interview

‘Als we niet weten waar we naartoe willen, wordt het gevaarlijk'

©BELGA

‘Zijn we nog in staat langetermijnproblemen op te lossen? Als gouverneur van de Nationale Bank is het mijn taak mijn bezorgdheid daarover te laten horen’, zegt Pierre Wunsch.

Zoals in zoveel organisaties zijn de gangen en de kantoren van de Nationale Bank dezer dagen zo goed als leeg. Vrijwel iedereen telewerkt, ook de gouverneur. Een keer per week wandelt Wunsch van zijn woning in de Marollen naar zijn kantoor, deze keer voor een interview met De Tijd en L’Echo over deze waanzinnige coronacrisis.

Toen de pandemie losbarstte, gaf Wunsch de boodschap dat België plankgas moest geven om de schok van de stilvallende economie te dempen, zonder op de rem te staan omdat de begroting zou ontsporen. In juni temperde hij door te zeggen dat er geen geld is voor een grote relance. Nu blikt hij voor het eerst vooruit op de derde fase: het moment van de factuur. Tegen 2023 moeten de overheidsuitgaven structureel dalen, zegt hij, of er dreigen ongelukken.

Ondertussen moeten her en der nog brandjes geblust worden, maar het zal precisiewerk zijn. Dat komt omdat deze crisis heel apart is, legt hij uit. ‘Ze is om te beginnen heel asymmetrisch. Sommige sectoren, zoals de voedingswinkels, de banken en de e-commerce voelen vrijwel niets. Andere, zoals het toerisme, het transport en de evenementensector, beleven drama’s. Een andere eigenaardigheid is dat gezinnen normaal geld van hun spaarrekening halen om door een crisis te geraken. Nu stijgt het spaargeld, omdat de overheid de inkomens ondersteunde.’

Is dat spaargeld de sleutel voor het herstel?

Wunsch: ‘Op een bepaald moment gaan de gezinnen hun spaargeld weer beginnen uit te geven. De vraag is wanneer en in welk tempo. Daarom was het belangrijk te weten waarom ze hun geld niet uitgeven. Er waren drie hypotheses. Ze kunnen niet naar de winkel, zoals vroeger. Ze durven niet naar de winkel, uit schrik voor het virus. Of ze durven niet, uit schrik voor de toekomst. Uit onze enquêtes blijkt dat het vooral de twee eerste waren.’

Speelt de schrik voor de toekomst minder?

Wunsch: ‘Op dit moment wel. Maar dat kan veranderen als deze crisis blijft duren.’

Hoe blijvend is de schade?

Wunsch: ‘De horeca lijdt, maar zal zich naar mijn gevoel relatief snel herpakken zodra we uit de crisis raken. De hotels zijn leeg, maar de gebouwen staan er. Er zullen faillissementen zijn, maar iemand zal de activiteit overnemen, net als na het faillissement van Swissport in Zaventem.’

De dag dat er een vaccin is, zal bij wijze van spreken een jaar lang gefeest worden.
Pierre Wunsch
Gouverneur Nationale Bank

‘Voor winkels die geen voeding verkopen, is de verandering blijvend. Mensen die vroeger niet online kochten en tijdens de pandemie de eerste stap zetten, blijven dat doen.’

En de evenementensector?

Wunsch: ‘In de evenementensector zal het herstel trager verlopen en zullen veel bedrijven verdwijnen. Voor sommige is het game over. Dat gezegd zijnde: de dag dat er een vaccin is, zal bij manier van spreken een jaar lang gefeest worden. Sluit toch ook het positieve scenario niet te snel uit. Daarom vind ik het goed dat de tijdelijke steunmaatregelen, zoals de tijdelijke werkloosheid, nog even blijven duren.’

De schok is asymmetrisch en we weten niet hoe lang hij duurt. Welke relance mag je in zo’n omstandigheden van de overheid verwachten?

Wunsch: ‘Hoe definieer je relance? Op een massale schaal tientallen miljarden euro’s uitgeven zonder enige aandacht voor de begroting? Dat kunnen we niet. We hebben er het geld niet voor.’

Heeft een relance zin in een open economie waarin het geld weglekt naar de buurlanden?

Wunsch: ‘Ik zou dat niet gebruiken als argument om niets te doen. Als een relance zin heeft, moeten we die samen met de buurlanden organiseren. Mijn argument is een ander: een algemene relance is niet nodig bij een asymmetrische schok en we hebben er het geld niet voor.’

Ook niet in deze tijden van lage rente?

Wunsch: ‘Het begrotingstekort komt dit jaar uit op 12 procent van het bruto binnenlands product. We verwachten dat het tegen 2023 zal dalen naar zo’n 6 procent. Als de overheid een relanceplan uitvoert, blijft het tekort een pak hoger. Bijvoorbeeld 8 procent. En dan gebeurt er iets. Een nieuwe crisis. Dan bevinden we ons in de situatie waarin Spanje en Griekenland in de eurocrisis zaten: dat de overheid heel fors moet besparen op een moment dat het niet gewenst is.’

Zal de volgende federale regering moeten besparen?

Wunsch: ‘Ik denk dat we dit en volgend jaar nog enkele sectoren moeten steunen. Maar wel heel gericht en tijdelijk. Ik heb er ook geen probleem mee om dit en volgend jaar de overheidsinvesteringen op te schroeven. Maar tegen 2023 zal de overheid structureel moeten besparen. Daar moet een visie over komen.’

In België is de politieke instabiliteit structureel geworden. We hebben slechts twee jaar op de drie een volwaardige regering.
Pierre Wunsch
Gouverneur Nationale Bank

Is er dringend een strategie op lange termijn nodig?

Wunsch: ‘De rente op staatsschulden is nauw verbonden met de geloofwaardigheid van de politiek. In België is de politieke instabiliteit structureel geworden. We hebben slechts twee jaar op de drie een volwaardige regering. De markten en de ratingagentschappen bekijken dat.’

‘Als we niet weten waar we naartoe willen, wordt het gevaarlijk. Het is een kwestie van geloofwaardigheid. Er is een verhaal nodig over waar we op het einde van deze legislatuur willen staan. Als onze boodschap wordt ‘we doen een relance en daarna zien we wel’ zal het ooit slecht aflopen.’

U lijkt niet te geloven dat die visie er is.

Wunsch: ‘Ik heb niet de indruk dat daarover een politieke consensus bestaat. Het is nochtans belangrijk de mensen de boodschap te geven dat geld niet gratis is. Nu gedijt soms te makkelijk het idee dat we alles kunnen oplossen door wat geld bij te drukken. Ook in de discussie over het klimaat is dat zo.’

‘Ik heb deze vakantie het boek ‘Le climat après la fin du mois’ van Christian Gollier gelezen. Ik kan het aanraden. Hij legt uit hoe aan de mensen een utopie verkocht is van een groene relance die niets kost, jobs creëert en geld opbrengt. Dat beeld is vals. We zullen moeite moeten doen.’

Nochtans zeggen sommigen dat een groene transformatie groei oplevert.

Wunsch: ‘Het is heel simpel: sommige dingen zullen we niet meer mogen doen. Als we de economie echt klimaatneutraal willen maken, moeten we een gigantische olieschok incasseren. We hebben een ernstiger debat over het klimaat nodig.’

Hoe bedoelt u?

Wunsch: ‘Nu zit het debat gevangen in twee kampen: zij die zeggen dat iets nodig is, maar dat anderen het zullen betalen. En zij die zeggen dat we niets kunnen doen omdat de factuur bij u zal belanden. Laat ons die valse tegenstelling stoppen. Er is een tussenweg nodig: erken dat een inspanning nodig is. Bereken hoeveel het kost, zodat we niet meer naar een black box kijken. En zoek een consensus over in welk tempo en op welke manier je die factuur wil betalen.’

‘Ook het Europese ecologiebeleid is in dat bedje ziek. Eerst wordt een superambitieus doel gesteld. In de modellen die simuleren hoe we daar geraken, worden tal van technologische innovaties meegerekend, zodat niet moet worden gezegd dat de bevolking moet betalen om dat doel te bereiken.’

Het doet denken aan die andere langetermijnfactuur: de vergrijzing.

Wunsch: ‘Het roept de vraag op of we in staat zijn langetermijnproblemen op te lossen. In Scandinavië bijvoorbeeld is het mogelijk de uitdaging te omschrijven, de analyse te maken en tot een consensus te komen over een oplossing. Bij ons begint meteen een gepolariseerd debat, waarna we doen alsof we iets gaan doen, het voor de helft doen en misschien zelfs dat niet. In die zin zijn de staatsschuld en het klimaat hetzelfde probleem: het is een schuld voor de toekomstige generaties.’

‘Ik weet dat het niet makkelijk is. Sommigen vinden misschien dat ik makkelijk praten heb. Maar als we niet weten waar we willen landen, is het mijn taak als gouverneur van de Nationale Bank en als voorzitter van de Hoge Raad van Financiën mijn bezorgdheid daarover te laten horen.’

Bio Pierre Wunsch


Geboren in 1967 in Leuven.
Master in public and international affairs aan Princeton (VS). Doctor in de economie aan de UCL.
Was adviseur bij het Planbureau, werkte op de kabinetten van Eric André (MR) en Alain Zenner (MR) en ging daarna aan de slag bij Tractebel en Electrabel.
Werd in 2008 kabinetschef van federaal vicepremier Didier Reynders (MR) en in 2011 directeur bij de Nationale Bank.
Werd in 2015 vicegouverneur van de Nationale Bank en in januari 2019 gouverneur.
Wunsch is gehuwd, heeft twee zonen en woont in Brussel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud