Advertentie
Advertentie

Zijn digitale euro’s een wonder of een flop?

De pandemie zet het gebruik van cash verder onder druk. Centrale banken vrezen daardoor de controle te verliezen over hun unieke product: biljetten en munten. ©ZUMAPRESS.com

Centrale banken zetten vaart achter hun plannen om digitale munten te lanceren. Hun vorm kan nog alle richtingen uit, met revolutionaire of ontwrichtende uitkomsten. Volgens experts wachten moeilijke afwegingen en is succes allerminst gegarandeerd.

Het onaantastbaar gewaande monopolie van centrale banken over geld wankelt, en daar zit het coronavirus voor iets tussen. De pandemie zet een turbo op bestaande trends zoals het slinkend gebruik van cash geld. Onlinebetalingen en de contactloze bankkaart kregen een extra boost ten koste van fysieke bankbiljetten en munten. Dat effect zal blijvend zijn, ook nadat het virus bedwongen is, verwacht de Europese Centrale Bank (ECB).

Voor de centrale bank is dat een probleem, want cash geld is haar exclusieve product. ‘Wat is de toekomst van overheidsgeld als cash gemarginaliseerd wordt? Wat heeft de centrale bank dan nog te bieden?’ Dat zijn de vragen die bezorgde centraal bankiers zich vandaag stellen, zegt Leo Van Hove, professor monetaire economie aan de VUB.

De pandemie vergroot daarmee een al bestaand onbehagen, want eerder gingen de alarmbellen bij bankiers af door de initiatieven van spelers als Facebook. Dat wil een eigen digitale munt lanceren - de Diem (voorheen de Libra) - in het spoor van de gekte rond cryptomunten als bitcoin. Het doet bij centrale banken het doembeeld oprijzen dat ze de controle over het geld en de economie dreigen te verliezen.

De ECB is heel snel gegaan met haar plan voor digitale munten en ligt op kop in de groep van grote centrale banken.
Alastair Ryan
Analist Bank of America

Het gevolg is een ongezien momentum voor de lancering van digitale munten door centrale banken. Het gaat om een digitale variant van hun bestaande munt, zoals een digitale euro in het geval van de ECB. Dat moet hen relevant houden in een snel digitaliserende economie.

Onderzoek leert dat de toon van centraal bankiers over die ‘central bank digital currencies’ - of CBDC - de voorbije jaren steeds positiever is geworden. 60 procent van een ruim staal van centrale banken experimenteert al met digitale munten of doet er uitgebreid onderzoek naar, leert een rondvraag van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), een samenwerkingsorgaan van centrale banken. De primeur is voor de Bahamas, dat vorig jaar als eerste op nationaal vlak een digitale munt, de Sand Dollar, uitrolde.

Van de grote economieën staat China het verst met zijn e-yuan, de digitale variant van de nationale munt. Er lopen proefprojecten in verschillende steden, waarbij uitverkoren consumenten een beperkt bedrag van de e-yuan gestort kregen in een digitale portefeuille op hun smartphone. Aankopen gebeuren door een QR-code te scannen, waarna het bedrag uit de portefeuille verdwijnt. De Chinese overheid koestert de ambitie om tegen de Olympische Winterspelen van 2022 in Peking de e-yuan nationaal in te voeren en zo de wereld in snelheid te nemen.

Digitale munten van centrale banken zijn een veilige haven voor een wereld zonder bankbiljetten.
Leo Van Hove
Professor monetaire economie, VUB

De Chinese voortvarendheid is een bijkomende drijfveer voor westerse centrale banken om werk te maken van eigen digitale munten. China hoopt dat de lancering van de e-yuan zijn munt internationaal steviger op de kaart zal zetten en de dominantie van de dollar in het internationale handelssysteem zal counteren. Andere economieën kunnen dan niet achterblijven. Europa blijft niet bij de pakken zitten. De ECB wil tegen midden dit jaar de knoop doorhakken, met een eventuele invoering binnen vijf jaar, maar vicevoorzitter Luis de Guindos liet onlangs uitschijnen dat de keuze al gemaakt is. ‘Voor ons is de digitale euro geen optie, het is iets dat we gewoon moeten doen’, zei hij in een interview.

Chinese techgiganten

De snelheid verrast Alastair Ryan, die als analist voor Bank of America uitgebreid onderzoek doet naar digitale munten. ‘De ECB is heel snel gegaan en ligt op kop in de groep van grote centrale banken. China staat ook ver, maar dat is een heel andere situatie. Consumenten zijn daar vertrouwd met een verregaande digitalisering van het banksysteem. Je hebt daar enkele binnenlandse techgiganten die een dominante rol spelen in betalingen, sparen en kredieten.’

De e-yuan dient deels om die privéspelers - Tencent (met het betalingssysteem WeChat Pay) en Ant (Alipay) - aan banden te leggen en de touwtjes weer in handen van de communistische overheid te geven, die controle en stabiliteit heilig vindt.

©Bloomberg

Nu het idee van een digitale munt onherroepelijk terrein lijkt te winnen, komt de volgende vraag in beeld: hoe moet zo’n munt er concreet uit zien? Het antwoord is niet eenvoudig, want er zijn vele mogelijke varianten. Keuzes hebben bovendien verregaande gevolgen en kunnen centraal bankiers dwingen om het ene goed op te geven voor een ander.

‘Er zijn veel mogelijkheden’, zegt Van Hove. ‘Het ontwerp van een digitale munt hangt van het opzet. Hoe wil de centrale bank de munt gebruiken? Wat wil ze aanbieden: geld, financiële diensten of een beleggingsinstrument? En bestaat dat digitaal geld dan uit een rekening voor iedereen bij de centrale bank, of neemt het de vorm aan van een token: een stukje software dat een leven op zich kan leiden, ook offline, zoals een digitale portefeuille op een smartphone of een kaart met een opgeladen bedrag?’

Geld is een logisch begin, maar dan is een heldere definitie op zijn plaats. Vandaag hebben particulieren toegang tot één vorm van geld dat de centrale bank uitgeeft: fysieke biljetten en munten. Omdat ze daarmee een rechtstreekse claim op de centrale bank hebben, is dat geld 100 procent veilig. Een centrale bank kan altijd geld bijdrukken en kan niet failliet gaan. Daarnaast hebben particulieren elektronisch geld staan op zicht- en spaarrekeningen bij commerciële banken. Dat geld - dat de banken zelf kunnen creëren - is minder veilig, want een bank kan wel failliet gaan, al zijn deposito’s beschermd tot 100.000 euro per persoon.

Ik zie geen duidelijk marktfalen dat een digitale munt rechtvaardigt.
Peter Bofinger
Professor economie, universiteit Würzburg

Door de invoering van digitaal geld zou elke Belg een rekening bij de centrale bank kunnen krijgen met daarop een bedrag in digitale euro. Dat zou het alternatief zijn voor de veiligheid die cash geld vandaag biedt. ‘Als het doel van de centrale banken is een perfect veilige vorm van geld aan te bieden - een vluchtheuvel voor als de particulier het vertrouwen in het banksysteem verliest - dan is een rekening bij de centrale bank daarvoor geschikt. Het is de veilige haven in een wereld zonder bankbiljetten’, zegt Van Hove.

Financiële instabiliteit

Probleem opgelost? Niet echt, want meteen ontstaat een nieuw probleem. Omdat het geld van de centrale bank veiliger is dan deposito’s bij commerciële banken, riskeren die laatste grote sommen geld te zien wegvloeien richting centrale bank, zeker nu zichtrekeningen amper rente opleveren. Bij een financiële crisis zoals die in 2008 zullen panikerende bankklanten massaal hun deposito’s transfereren naar de centrale bank. Dat kan met een eenvoudige druk op de knop, terwijl ze nu nog moeten aanschuiven om cash geld af te halen. Digitaal geld vergroot zo de financiële instabiliteit.

In kalmere tijden zijn deposito’s goedkope en betrouwbare financiering voor banken, die daarmee aan kredietverstrekking doen. Als centrale banken een deel van die deposito’s afsnoepen, moeten commerciële banken op zoek naar duurdere en mogelijk instabielere financiering en dreigt hun kredietverlening af te nemen. Hun businessmodel komt dan serieus onder druk.

Centrale banken zijn zich bewust van dat neveneffect en willen zoveel mogelijk vermijden dat ze de plaats van banken en hun dienstverlening innemen. ‘De ECB zegt dat ze geen diensten wil aanbieden en dat de banken het contact met de klant moeten blijven verzorgen. De centrale bank wil enkel het onderliggende geld aanbieden’, zegt Van Hove. Het is dus niet de bedoeling om de private markt te fnuiken. ‘Maar dat kan alleen als de digitale euro niet te aantrekkelijk en te populair is’, wijst Van Hove op een ongemakkelijke spanning. Een oplossing is om een plafond in te voeren op het bedrag aan digitale munten dat iemand bij de centrale bank kan aanhouden. De ECB suggereert 3.000 euro per persoon. Voor de hele eurozone komt dat neer op een goede 1.000 miljard euro, wat vergelijkbaar is met de cash in circulatie, merkt Bank of America op. De digitale euro kan dan de plaats van cash innemen voor dagdagelijkse transacties, al benadrukken centrale banken dat ze cash niet willen afschaffen. De ECB ziet de digitale eenheidsmunt in dit geval louter als een betaalinstrument, zonder er zelf dienstverlening aan te verbinden. Dat blijft het terrein van de banken.

Maar meteen rijst een inconsistentie, want door het bedrag per persoon te beperken kan de digitale euro slechts beperkt zijn rol van vluchthaven spelen. Daarvoor is 3.000 euro per persoon een te klein bedrag, zegt Peter Bofinger, economieprofessor aan de universiteit van Würzburg. ‘En dat terwijl het aanbieden van 100 procent veilig geld het enige is waarmee de centrale bank zich kan onderscheiden van de private markt.’ Volgens Bofinger rammelen de voorstellen voor digitale munten dan ook en zouden ze ten onder kunnen gaan aan hun ‘gebrek aan consistentie’.

‘De eerste vraag is of er een noodzaak voor de overheid is om actief te worden op de private markt. Dat is verdedigbaar als de markt tekortschiet in het aanbieden van een bepaalde dienst, maar ik zie geen duidelijke marktfaling die een digitale munt rechtvaardigt. Je moet je ook afvragen of centrale banken wel succesvol zullen kunnen concurreren met de private markt. Ik betwijfel het. Kijk naar betaalsystemen, waar je een enorme dynamiek en concurrentie hebt, met fintechspelers als Stripe en een succesvol systeem als PayPal.’

Ook Bank of America wijst erop dat betaalsystemen ‘vrij effectief’ zijn en ‘almaar goedkoper’ lijken te worden, met uitzondering van de inefficiënties bij grensoverschrijdende betalingen. Als centrale banken willen concurreren met digitale munten die opgezet zijn als heuse betaalsystemen kunnen ze dat volgens Bofinger desgewenst gratis doen. ‘Maar hoe rechtvaardigen ze dat? En hoe concurreer je met de nieuwe diensten die privéspelers als Klarna (dat klanten achteraf laat betalen bij online shoppen, red.) uitrollen?’

Controle

Dan is er nog het plan van Facebook en een reeks partners om de Diem te lanceren. Dreigt zo’n stablecoin - waarvan de waarde gelinkt is aan bestaande munten of andere activa om de wilde schommelingen van cryptomunten te vermijden - de greep van centrale banken op het financieel systeem en de geldhoeveelheid te ondermijnen? ‘Voor centrale banken is dat een doembeeld, maar sinds de aankondiging van de Libra met veel toeters en bellen zijn de initiatiefnemers al veel realistischer moeten worden. Zo moeten ze zich houden aan allerhande regelgeving’, zegt Van Hove. Als de Diem gelinkt wordt aan digitale munten van centrale banken, behouden die laatste een zekere controle.

Digitale munten kunnen in theorie de greep van centraal bankiers op de economie vergroten. Nu verloopt monetair beleid via een tussenstap, de banken. Als de centrale bank de geldkraan dichtdraait en de rente optrekt, is het de bedoeling dat dat via een krimpende kredietverlening door de banken de reële economie bereikt. Met digitaal geld kan dat veel directer door het renteniveau op de rekeningen bij de centrale bank zelf te manipuleren. Meteen is een negatieve rente mogelijk, wat consumenten moet aanzetten hun geld uit te geven omdat het anders waarde verliest. Vandaag is dat lastig, omdat particulieren dan massaal cash geld van hun rekening dreigen te halen. Digitaal geld kan evengoed zo geprogrammeerd worden dat het geleidelijk zijn waarde verliest. Op de e-yuan in de Chinese proefprojecten staat een vervaldatum waarna het geld waardeloos is. Nog een mogelijkheid is een directe monetaire stimulus door 1.000 digitale euro op elke rekening te storten.

Maar opnieuw spelen er afwegingen. ‘Als centrale banken de digitale munt willen gebruiken voor hun monetair beleid, dan moet de munt een voldoende grote circulatie hebben met een minimum aan beperkingen’, zegt Van Hove. Dat botst dan weer met de limiet van 3.000 euro per persoon waarmee ze de commerciële banken willen vrijwaren.

Blockchain

Sowieso is duidelijk dat de centrale banken de touwtjes in handen willen houden, wat diametraal staat tegenover de werking en filosofie van de blockchaintechnologie achter de cryptomunten. Dat is een gedecentraliseerd systeem waarbij een netwerk van computers de transacties verzorgt en de eigenaars van de cryptomunten bijhoudt. ‘Centrale banken als de ECB willen als centrale autoriteit zelf bijhouden wie digitale euro’s bezit’, zegt Ryan. ‘Blockchain is bovendien weinig efficiënt voor de verwerking van enorme volumes. Het is relatief traag en vergt veel rekenkracht. Voor een centrale bank is het onlogisch blockchain te gebruiken.’ De e-yuan doet er alvast geen beroep op.

Rest de vraag of de houders van cryptomunten moeten vrezen voor hun sterk opgelopen waarde zodra centrale banken hun digitale munten op de wereld loslaten. Nee, zeggen de experts in koor. En wel omdat de twee niet vergelijkbaar zijn. Digitale munten hebben de ambitie een betaalinstrument te zijn, een rol die wild schommelende cryptomunten vooralsnog niet kunnen vervullen. De bitcoin daarentegen is een speculatief beleggingsinstrument. In die zin vormen cryptomunten ook geen bedreiging voor het geld van centraal bankiers, klinkt het. Dat is dan toch al één zorg minder voor hen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud