Advertentie

Noam Chomsky's 'Failed States'

Schurkenstaten, barbarij, 'the war on terror'. De As van het Kwaad bestaat nog, zij het dat plaats, vorm, naam en bestrijdingswijze ervan evolueren. Met zijn jongste politiek pamflet 'Failed States' geeft de Amerikaanse libertair-socialist en politiek filosoof Noam Chomsky (77) het oude begrip een nieuwe inhoud.

Sinds 9/11 zijn de VS zelf het schoolvoorbeeld geworden van wat ze zeggen in de wereld te bestrijden: de mislukte of 'gezakte staat'. Een kwaliteit van professor (Massachusetts Institute of Technology) Chomsky is zijn hang naar heldere definities. Niet voor niets kwam hij uit een recente internetpoll tevoorschijn als de grootste levende intellectueel. Networking, zeggen de Chomsky-haters. Zij betwisten zijn ideeën voornamelijk met het argument dat hij ijdel is en rijk. In elk geval is hij een scherpe formulator en een dialecticus die elke redenering onderbouwt met verwijzingen en citaten. Een vloed politieke publicaties van zijn hand heeft hem ontelbare lezers in ruim twintig talen plus een cultstatus verschaft. Chomsky is een atypische Amerikaan: hij houdt van controverse. Mede daarom is hij vaker geïnterviewd door de BBC dan door CNN of The Washington Post. Met de Britse Guardian/Observer heeft hij een haat-liefdeverhouding ontwikkeld. Via allerlei buitenlanden treffen zijn nietsontziende analyses toch weer doel in eigen land.

Militarisering

De definitie volgens Chomsky van een 'gezakte staat' is drieledig. De staat is onwillig of niet bij machte zijn burgers te beschermen tegen geweld en misschien zelfs vernietiging. Hij acht zich verheven boven binnen- en buitenlandse wetten en zodoende vrij om naar believen zelf over te gaan tot agressie. In die mislukte landen is er bovendien sprake van een ernstig 'democratisch deficit', waardoor de naar vorm democratische instellingen tot een lege doos worden herleid. Om het in examentaal te zeggen: sommige staten zijn gezakt voor het hoofdvak Democratie en zullen dus nooit de eindtermen halen.

Chomsky recycleert daarmee het begrip 'failed states', dat half de jaren negentig opdook in de Amerikaanse buitenlandse politiek. De genealogie ervan valt keurig te volgen in de naamgeving. Het idee van het grote complot tegen de westerse beschaving ontstond na 1947 (zo wordt impliciet maar uitdrukkelijk het Marshallplan voor Europa buiten de kritiek gehouden). Van dan af dienden wij ons te beschermen tegen de 'communistische agressie'. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog sprak Kennedy van een 'monolitische en niets ontziende samenzwering' in combinatie met 'internationaal terrorisme'. Ronald Reagan, die in Hollywood public relations had geleerd, bedacht het Evil Empire, het demonische Rode Rijk. Voor Washington was het een geknipt zij het zelfgeschapen voorwendsel ('shaping of evidence') om het eigen imperium te handhaven en uit te breiden.

De kritische auteur kan zich sterke taal permitteren, omdat hij zijn bronnenmateriaal deskundig hanteert en beheerst. Wie anders dan Chomsky kent nog dit citaat van de gewezen minister van Buitenlandse Zaken George Shultz uit de jaren zeventig: 'Het (internationaal terrorisme) is een plaag die verspreid wordt door ontaarde tegenstanders van de beschaving zelve, het betekent een ware terugkeer van de barbarij in onze moderne tijd'? Apocalypse soon, was en is de boodschap.

In 1979 stelde het Amerikaanse Congres de eerste lijst op van landen die het terrorisme 'sponsorden'. Die geheime lijst werd en wordt constant bijgewerkt en naar behoeften aangepast, ook met nieuwe termen. Na de val van de Berlijnse Muur, tijdens het presidentschap van George Bush sr., bleek er plots behoefte aan een oorlog tegen het 'narcoterrorisme', met name in Latijns-Amerika. Bill Clinton voegde er in 1994 iets aan toe, met de invoering van het begrip 'schurkenstaat' ('rogue state'). Onder zijn bewind verscheen ook de term 'failed states'. Het prototype van zo'n gezakte staat is Haïti, dat letterlijk onder de wind van Cuba ligt. De beweging en de persoon van de aanvankelijk anti-Amerikaanse en verkozen president Aristide werden met VS-ingrijpen grondig gecorrumpeerd. Zo groeide het eiland inderdaad uit tot een doorvoerstation van de Colombiaanse drugsmaffia, 'wat tot chaos en repressie leidde, zoals was voorspeld'. De bondgenoten, 'verlichte staten' ('enlightened states'), keuren de Amerikaanse buitenlandse politiek stilzwijgend of uitdrukkelijk goed, soms met de vermelding dat het VS-optreden weliswaar 'onwettelijk maar gewettigd' was.

George W. Bush heeft de beleidsaccenten voorgoed verlegd van het State Department naar het Pentagon, van burgerlijk naar militair. Dat vergt kennelijk minder verantwoording inzake respect voor de mensenrechten en de democratische besognes. Waar voorheen nog 'humanitaire interventies' werden ingeroepen, trok de 'war on terror' voluit gewapend de wereld in, na de aanslagen van 11 september 2001. De voorheen in alle opzichten gezakte staten Afghanistan en Irak zijn na Amerikaans militair ingrijpen van het lijstje geschrapt. Voor de officiële diplomatie zijn ze op dit moment blijkbaar 'enlightened' genoeg. Natuurlijk is het zo, zegt de auteur niet zonder ironie, dat nazi-Duitsland en stalinistisch Rusland wel op de lijst zouden hebben gestaan - als die toen al was uitgevonden.

De onofficiële 'Failed States Index' van het blad Foreign Policy (stichter: Samuel Huntington, de auteur van 'The Clash of Civilisations') catalogiseert 146 landen op hun graad van mislukking. Er zijn twaalf criteria ingevoerd, waaronder schending van de mensenrechten, economisch verval, toenemende wetteloosheid en een machtig veiligheidsapparaat. Aan de leiding staan Sudan en Congo. De VS komen pas op de 128ste plaats (België doet beter: 138). De directe dreiging voor de wereldvrede is niet in rekening genomen. Chomsky vermijdt angstvallig deze lijst te hanteren, kennelijk is die voor hem niet radicaal genoeg.

Amerika heeft zich in de afgelopen decennia opgewerkt tot 'de belangrijkste voltrekker van preventieve staatsterreur en van onnoemelijk veel schurkendaden, steeds in de naam van vrijheid, rechtvaardigheid en democratie'. Het 'democratisch deficit' is onder Bush sterk toegenomen. De presidentsverkiezingen van 2004, die door George W. met de kleinst mogelijke meerderheid werden 'gewonnen', zinderen nog na. Volgens Chomsky verdienden ze niet eens de naam verkiezingen en hebben ze de regering in geen enkel opzicht een mandaat verschaft, in niets.

Sindsdien ging het van kwaad tot erger, in Irak maar ook in het binnenland. Werkloosheid, armoede en sociale ontwrichting nemen hand over hand toe. De gewone Amerikaan wordt daarbovenop geconfronteerd met het groeiende anti-Amerikanisme in de wereld. 'Why do they hate us?' is een vraag die steeds vaker in de media opduikt.

Niet dat Noam Chomsky een slechte patriot of een zelfhatende Amerikaan zou zijn: 'In vele opzichten - bijvoorbeeld de bescherming van de vrije meningsuiting - spelen de VS een leidende rol in de wereldgemeenschap'. Het staat er. Maar om het democratisch deficit te delgen, zal meer nodig zijn. Het grondwettelijke evenwicht tussen de uitvoerende, wetgevende en juridische macht is in de States grondig verstoord. De criticus doet bij wijze van slot zeven creatieve voorstellen. Ze zijn, zegt hij zelf, al gemeengoed bij de meerderheid van de Amerikanen en in die zin conservatief. Maar ze zijn wel in radicale tegenspraak met het gevoerde beleid.

De belangrijkste voorgestelde verbeteringen zijn: erkenning van het Internationaal Straf- en Gerechtshof, ondertekening van de Kyotoprotocollen, meer macht en middelen voor de Verenigde Naties, en last but not least, aanzienlijk minder uitgaven voor militaire doeleinden ten voordele van gezondheidszorg, onderwijs, hernieuwbare energie. Een andere 'conservatieve suggestie' is, dat feiten, logica en elementair fatsoen weer hun belang zouden krijgen.

Jef COECK

Noam Chomsky - Failed States/The Abuse of Power and the Assault on Democracy - 2006, London, Hamish Hamilton, 311 blz., ca. 22 euro, ISBN 9-241-14350-0-5 (UK edition).

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud