Gewicht industrie halveert in dertig jaar

(tijd) - Het gewicht van de industrie in de Belgische economie is in dertig jaar gehalveerd tot minder dan 25 procent. De industrie volgt de dalende trend die in de landbouw al meer dan honderd jaar bezig is. Het belang van de industrie zal nog afnemen. Economen zien het aandeel van de industrie op lange termijn dalen tot zowat 10 procent.

België was in de 19de eeuw een van de eerste Europese landen die een industriële revolutie doormaakten. Volgens de onderzoeksgroep economische geschiedenis van de KULeuven werd de industrie omstreeks 1850 de belangrijkste sector van onze economie, zowel volgens de toegevoegde waarde als volgens de werkgelegenheid. De textielsector was veruit de belangrijkste sector, zeker wat het aantal jobs betreft. In 1846 werkte meer dan een vijfde van de beroepsbevolking in de textielnijverheid.

Maar al sinds de 19de eeuw verschuift een deel van de economische activiteit en werkgelegenheid van de landbouw naar de dienstensector. Het gewicht van de industrie bleef van 1880 tot 1970 opmerkelijk stabiel tussen 40 en 50 procent.

De desindustrialisering begon na de olieschok van 1973-74. De spectaculaire stijging van de olieprijzen ondermijnde de concurrentiekracht van de Belgische industrie omdat de hogere importprijzen volledig werden afgewenteld op het bedrijfsleven. De loonindexering deed een loon-prijsspiraal ontstaan, waardoor de rendabiliteit van de ondernemingen fors daalde en de werkgelegenheid in de industrie sterk begon te verminderen. De concurrentiekracht van de industrie werd pas hersteld in 1982, dankzij de devaluatie van de frank.

Op langere termijn doen echter andere factoren het gewicht van de industrie en de landbouw dalen. De belangrijkste oorzaak is de verschillende prijsontwikkeling. De prijzen van industriële goederen en landbouwproducten stijgen veel trager dan de prijzen van diensten, omdat de productiviteit meer stijgt in de industrie en de landbouw dan in de dienstensector. De sterke productiviteitsstijging in de industrie is vooral te danken aan de technologische vooruitgang.

De productiviteit wordt ook omhoog geduwd door de hoge loonkosten en de internationale concurrentie. Industriële bedrijven proberen dure arbeid te vervangen door machines omdat ze competitief moeten blijven. De internationale concurrentie maakt het moeilijk de prijzen te verhogen. De dienstensector heeft minder last van buitenlandse concurrentie en kan daarom gemakkelijker zijn prijzen optrekken. Het massale gebruik van computers in kantoren slaagt er voorlopig niet in de productiviteit van de dienstensector op te krikken.

Bovendien besteden industriële ondernemingen niet-kernactiviteiten uit aan dienstenondernemingen. Ze outsourcen bijvoorbeeld de loonadministratie naar sociale secretariaten. Ook schoonmaak, catering en zelfs informatica worden uitbesteed aan gespecialiseerde bedrijven. Deze outsourcing deed sommige dienstensectoren fors groeien. De sector 'Onroerend goed, verhuur en zakelijke dienstverlening' is nu bijna even groot als de hele industrie.

Ten slotte verplaatsen industriële ondernemingen steeds meer arbeidsintensieve activiteiten naar lagelonenlanden. De uitwijking van industriële activiteiten doet banen verdwijnen naar Noord-Afrika, Oost-Europa en Azië.

Desindustrialisering wil niet zeggen dat de industriële productie daalt. Integendeel, de industriële productie in absolute cijfers blijft toenemen. De industriële activiteit, gemeten door de toegevoegde waarde in constante prijzen, steeg sinds 1990 met 17 procent of meer dan 1 procent per jaar.

Er bestaan wel grote verschillen tussen de sectoren. Een sprekend voorbeeld van een industriële bedrijfstak die minder belangrijk wordt, is de textielnijverheid. In 1910 werkten er 468.000 mensen in de textielsector en in 2003 nog slechts 44.700. De chemische nijverheid daarentegen houdt stand. Het aandeel van de chemie in de toegevoegde waarde blijft de laatste jaren ongeveer stabiel en er verdwijnen geen jobs in de sector.

Ook tussen de regio's bestaan grote verschillen. Vlaanderen heeft de grootste industriële sector. In 2002 zorgde de industrie voor 30,7 procent van de toegevoegde waarde in Vlaanderen, tegenover 25,5 procent in Wallonië en amper 13,4 procent in Brussel. Wallonië kreeg de zwaarste klappen omdat de regio is gespecialiseerd in traditionele industriële sectoren en veel halfafgewerkte producten maakt. Vlaanderen telt meer moderne sectoren. De haven van Antwerpen is een van de belangrijkste centra van chemieactiviteit in de wereld.

Een internationale vergelijking toont aan dat de desindustrialisering in België ingrijpender was dan in veel andere Europese landen. In de eurozone zorgt de industrie voor 26,9 procent van de toegevoegde waarde en 25,9 procent van de werkgelegenheid. In België bedragen die cijfers respectievelijk 24,7 en 21 procent. In de eurozone heeft Duitsland een relatief grote industrie. Maar Ierland is koploper dankzij omvangrijke buitenlandse investeringen. In Frankrijk en Nederland is het gewicht van de industrie vergelijkbaar met België. Maar in de VS is het gewicht van de industrie veel kleiner. Daar komt iets minder dan 20 procent van de toegevoegde waarde van de industrie.

Het ziet er naar uit dat de desindustrialisering de komende jaren zal voortduren. Professor Paul De Grauwe van de KULeuven zei vorig jaar dat in 2025 wellicht nog 10 tot 17 procent van de beroepsbevolking in de industrie werkt. Het optimistische scenario veronderstelt dat de daling van de werkgelegenheid voortduurt tegen het tempo van de periode 1985-2000, een relatief gunstige periode. Het pessimistische scenario gaat ervan uit dat de werkgelegenheid daalt tegen het tempo in de periode 1973-2000.

Professor Luc Soete van de Universiteit van Maastricht schatte vorig jaar in het weekblad Trends de ondergrens voor de Europese industrie op 8 procent van de toegevoegde waarde. 'Maar als het beleid de doorgeslagen mobiliteit zou afremmen - waarom reizen potjes babyvoeding van hot naar her - dan is productie in onze nabijheid opnieuw essentieel en behoudt fabricage een groter percentage.'

22234568

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud