'De droom van Poliphilus' - Francesco Colonna

De 'Droom van Poliphilus' of de 'Hypnerotomachia Poliphili' is een anoniem laat-15de-eeuws werk, geschreven in een erudiete mengeling van Italiaans en Latijn. Het werk is prachtig versierd met 174 houtsneden en een unieke typografie, waarin tekst en afbeelding versmelten.

(tijd) Het boek uit 1499 staat in deze postmoderne tijden weer volop in de belangstelling. Men interesseert zich steeds meer voor dit geheimzinnige prachtboek uit de renaissance, dat onder meer de beroemde monstertuin van Bomarzo inspireerde. Nu heeft Ike Cialiona het aangedurfd het in het Nederlands te vertalen.

'De droom van Poliphilus' vertelt over de jonge Poliphilus, die in een donker woud wakker wordt en op zoek gaat naar zijn onbereikbare geliefde Polia. Onderweg stoot hij op vreemde ruïnes, paleizen, obelisken en antieke tempels, waarbij de tekst vol architectuurverwijzingen zit naar de geschriften van de Romeinse architect Vitruvius. De allegorische reis eindigt in een ideaal tuinlandschap, waar de geliefden elkaar terugvinden. Maar dan wordt Poliphilus wakker en blijkt zijn Polia niet meer dan een hersenschim.

De 'Hypnerotomachia Poliphili' is 'een droom die werkelijker is dan de werkelijkheid', een architecturale utopie avant la lettre (Thomas Mores Utopia verscheen slechts in 1516). In dit typische renaissanceboek worden de liefde voor het lichaam en voor de architectuur gelijkgesteld, tegen de vroegere afkeer voor, ja het verbod van, beiden in. Dat komt tot uiting in de bizarre verwevenheid van erotiek en architectuur, die haar hoogtepunt bereikt in de scène waarin de held Poliphilus door nimfen meegetroond wordt naar een fraai rond klassiek badhuis. Wat leidt tot een ondeugende scène die in geen enkele erotische film zou misstaan.

Sinds het boek in 1499 bij meesterdrukker Aldus Manutius in Venetië verscheen, is er voortdurend gespeculeerd over de identiteit van de anonieme auteur. De tot nu toe meest overtuigende stelling is dat de auteur Francisco Colonna een, niet zo brave, Venetiaanse monnik was. Maar veel duidelijkheid over de achtergrond van het werk is er niet, ondanks de vele speculaties. Wel is bijna iedereen het erover eens dat de zo nauw verweven tekeningen en tekst van dit prachtwerk door één en dezelfde auteur bedacht (maar niet noodzakelijk uitgevoerd) moeten zijn.

'De droom van Poliphilus' is niet zomaar een stuk kunst- of architectuurgeschiedenis. Het is ook literatuur, het is ook een liefdesepos, het is ook een neoplatonisch geïnspireerde allegorie. Maar het is zo'n rijk en zo moeilijk te doorgronden boek, dat het na 500 jaar moeilijk een tweede carrière kan beginnen in het spoor van de 'Da Vinci Code'. Dan Browns bestseller is in vergelijking met dit een flauw prutswerkje. Zij het oneindig veel makkelijker leesbaar.

Marc HOLTHOF

Vertaald door Ike Cialona. 2006, Amsterdam, Athenaeum, 466 blz. (2 delen), 54,95 euro, ISBN 90-253-0668-3.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud