'Er zijn nu nog meer schulden dan voor de crisis'

©Bloomberg

Topeconoom William White waarschuwde als een van de allereersten voor de nakende financiële storm. Vandaag baart de wereld hem nog meer zorgen.

William -Bill - White begon zijn presentatie op het Belgian Financial Forum van de Nationale Bank gisteren nog met een grap, maar de rest van zijn boodschap was een stuk minder vrolijk. En het verleden leert dat het niet verstandig is de woorden van de voormalige hoofdeconoom van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB), de bank der centrale banken zeg maar, achteloos in de wind te slaan.

In een interview met De Tijd in 2009 had Peter Praet, de Belgische directeur bij de Europese Centrale Bank het nog over de profetische gave van de voormalige vicegouverneur van de Canadese centrale bank: ‘Bill White heeft op verschillende vergaderingen gewaarschuwd voor de crisis. Er is te weinig naar hem geluisterd - White werd zelfs Mister Gloom genoemd. Kritische geesten hebben het helaas erg moeilijk in exuberante tijden’, vertelde Praet.

Vandaag is White aan de slag bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) als voorzitter van het comité dat toezicht houdt op het economisch beleid van de lidstaten. En ook de kritische geest van de kranige zeventiger staat nog steeds op scherp. ‘Ik ben nu bezorgder dan in 2007’, stelt hij onomwonden bij het begin van het gesprek.

Wat baart u vandaag de meeste zorgen?
Bill White: ‘Na een periode van excessieve kredietverlening volgt normaal een periode van schuldafbouw. Maar dat is ditmaal niet gebeurd. De BIB berekende in een recent rapport dat de schulden van de bedrijven, gezinnen en overheden in de twintig grootste economieën nu zelfs 30 procent hoger liggen dan in 2007. Onze problemen zijn vandaag dus groter dan voor de aanvang van de crisis.’

Hoe verklaart u die evolutie?
White: ‘Door de lage rente worden de mensen aangemoedigd om te leven met de schulden die ze hebben, of om zelfs meer schulden aan te gaan. Ook in de groeilanden is de schuldopbouw gigantisch. In 2007 waren die landen nog een onderdeel van de oplossing, nu zijn ze gewoon een deel van het probleem, dat nu werkelijk wereldwijd verspreid is.’

Voeren de centrale banken dan een verkeerd beleid?
White: ‘De centrale banken deden wat ze moesten doen om financiële stabiliteit te behouden. Niemand kan ze dat aanwrijven. Maar in de loop der jaren is de aandacht verschoven van het bewaren van de financiële stabiliteit naar het stimuleren van de vraag. En ze staan onder zware druk om nog meer te doen dan vandaag al het geval is.’

Druk waar ze niet aan mogen toegeven?

White: ‘Inderdaad. Ten eerste omdat ik niet zeker ben dat zeer soepel monetair beleid de vraag wel stimuleert. Het is bijvoorbeeld niet omdat de rente laag is dat mensen noodzakelijk bereid zijn om nog meer schulden op zich te nemen. En ten tweede denk ik dat de gevolgen van het lagerentebeleid op middellange termijn steeds zwaarder beginnen te wegen. In theorie lijkt dat beleid zeer redelijk, maar je krijgt niet altijd de resultaten die je verwacht. Het is niet omdat je een signaal stuurt, dat de mensen er ook op de gewenste manier op reageren.’

Wat is voor u het meest sprekende voorbeeld van die onbedoelde gevolgen van het stimulusbeleid?

White: ‘Veel bedrijven kunnen vandaag lenen tegen een historische lage rente. Dat zou hen moeten aanzetten om te investeren. Maar in de plaats gebruiken ze het goedkope geld om eigen aandelen in te kopen en dividenden uit te betalen, omdat daardoor de aandelenkoers en de winst per aandeel hoger gaat. Dat is misschien goed voor het management, want hun bonussen worden berekend op basis van de evolutie van het aandeel en de winst. Maar de lage rente leidt dus niet tot meer, maar net tot minder investeringen.’

Vreest u soms voor een correctie op de financiële markten?

White: ‘De markten zijn duidelijk zeer sterk gestegen. En als er niets is om die stijging te rechtvaardigen, dan zullen ze ooit terugvallen. We hebben alleen geen idee wie die verliezen zal moeten slikken. en ook naar de impact van die verliezen blijft het gissen.’

‘Wat mij voorts ook niet bevalt is de implicaties van die evolutie op de inkomensongelijkheid. Vooral de rijke mensen hebben aandelen in portefeuille. Wel, die zijn nu een pak rijker dan ze voor de crisis waren. De gewone man uit de middenklasse daarentegen verdient door de lage rente nauwelijks iets op zijn bezittingen, die meestal bij de bank zitten. De rijken worden dus rijker. En de middenklasse wordt opgegeten.’

De centrale bankiers zijn toch niet verantwoordelijk voor de ongelijkheid in de wereld?

White: ‘De toenemende ongelijkheid is natuurlijk een langetermijntrend. Vooral onderwijs speelt daarin een belangrijke rol. We leven in een wereld die steeds meer vaardigheden vereist. Als je die hebt, word je er goed voor betaald. Heb je die vaardigheden niet, moet je concurreren met mensen uit lagelonenlanden. Dat is onmogelijk. De toenemende ongelijkheid is dus zeker niet het gevolg van het monetaire beleid alleen. Maar dat beleid heeft die situatie wel nog verergerd.’

Wat moet er volgens u dan gebeuren?

White: ‘Zolang je al de problemen probeert op te lossen met monetair beleid alleen zullen de sociale en politieke spanningen blijven stijgen. Als je in periodes van herstel de rente niet minstens evenveel verhoogt als je ze voordien liet zakken, kom je ooit op nul uit. Je moet geen raketgeleerde zijn om dat te beseffen. En op een dag leef je dan in een wereld met gigantische schulden en economische onevenwichten, en is je ammunitie als centrale bank bijna opgebruikt.’

Het is dus vooral aan de overheden om meer te doen?

white: ‘Ik heb al in meerdere studies geschreven dat centraal bankiers eigenlijk niet meer kunnen doen dan tijd kopen, zodat overheden kunnen doen wat er moet gebeuren. Politici hadden zes jaar geleden naar de kwaliteit van de leningen en de kapitaalstructuur in de banksector moeten kijken en dan knopen moeten doorhakken zoals de Scandinavische landen deden in de jaren 90. Op die manier beleef je misschien een paar moeilijke jaren, maar nadien veert de economie wel weer op. Dat is in de eurozone niet gebeurd. Nu worden er stappen gedaan door het gemeenschappelijk bankentoezicht van de ECB, maar het is wel ruim vijf jaar te laat.’

Is de banksector vandaag gezonder dan bij het uitbreken van de crisis?

White: ‘De ECB doet dit jaar een grondig onderzoek naar de balansen en onderwerpt de banken ook aan een stresstest, omdat we het antwoord op die vraag eigenlijk niet kennen. De banken hebben zeker hun kapitaalbuffers versterkt en ook slechte leningen van de balans gehaald. Ze proberen zichzelf duidelijker gezonder te maken. Maar of ze ook gezond genoeg zijn om echt hun rol van kredietverstrekker ten volle te spelen, is een open vraag.’

‘De ECB is tegelijk toezichthouder op de banken en ook ‘lender of last resort’. Dreigt daar geen belangenconflict?

White: ‘De vraag is of het wel zinvol is om een strikt onderscheid te maken tussen de doelstelling van prijsstabiliteit en die van financiële stabiliteit. Beide zijn immers belangrijk voor echte macro-economische stabiliteit, voor groei en werkgelegenheid dus. Prudentieel toezicht heeft macro-implicaties en monetair beleid heeft macro-implicaties. Dat zijn geen afzonderlijke hendels die je onafhankelijk van elkaar kan besturen.’

‘Het nieuwe takenpakket van de toezichthouder stelt de onafhankelijkheid van de ECB wel op de proef. Aan de ene kant zullen centraal bankiers moeten samenwerken met andere departementen van de overheden om hun werk grondig te kunnen doen. Maar aan de andere kant wil je dat ze de volledige vrijheid hebben om te doen wat de politiek op een gegeven moment niet bereid is te doen. Overal ter wereld zijn nog discussies bezig over hoe dat op de beste manier kan gebeuren.’

Volgens verschillende internationale organisaties is het einde van de crisis in zicht. Wat denkt u?

White: ‘We krijgen al sinds 2010 te horen dat er beterschap op komst is. Maar misschien hebben we het mis als we geloven dat de economie altijd weer naar hetzelfde evenwicht evolueert. Misschien is er geen evenwicht en moeten we de economie meer zien als een ecosysteem waar zich altijd crisissen voordoen, waar voorspellingen onmogelijk zijn en waar er niet altijd een verband is tussen de omvang van de vonk en de daaropvolgende crisis.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect