Door een lens kijken naar het echte China

Het verhaal van China als de economische mastodont is bekend. Dat van het grauwe China veel minder. Drie fotografen van De Morgen legden het echte China op de gevoelige plaat. Een selectie van hun foto's is te zien in het Chinees Paviljoen. De teksten erbij komen uit het boek van Catherine Vuylsteke.

Catherine Vuylsteke keerde, twintig jaar nadat ze een jaar in Sjanghai had gewoond, terug naar China, haar tweede thuis. Tussen oktober 2005 en mei 2006 maakte de journaliste en sinologe drie reizen naar het land dat onderhevig is aan een ware maar volgens haar misplaatste hype. 'Dat zette mij aan om er opnieuw naartoe te trekken', aldus Vuylsteke in haar uitstekende boek 'Volksrepubliek van Verlangen', een bundeling van reportages die vorig jaar in De Morgen verschenen.

Vuylsteke geeft probleemloos toe dat China met z'n 1,3 miljard inwoners een gigantische markt is, waar het kapitalisme voor een beperkte groep welzijn heeft gebracht. China is de gele reus, de gangmaker van de 21ste eeuw, een grootmacht in transformatie. Maar ze herkent in die grootspraak 'haar' China van twintig jaar geleden niet meer. Ze ging op zoek naar een andere waarheid achter dat economische succesverhaal, naar 'de vertekening van de realiteit die uit de hype voortvloeide'.

Vuylsteke: 'Voor mijn geestesoog zie ik de boerenfamilies, die zich door de eeuwen heen als geen ander hebben bekwaamd in de kunst van het 'bitter eten', de afgedankte arbeiders van de staatsbedrijven, die zich over de dertig en uitgespuwd weten, de gewezen junks, de seropositieven, de Tibetanen en de Oeigoeren, die in de periferie van de moderniseringskoorts voortploeteren. Ze verdienen allemaal beter. Ze verdienen bovenal gehoord te worden.'

Vuylsteke gaf ook prostituees, homofielen, rurale migranten, kindermeisjes, eenzame boeren en verpauperde stedelingen de kans hun triest verhaal te vertellen. Maar ook nieuwe rijken waren gesprekspartner, al vond de journaliste dat die maar beperkt hun zegje mochten doen. Ze legde haar oor te luister in de gigantische steden, in de boerendorpen en op de trein in het zog van duizenden migranten op zoek naar een beter leven.

Failliete wereld

Tijdens die reizen kreeg de journaliste het gezelschap van drie fotografen: Tim Dirven, Jimmy Kets en Dieter Telemans. Wat Vuylsteke in tekst aan de lezer voorschotelt, tonen zij in beeld. Een selectie van hun foto's vormt nu de tentoonstelling 'China, Volksrepubliek van Verlangen'. De titel komt van het boek en is geïnspireerd op een uitspraak van een Chinese vriend van Vuylsteke: 'Dertig jaren van maoïstische waanzin leverden niet alleen een gigantische achterstand op de rest van de wereld op, maar ze hebben ons ook moreel uitgekleed. God noch gebod heeft het overleefd. We zijn gehaast en de begeerte regeert. Welkom in de Volksrepubliek van Verlangen.'

Die welkom geldt voor het heerlijke én voor het grauwe China. Er zit een luchtje aan de plots verkregen weelde, meent Vuylsteke. 'De welvaartskloof groeit eerder dan dat ze krimpt en het wordt duidelijk dat Deng Xiaopings strategie om 'eerst een paar mensen rijk te laten worden' eigenlijk voor het gros van de bevolking neerkomt op eeuwig relatief arm blijven.' Ze is nog scherper wanneer ze het bijvoorbeeld heeft over de prostitutie, iets wat de ouders van dochters die snel geld willen verdienen niet begrijpen. 'Welke legitimiteit hebben de ouders om hun kinderen tegen te houden in een zo moreel failliete wereld als deze, waar geld luider spreekt dan al de rest?

Begeerte

Zoals Vuylstekes woorden zijn ook de meeste foto's vlijmscherp. Ze zijn in het decor van het Chinees Paviljoen overzichtelijk en sober opgesteld én worden begeleid door citaten uit het boek. Het begin is nog grappig. Een jongetje fotografeert gehurkt een zebra. Een, naar zijn kledij te zien, gegoed kind schuilt onder een beeld van een olifant.

Je laat de glimlach snel achterwege wanneer je in de volgende zalen geconfronteerd wordt met de foto's van het marginale China. Op een vuilnisbelt aan een brug in Lanzhou zoekt een oude man, gebukt onder een grote mand, naar iets bruikbaars.

Drie mannen met maopetjes kijken zielig naar de camera. Ze zitten tussen verloederde gebouwen in een omgeving die net gebombardeerd zou kunnen zijn. Mannen trotseren barre weersomstandigheden om te voet met ezels vanuit de bergen in de beloofde wereld te geraken. Aangrijpender is een rij wachtenden. Uren schuiven honderden plattelandsbewoners aan voor een trein- ticketje, om de rijstvelden achter zich te kunnen laten. Jaarlijks proberen 10 miljoen Chinezen de armoede de rug toe te keren.

Verder biedt deze expositie ruwe beelden van prostitutie, slachtingen van katten en honden, vervuiling en oude Chinezen die hun tijd doden met vissen in een armtierig poeltje. Er zijn ook verrassende foto's van nieuwe rijken in Sjanghai, van wie sommigen beweren dat ze het lastig vinden onder stress competitief te blijven en altijd maar meer te verdienen.

De tegenstellingen die Dirven, Kets en Telemans tonen, zijn immens. Hun foto's etaleren een blinde begeerte en een verlangen naar een beter leven, ongeacht de offers en de prijs die moet worden betaald. Dat zorgt voor een beklijvende kijkervaring. Het is dan ook jammer dat het boek van Vuylsteke het zonder de foto's moet stellen. Ga dan maar eerst naar het grauwe en een beetje heerlijke China kijken, om er daarna geboeid over te kunnen lezen.

Johan De Donder

  • Catherine Vuylsteke - Volksrepubliek van Verlangen - 2007, Meulenhoff/Manteau, 256 blz., 18,95 euro, ISBN 978-908542094.
  • 'Volksrepubliek van Verlangen' in de Musea van het Verre Oosten (Chinees Paviljoen, Japanse Toren en Museum voor Japanse Kunst), Van Praetlaan 44 in 1020 Brussel, tot 2 september, maandag gesloten.
  • Informatie: 02/268.16.08 of www.kmkg-mrah.be. Met het toegangskaartje kunt u het hele museum bezoeken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect