Advertentie

PORTRET Janet Yellen, de vrouw van 3.700 miljard

Janet Yellen, de nieuwe voorzitter van de Federal Reserve (foto: Bloomberg) ©Bloomberg

De Amerikaanse president Barack Obama draagt vandaag Janet Yellen voor als nieuwe voorzitter van de Federal Reserve, meldt het Witte Huis. Een portret van 'de kleine vrouw met het grote IQ' die als machtigste economische beleidsmaker ter wereld voor continuïteit moet zorgen.

van onze correspondent in New York

'Na 47 jaar lesgeven aan Columbia, Stanford, Princeton, Yale, MIT en Oxford, is Janet Yellen een de beste studenten die ik ooit in mijn klas had.' Dat schreef Joseph Stiglitz, eminent econoom en Nobelprijswinnaar, onlangs in een column voor de New York Times. ‘Ze is enorm intelligent en heeft de gave om een consensus te smeden.’

Twee van de vele basisvereisten voor de taak die Yellen hard zal nodig hebben als ze een van de zwaarste én invloedrijkste jobs ter wereld op zich nemen. Vandaag draagt president Obama Yellen officieel voor als opvolger van Ben Bernanke aan het hoofd van de Amerikaanse centrale bank, die dus voor het eerst in zijn honderdjarig bestaan een vrouw aan het hoofd krijgt. De weg lag voor Yellen wijd open, sinds de controversiële rivaal Larry Summers midden september met grondige tegenzin uit de race stapte.

Voor de job van invloedrijkste econoom ter wereld is Yellen zonder twijfel gewapend. Met haar impressionante loopbaan binnen de academische wereld, de Fed zelf en het Witte Huis van Bill Clinton is ze gepokt en gemazeld in het lezen van de Amerikaanse economie en in de complexe monetaire besluitvorming.

Ze heeft zowel de theorie als de praktijk onder de knie, zeggen veel collega’s. ‘Ze is een topeconome’, reageert Andrew Rose vanuit Berkeley, waar hij lang samenwerkte met Yellen aan de University of California. ‘Voor zo ver ik weet is niemand beter geplaatst dan haar. Ze zal het geweldig doen.’ 

Rose is een van de 505 (!) economen die een brief aan president Barack Obama ondertekenden om Yellen aan te bevelen. Ook op die lijst: Alan Blinder van Princeton, de voormalige vicevoorzitter van de Fed, precies de taak die Yellen nu nog uitvoert. ‘Keer op keer heeft Yellen bewezen dat ze beschikt over een uitstekend vermogen om juiste beslissingen te nemen’, stelde hij onlangs in The Wall Street Journal. Daaraan voegde Blinder deze disclaimer toe: ‘Voor alle duidelijkheid, ze is een goede vriendin.’

Crisismanagement

Meer dan ooit zal dat goede oordeel van pas komen. Nadat Bernanke de voorbije zes jaar voltijds aan crisismanagement mocht doen, neemt de nieuwe chef zijn stoel over op een moment dat de Fed op een balans van bijna 3.700 miljard dollar zit, inclusief een berg staatspapier van 2.070 miljard dollar (zie grafiek onderaan).

De centrale bank zoekt een uitweg uit het huidige onorthodoxe stimulusbeleid waarbij ze maandelijks 85 miljard dollar in de economie pompt, door staatspapier en herverpakte hypotheken in te kopen, om de groei te stimuleren. Tegelijk zit de basisrente al meer dan vier jaar aan de bodem.

Als Bernanke niet meer de opdracht geeft voor de tempering van die stimulus - en die kans is na het verrassende status quo vorige maand fors geslonken - is het aan Yellen om in te schatten waneer de tijd rijp is.

Continuïteit

Met de keuze voor Yellen opteert president Barack Obama in ieder geval voor continuïteit. Hun visies op monetair beleid overlappen sterk en zijn in de eerste plaats gefocust op economische groei. Yellen staat bekend als een ‘duif’, een beeldspraak in de monetaire wereld die aangeeft dat ze in de eerste plaats werkloosheid wil bestrijden. In tegenstelling tot een ‘havik’, die meer wakker ligt van inflatie. Prijsstabiliteit en maximale werkgelegenheid vormen samen het dubbele mandaat van de Fed.

De voorbije jaren had Yellen al een grote vinger in de pap bij enkele cruciale beslissingen over de koers die de Fed vaart. Ze was een van de drijvende krachten achter de inflatiedoelstelling van 2 procent die de centrale bank begin vorig jaar in een historische beslissing aannam. Daarmee sloot de Fed aan bij de meeste andere centrale banken van de wereld.

Yellen drong ook aan op meer transparantie in de communicatie van het machtige instituut, ook een wens die gehoor kreeg. Sinds twee jaar spreekt de Fed-baas elk kwartaal met de pers. Nog niet zo lang geleden was zoiets volstrekt ondenkbaar. 

Transparantie in communicatie is overigens iets dat Yellen zelf in de praktijk brengt. Toen ze tussen 1994 en 1997 aan de slag was bij de Fed als een van de gouverneurs van de centrale bank, maakte ze er een gewoonte van om in de cafetaria te lunchen. Tussen de rest van het lager gerangschikte personeel. Ongezien. ‘Het is nogal een hiërarchische omgeving, ja. Maar samen met je mensen eten is een goede manier om te weten waar ze mee bezig zijn. Ik geniet van die interactie’, zei Yellen daarover ooit in een interview.

Tegelijk is de 67-jarige Yellen nooit de econome geweest die op tafel klopt om haar gelijk te krijgen en hield ze haar profiel tot nu relatief gedeisd. Ook toen de race voor de opvolging van Bernanke de voorbije maanden haast op een Amerikaanse presidentsverkiezing ging lijken, met ‘endorsements’ van kranten en politici, wilde speculatie in de media, en celebrities die zelfs hun mening kwijt moesten: zangeres en actrice Bette Midler promootte op twitter Yellen als kapitein voor de grootste economie van de planeet.

De grijsharige econome bleef zelf al die tijd op de achtergrond. Als ze toch eens het woord naam, dan om zichzelf hooguit een outsider voor de promotie te noemen. Maar sinds de controversiële topeconoom Larry Summers, geliefd in het Witte Huis voor zijn inzicht maar omstreden door zijn grote bek en banden met Wall Street, zichzelf van de lijst met kanshebbers schrapte, zit de veel als veel minzamer bekendstaande Yellen gebeiteld voor de topjob.

Akerlof

Janet Louise Yellen werd geboren in 1946 in Brooklyn. Haar vader, een arts, en haar moeder, een lerares, doorstonden de Grote Depressie en maakten haar vertrouwd met hun ervaringen met economische malaise. Mogelijk liggen daar de kiemen van haar gematigde keynesiaanse sympathieën. Ze kiest voor studies economie aan Yale en raakt begeesterd door het discours van nobelprijswinnaar James Tobin.

Hij is de man achter het idee van een belasting op financiële transacties, beter bekend als de tobintaks. ‘Zijn zin voor sociale verantwoordelijkheid maakte grote indruk op me’, zei Yellen ooit over haar mentor, die haar adviseerde bij haar doctoraat. Het respect was wederzijds. In een oud interview met Business Week zei de in 2002 overleden Tobin: ‘Yellen had een uitzonderlijk talent om complexe argumenten simpel en duidelijk uit te leggen.’

Tijdens haar academische loopbaan aan Harvard, MIT, de London School of Economics en uiteindelijk in Berkeley, waar ze sinds 1980 doceert, specialiseert Yellen zich in werkloosheid en, heel kenmerkend, in de menselijke gevolgen van economisch beleid. Een groot deel van haar fascinatie voor economie is het potentieel om mensen te helpen. ‘Dit zijn niet gewoon statistieken voor mij’, zei ze in een speech eerder dit jaar voor de vakbondskoepel AFL-CIO. ‘We weten dat werkloosheid op lange termijn rampzalig is voor werknemers en hun families. De tol op de mentale en fysieke gezondheid is simpelweg vreselijk.’

In 1977 wordt Yellen voor het eerst gerekruteerd door de Fed als researcher. In de cafetaria ontmoet ze haar latere man George Akerlof, een van de laureaten van de Nobelprijs economie van 2001.

In de loop der jaren doen Yellen en Akerlof samen uitvoerig economisch onderzoek, dat zich concentreert op het onderuithalen van de stelling dat markten efficiënt werken. Beide zijn ze ook verwoede postzegelverzamelaars. Hun zoon, Robert Akerlof, is professor economie in het Engelse Warwick. Hun familievakanties spelen zich volgens wat vriendin Christina Romer, ook econome aan Berkeley, aan USA Today zei af op het strand, gewapend met een koffer vol economieboeken. 

Gorilla

Yellen is van Democratische signatuur. Ex-president Bill Clinton benoemt haar in 1994 in de raad van gouverneurs bij de Fed en in 1997 als hoofd van de Council of Economic Advisors, een van de belangrijkste economische adviesraden van het Witte Huis. Ondanks haar reputatie als confrontatieschuw, deinst ze er niet voor terug met argumenten haar mening door te drukken.

Toen ex-Fed-voorzitter Alan Greenspan in 1996 een kans zag om de inflatie naar de door hem gewenste 0 procent te brengen, ging Yellen tegen hem in. Ze zette uiteen dat een klein beetje inflatie altijd gunstig is voor de arbeidsmarkt en overtuigde de autoritaire Greenspan. ‘De presentaties en conversaties van Janet waren altijd op feiten gebaseerd, en nooit op intuïtie. Dat trok altijd mijn aandacht’, zei Greenspan achteraf. 

‘Ze was de enige die toen aanbracht dat inflatie te laag kon zijn’, zei Laurence Meyer, toenmalig Fed-gouverneur en ex-collega van Yellen aan de New York Times. ‘Van zodra ze het zei, werd het logisch en vanzelfsprekend.’ Het toont aan welke intellectuele kracht Yellen al in een vroeg stadium binnen de Federal Reserve ontwikkelde, zeker als tegenwind tegen een ‘laissez faire’ econoom als Greenspan. 

In 2004 kwam Yellen aan het hoofd van het lokale kantoor van de Fed in San Francisco. Dat stond lang bekend als een slaperige buitenpost, maar de timing was uitermate interessant. Tijdens Yellens periode spatte de huizenzeepbel uit elkaar op de Amerikaanse markt en lagen enkele van zwaarst getroffen centra in Californië en Nevada in haar jurisdictie.

Yellen luidde vroeg de alarmbel. Tijdens een meeting met de lokale Fed-voorzitters in 2007 in Washington, zegt opperhoofd Ben Bernanke dat de verzwakking van de huizenmarkt risico’s inhoudt voor de economie, maar dat de situatie voor het overige gezond lijkt. Yellen pareert: ‘Ik zie een gorilla van 600 pond in de kamer, en dat is de huizenmarkt. Het risico op een verdere daling van de prijzen en een toename van de wanbetalingen op hypotheken bezorgen me behoorlijk wat angst.’

Haar gelijk volgt niet veel later als de implosie van de huizenmarkt een wereldwijde crisis veroorzaakt. Geen toevalstreffer, ondervond The Wall Street Journal. De krant onderzocht de publieke commentaren van de Amerikaanse centrale bankiers tijdens de crisis en besloot dat de ‘duiven’ in het algemeen en Janet Yellen in het bijzonder de beste voorspellingen maakten. Zo zei Yellen in 2009 wat nu nog altijd blijkt: ‘De vaart van het herstel zal pijnlijk traag zijn.’

Dat voorspellingstalent is van grote waarde in het beleid van ‘forward guidance’ van de centrale bank, het proberen te boetseren van de verwachtingen van de financiële markten. Maar er zijn ook Fed-watchers die grote vraagtekens plaatsen bij Yellen. Beschikt ze over voldoende gravitas om het stelsel van eigenzinnige centrale bankiers te managen?

Bovendien roepen critici steeds luider om het beleid te verstrakken, de rente op te krikken en het inkoopprogramma af te bouwen. Zal Yellen, gezien haar natuurlijke neiging om werkgelegenheid te stimuleren, de huidige ultrasoepele geldvoorziening wel tijdig loslaten?

Nee, vreest bijvoorbeeld Allan Meltzer, prof aan Carnegie Mellon en vermaard Fed-kenner. En über-havik. In een recent interview noemde hij Yellen ‘onbekwaam’ om de rente op te krikken als de economie versnelt. ‘Ze zal te traag zijn om inflatie te counteren.’ Dat maakt haar volgens Meltzer ongeloofwaardig voor de financiële markten. 

Janet Yellen krijgt zelf het laatste woord. ‘Ik denk dat ik even hard toegewijd ben aan prijsstabiliteit als iedereen bij Federal Open Markets Committee (het rentebepalend comité van de Fed, red.).’ Dat zei ze in een speech in 2010. ‘Zal ik, als de tijd rijp is, voor een renteverhoging pleiten? Reken maar.’

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud