingen, vandaag 80 procent gesloten en halfopen. Maar er moet meer gebeuren. De klimaatopwarming is een groot probleem. We moeten een betere match vinden tussen economie en ecologie. Vroeg of laat zal elke woning haar eigen energie moeten opwekken. We bouwen nu al huizen met een gezamenlijke regenwaterput en een doorlopend dak, waar zonnepanelen op staan die gedeeld worden.’

Of hij denkt dat de toekomst in energiezuinige cohousingprojecten ligt, waar mensen naast een individuele woning ook collectieve ruimtes delen? ‘Nee, dat zal een niche blijven. Als je mensen de keuze laat, kiezen ze voor een eigen tuintje, garage, keuken, wasplaats. Dat leidt soms tot absurde situaties. Elk Vlaams gezin heeft een boormachine, maar ik las eens dat die gemiddeld slechts drie minuten per jaar gebruikt wordt. We zijn onze individuele vrijheid zo gewend dat het haast onmogelijk is die op te geven.’

‘Dat sluit niet uit dat we sommige dingen collectief kunnen maken, voor zover ze onze individuele vrijheid niet belemmeren. Waarom geen windmolentje voor een verkaveling? Iedereen wil een eigen garage, maar moet die in het huis worden geïntegreerd of is even verderop in de straat ook een optie, als dat betekent dat de kinderen dan veilig op straat kunnen ravotten? Wij bouwen nu al huizen waarbij elk gezin een individueel terras heeft, maar de grote tuin gedeeld wordt.’

Crowdfunding voor stilte

Het was Geert Noels die met Econopolis de financiering van de stiltehoeve in Damme uitdacht en op poten zette. ‘Econopolis doet dat pro bono. Ik ben al heel lang een sympathisant van Bond zonder Naam. Een vijftal jaar ge leden kwamen ze me om raad vragen. De Bond heeft een zeer groot ledenbestand: bijna 200.000 gezinnen en ruim 200 bedrijven zijn lid. Zo kwamen we op het idee van crowdfunding via een obligatielening.' De formule bleek een succes: de obligatielening bracht ruim 2,5 miljoen euro op. Meer dan 500 particulieren, verenigingen en ondernemingen tekenden in. De looptijd is zeven jaar. De rente bedraagt 3 procent. Na aftrek van 21 procent roerende voorheffing blijft 2,37 procent over. Het succes verbaast Noels niet. ‘Het plaatje klopt. Mensen die hun geld op de bank zetten, weten niet wat ermee gebeurt. Er treedt een vervreemding van kapitaal op. Met deze obligatie lening doet de Bond precies het omgekeerde: mensen investeren bewust in een project waar ze achter staan.' ‘De Bond krijgt trouwens geregeld kritische vragen over wat er precies met het geld is gebeurd. Ik vind dat gezond, het creëert betrokkenheid. We laten de obligatiehouders ook jaarlijks de mogelijkheid om hun rente te behouden of te laten vallen ten voordele van de Bond.'

Niet denken aan later

Ooit kreeg hij tijdens een training de vraag welke waarden hij graag zou willen teruggeven aan zijn ouders en welke hij zou willen doorgeven aan zijn kinderen. ‘Niet simpel. Ik heb daarover intense gesprekken gevoerd met mijn zus, toen we samen met andere leden van het directieteam een stuk van de weg naar Santiago de Compostella aflegden. Confronterend, omdat je merkt dat je andere beelden overhoudt, zelfs al kom je uit hetzelfde gezin.’

Is zijn vader trots over hoe hij het familiebedrijf heeft veranderd? Of zette hij grote ogen op toen hij hoorde dat zijn zoon een ruimte voor bezinning en verstilling wilde inrichten, waar medewerkers mindfulnesstraining kunnen volgen. ‘Natuurlijk is hij trots. Hij is de evoluties van dicht blijven volgen, want hij is altijd bestuurder gebleven. Tot vorige week, toen hij vanwege zijn 75ste verjaardag zijn mandaat moest neerleggen. We hebben dat gevierd met alle medewerkers die nog met hem hadden samengewerkt. Een speciaal moment. Ach, mijn vader kent mij. Hij weet ook vanwaar het komt. Ik lijk op mijn moeder, die ook altijd een zoekende vrouw is geweest.’

We komen aan het einde van een veld. Callens stopt even met praten om te kijken. ‘Zie eens hoe mooi het hier is. Ik heb al te veel gepraat, terwijl ik luisteren net heel belangrijk vind. Praten, beslissen, knopen doorhakken, het zijn cruciale eigenschappen van een CEO. Maar luisteren, zwijgen, achteroverleunen en observeren zijn minstens even belangrijk. Ruimte geven aan anderen in je organisatie. Dat is ook voor mij niet gemakkelijk, want finaal blijf ik een controlefreak die graag heeft dat dingen vooruitgaan zoals ik het wil. Maar als ik ruimte geef om dingen te laten gebeuren, en enkel bijstuur waar nodig, ervaar ik veel minder stress. ’

‘Loslaten.’ Callens zucht. ‘Het is eigen aan het leven en tegelijk is het het moeilijkste wat er is.’ Plots praat hij stiller en vertelt over zijn zoon van twaalf, geboren met een hersenletsel. ‘Vorige week kregen we het nieuws dat zijn sociale en emotionele vaardigheden op het niveau van een driejarige zijn en misschien blijven. Dat is hard om horen. Je voelt je machteloos, omdat je geneigd bent te denken in termen van groei en vooruitgang. Die jongen leert me niet te denken aan later, maar aan wat er vandaag is. Er is geen andere keuze dan te genieten van elk stapje dat hij doet, van elke glimlach.’ Het gesprek stokt. En eindigt in stilte.

Meer informatie kan u vinden op de website van de stiltehoeve.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect