Advertentie

Venezuela rouwt om president Hugo Chávez

Kranten brachten dinsdag extra edities bij het overlijden van Hugo Chávez (foto: AFP) ©AFP

Venezuela is een legendarische leider kwijt. Hugo Chávez Frías heeft dinsdag de strijd tegen kanker verloren. Liefst 14 jaar zwaaide de ex-putschist de plak in het Zuid-Amerikaanse land en voerde hij het 'socialisme van de 21ste eeuw' in.

De Venezolaanse regering in de hoofdstad Caracas stuurde het overlijdensbericht dinsdagavond de wereld in. In de loop van de dag was de gezondheidstoestand van de president zienderogen achteruit gegaan. De door kanker getroffen Chávez beleefde 'de ergste uren' sinds zijn operatie in december, had vicepresident Nicolas Maduro op de televisie meegedeeld.

De socialistische president was al geruime tijd ziek. De flamboyante Chávez, die sinds 1999 aan de macht was, was sinds de laatste ingreep tegen zijn ziekte op Cuba niet meer in het openbaar gezien. Half februari werden nog wel foto's verspreid waarop Chávez te zien was, samen met twee dochters.

Vorig jaar won Chávez opnieuw de presidentsverkiezingen, maar hij was zo ziek dat hij niet geïnaugureerd kon worden in januari. Zaterdag onderging de socialist nog een zware chemokuur. Hij is de afgelopen 1,5 jaar vier keer geopereerd.

God

'Ik vraag God me het leven en de gezondheid te schenken om mijn volk te blijven dienen.' Die zin sprak Hugo Chávez op 8 oktober 2012 uit nadat gebleken was dat hij tijdens de strijd om het presidentschap zijn jonge, hyperambitieuze rivaal Henrique Capriles Radonski het nakijken gegeven had.

Op het eerste gezicht mag het vreemd lijken dat de 58-jarige Chávez schermde met God. Hij ging er toch prat op de grondlegger te zijn van het ‘socialisme van de 21ste eeuw’? En hij werkte toch jarenlang met bouwstenen die hij vond bij Karl Marx of Mao Zedong?

Revolutionairen

De verwijzingen naar die twee linkse revolutionairen moesten het evenwel al een tijdje afleggen tegen de wenken naar religie en mystiek. Quasi achteloos waren ‘Das Kapital’ en het ‘Rode Boekje’ van het voorplan verdwenen in Chávez’ verhaal. De laatste jaren zwoer de vader van vier kinderen bij de bijbel en bij de mythe van Simón Bolívar, de Latijns-Amerikaanse vrijheidsstrijder die het continent van het juk van de Spaanse kolonisator verloste.

Ook in de campagne voor de presidentsverkiezingen van oktober 2012 schakelde Chávez herhaaldelijk God in zijn discours in. Dat hoefde niet te verbazen. De linkse populist kon immers alle hulp gebruiken in zijn strijd om een nieuw zesjarig mandaat.

Want voor het eerst sinds zijn verkiezing tot staatshoofd eind 1998 lag een nieuwe ambtstermijn niet voor het oprapen. Henrique Capriles Radonski - een 40-jarige, charismatische, energieke advocaat - stak Chávez aardig wat stokken in de wielen.

Vuur aan de schenen

Het is opmerkelijk dat het zolang geduurd heeft voor iemand Chávez op zijn minst in de peilingen al eens het vuur aan de schenen kon leggen. Toen de onbekende luitenant-kolonel 14 jaar geleden een eerste keer aan een stembusslag deelnam en die ook prompt won, had vrijwel niemand het voor mogelijk gehouden dat hij het meer dan een decennium zou uitzingen als president. Niemand, behalve Chávez zelf.

Hij heeft er nooit aan getwijfeld dat hij ooit een plekje in de Venezolaanse geschiedenisboekjes zou veroveren als ‘heroïsche figuur’. Op zijn negentiende, toen hij als plattelandsjongen van bescheiden komaf naar de militaire academie trok, had hij een duidelijke missie voor ogen: het land redden. ‘Ik hoop dat ik op een dag de verantwoordelijkheid voor de hele natie mag dragen’, schreef hij destijds in zijn dagboek.

En toch koos de magere tiener met grote voeten - kenmerken die hem de bijnaam ‘Goofy’ opleverden - aanvankelijk niet voor een carrière in de politiek maar wel voor een militaire loopbaan. Zijn liefde voor honkbal was daar niet vreemd aan. De jonge Chávez had best wat talent en droomde van een professionele carrière. Het leger leek hem destijds de snelste weg naar een topclub.

Talent

Maar tot profspeler heeft hij het nooit geschopt. Niet door een gebrek aan talent, wel omdat het militaire bestaan hem zo beviel. ‘Een uniform, een wapen, oefeningen formeren, marcheren, deelnemen aan de dagelijkse ochtendloop, studies in militaire wetenschappen - ik voelde me er als een vis in het water’, zei Chávez later over die periode.

Terwijl de plattelandsjongen de verschillende trappen van de militaire hiërarchie doorliep, bestudeerde hij het werk van Simón Bolívar, de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche en de Russische revolutionair en marxist Georgi Plekhanov.

De extreme armoede en ongelijkheid temidden van de olierijkdom in zijn land - Venezuela is de vijfde olie-exporteur en heeft de grootste oliereserves ter wereld - stootte Chávez intussen steeds meer tegen de borst. Hij voelde de drang in opstand te komen, opborrelen.

Legerrangen

Een decennium lang verzamelde hij in de legerrangen medestanders om ‘een omkoopbare schijndemocratie te vervangen door een progressieve, echte democratie’. In februari 1992 achtte Chávez de tijd rijp om in actie te komen. Hij zette een coup tegen toenmalig president Carlos Andrés Pérez in de steigers. Maar de staatsgreep eindigde in een fiasco en de coupleider belandde achter de tralies.

Chávez liet zich evenwel niet ontmoedigen. Waarom zou hij? Zijn verblijf in de bajes deed zijn populariteit pieken. Binnen de gevangenismuren timmerde hij dan ook geduldig voort aan zijn toekomstproject.

Na twee jaar boetedoening kreeg Chávez gratie. Meer dan ooit was hij vastbesloten via politieke weg de toekomst van zijn land mee te kneden. Als leider van een coalitie van linkse partijen en enkele burgerbewegingen deed hij in 1998 een gooi naar het presidentschap. Met de steun van de armen en de middenklasse, die de buik vol had van ’s lands vastgeroeste politieke partijen, greep Chávez de zege. Plots kwam de ex-paratrooper aan het hoofd te staan van een bijna failliete oliestaat.

Voor de wereld was Chávez ‘mister Nobody’. Maar lang zou dat niet duren. Zijn opmerkelijke retoriek was daar niet vreemd aan. De ‘imperialistische’ Amerikanen - nochtans een belangrijke afnemer van Venezuela’s olie - kregen er bijvoorbeeld vaak van langs in zijn speeches. Ex-president George W. Bush bedacht Chávez meer dan eens met termen als duivel, ezel, dronkenlap, leugenaar, lafaard of moordenaar.

Achterdocht

Al snel schopte de Venezolaan het tot een van de meest polariserende figuren ter wereld. Door zijn goede relaties met de autoriteiten in Cuba, Syrië, Iran, China of Rusland wakkerde hij vooral in het Westen de achterdocht nog aan.

Maar ook in eigen land was Chávez geen onbesproken figuur. Voor de armen op het platteland en in de sloppenwijken was hij niets minder dan de messias. Jarenlang wist Chávez hen te begeesteren door te fulmineren tegen de Venezolaanse rijken die hij brandmerkte als ‘krijsende varkens’ of als ‘vampiers die de oliesector leegzuigen’.

Onder het mom van zijn Bolivariaanse Revolutie pompte Chávez de inkomsten uit de olie-industrie ook systematisch in sociale programma’s. Niet zonder succes. De armoede daalde, de kindersterfte zakte en het analfabetisme raakte uitgeroeid. Met dank aan de olieprijs. Die steeg tussen 1998 en 2011 van ruim 10 naar 100 dollar per vat.

Vrienden

Maar met zijn beleid maakte Chávez niet alleen vrienden. Integendeel. De middenklasse, de elite en de traditionele politieke partijen joeg hij tegen zich in het harnas. Zij gingen de afgelopen jaren heftig tekeer tegen de massale nationaliseringen in de olie-, de telecom- en de elektriciteitssector omdat de links-populistische president op die manier niet alleen binnenlandse maar ook buitenlandse investeerders wegjoeg.

Het afgelopen decennium ondernamen zij dan ook meerdere pogingen om Chávez te lozen. In april 2002 zetten ze, met de steun van de VS, een coup op poten. Maar 48 uur na het begin van de staatsgreep zat de ex-militair weer stevig in het zadel. Algemene stakingen en een afzettingsprocedure kregen Chávez evenmin klein. Sterker nog: hij kwam sterker uit elke poging om hem opzij te schuiven. De man die zichzelf ooit Jezus Christus noemde, leek wel onoverwinnelijk.

Tot vorig jaar. Toen verdween Chávez verschillende weken van het toneel nadat kanker bij hem vastgesteld was. In enkele maanden tijd ging hij maar liefst drie keer onder het mes in Cuba. Chávez zelf poneerde in juli dit jaar dat hij volledig genezen is, maar menigeen twijfelde daaraan.

Terecht, bleek in begin december 2012. Toen biechtte de politicus op dat hij op 11 december opnieuw onder het mes moest gaan in Cuba. Maar die ingreep mocht niet meer baten. De ziekte kreeg hem uiteindelijk klein.

Verlengstuk

Een verlengstuk brouwen aan zijn al 14-jarige politieke carrière zit er dan ook niet meer in voor Chávez.  Een ding is wel zeker. Chávez blies zijn laatste adem uit in de wetenschap dat hij zijn grote levensdoel bereikt heeft: in de Venezolaanse geschiedenisboekjes zal zijn naam als trefwoord in het register terug te vinden zijn. Of de geschiedschrijvers naar de woorden ‘messias’ of ‘held’ gaan grijpen om de onderwijzerszoon te omschrijven, is voorlopig een open vraag.

Nu de ex-militair van het voorplan verdwenen is, kunnen de speculaties losbarsten over de toekomst van Venezuela en van Chávez' Bolivariaanse revolutie. 

Maduro

Vast staat dat vicepresident Nicolás Maduro binnen een termijn van 30 dagen nieuwe presidentsverkiezingen moet uitschrijven. Tijdens die nieuwe stembusslag neemt Chávez' kroonprins het wellicht opnieuw op tegen Capriles. Als die de steun van de verenigde oppositie blijft behouden tenminste.
Heel wat analisten zijn het erover eens dat het 'chavismo' zelfs bij een zege van de oppositie overlevingskansen heeft zolang de olieprijs maar blijft pieken. 'Want dan kan de nieuwe leider de immens populaire sociale programma's blijven financieren', luidt het.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud