analyse

Tussen Walifornia en Palermo: de fragiele Waalse relance

De spectaculaire resultaten van enkele Waalse biotechtoppers staan in schril contrast met een persoonlijk dieptepunt voor farmabaas François Fornieri, die in de cel belandde op verdenking van corruptie. Een reliek uit het verleden, of een teken aan de wand?

T rots zette staatssecretaris Thomas Dermine (PS) op tweede kerstdag een fotootje van een tabel uit de krant L’Echo op Twitter. De twee grootste kapitaalrondes in de Belgische techwereld in 2020 staan op naam van Waalse bedrijven, het door de miljardairs George Soros en Bill Gates mee gefinancierde Univercells (120 miljoen) uit Gosselies en het later op Nasdaq gelanceerde iTeos (114 miljoen), gevestigd bij de luchthaven van Charleroi. Times, they are changing, schreef Dermine bij een emoji van een haan, een symbool van Wallonië.

Minder dan een maand later lijkt het oude Wallonië helemaal terug. François Fornieri, de topman van het met tientallen miljoenen Waals geld gespekte farmabedrijf Mithra, belandde even in de cel op verdenking van corruptie en misbruik van vennootschapsgoederen in zijn functie als bestuurder bij de intercommunale Nethys. Een reeks Luikse zakelijke zwaargewichten werd in verdenking gesteld in het corruptieonderzoek naar Nethys.

Een stuiptrekking uit het verleden of een teken aan de wand? Is Wallonië alsnog op weg het Californië van de Lage Landen te worden, een vruchtbare vallei van biotech, farma en hoogtechnologische innovatie, of blijft de regio gebukt gaan onder haar imago van het Sicilië tussen Samber en Maas?

We kunnen in Wallonië des stars globales ontwikkelen.
Olivier Delporte
CEO biotechbedrijf Miracor

Praat met de nieuwe generatie Franstalige ondernemers en het eerste beeld primeert. Olivier Delporte, de CEO van Miracor, spreekt van ‘een enorm potentieel, vooral in biotech’. Miracor ontwikkelt technologie om hartschade te beperken na een hartaanval en haalde vorig jaar 24 miljoen vers geld op. Delporte verwijst naar de recente grote kapitaalrondes, de beurswaarde van Waalse biotechkleppers en enkele internationale deals (zie kader). ‘We bereiken stilaan de kritische massa. Ook in Wallonië kunnen we des stars globales ontwikkelen.’

Miracor verhuisde in 2017 van Wenen naar Luik in ruil voor royale overheidssteun van het federale fonds FPIM, het Luikse Noshaq en het Waalse SRIW (vergelijkbaar met de Vlaamse PMV). ‘Hun zitje in de raad van bestuur hebben we aan een onafhankelijk bestuurder gegeven’, zegt Delporte. ‘De publieke actoren doen hun werk goed. Ik zie daar geen probleem. Als je met publiek geld werkt, zijn goed bestuur en transparantie belangrijk.’

Welkom in Walifornia

De Waalse biotechscene beleefde een boerenjaar. Er waren de grote kapitaalrondes van onder andere Univercells, iTeos en Miracor. De Luikse farmafirma Hyloris trok naar de beurs, gevolgd door iTeos en het antisnurkbedrijf Nyxoah. Het beursgenoteerde Celyad uit Waals-Brabant sloot onlangs een financieringsovereenkomst met een Amerikaanse geldschieter voor 40 miljoen dollar. De protontherapieaanbieder IBA gaat voor 50 miljoen behandelingskamers installeren in China. En MastherCell, dat levende cellen produceert voor immuuntherapie, kwam begin vorig jaar voor 285 miljoen euro in handen van het Amerikaanse Catalent. Dat beloofde in Charleroi een fabriek te bouwen, goed voor 250 jobs. In Waver stond al de grootste vaccinproductiesite ter wereld, van het Britse GSK, weliswaar een verliezer in de race naar een coronavaccin. Ook Eurogentec in Luik en Novasep in het Henegouwse Seneffe produceren vaccins tegen Covid-19.

Get Up Wallonia

Het is van 1955 geleden dat het Waalse bruto binnenlands product (bbp) dat van Vlaanderen oversteeg. Economische ontwikkeling is sinds de jaren 80 een regionale bevoegdheid. Toenmalig PS-voorzitter Elio Di Rupo zette in 2005 de turbo erop, in de vorm van een marshallplan van 1,5 miljard. Dat was een politiek antwoord op de verwachting dat de geldtransfers uit Vlaanderen wel eens eindig kunnen zijn. Hij had gelijk: in 2024 begint de afbouw, een deadline die verschillende bronnen voor dit verhaal aanhalen als een mijlpaal.

De vorige Waalse regering onder leiding van Willy Borsus (MR) ging voort op dat elan, met een investeringsplan van ruim 5 miljard. In oktober lanceerde Waals minister-president Di Rupo Get Up Wallonia. Naast 250 miljoen coronasteun wordt 1,7 miljard in de relance gepompt.

Luik, c’est la principauté. Er heerst een mentaliteit van: we regelen het wel onder ons.
Cédric Halin
Fiscaal topambtenaar en burgemeester van Olne

De balans van jaren relance oogt wankel. De komst van de Chinese e-commercespeler Alibaba naar de luchthaven van Luik wordt als een succes verkocht, maar de beloofde jobgroei blijft uit. De Amerikaanse pakjesbezorger FedEx, goed voor 40 procent van de Luikse cargo en 1.700 jobs, kondigde onlangs een verregaande herstructurering aan. De werkloosheid daalt maar niet en het bbp gaat niet omhoog.

‘Dat is de creatieve destructie in actie’, zegt Dermine, die geboren is in Charleroi en in de federale regering bevoegd is voor Relance. Als staatssecretaris wil hij zich niet over de Luikse affaires uitspreken, maar over de heropleving wil hij wel praten. ‘De oude industrie verdwijnt, met name in de oude industriële bassins Luik en Charleroi. Daar zien we nog altijd jobverlies door de oude, verdwijnende staalindustrie. Dat wordt gecompenseerd door nieuwe jobs in de logistiek, het digitale en de biotech. De massale investeringen van de voorbije 15 jaar hebben wel degelijk succes opgeleverd, maar het nettojobresultaat is nul. Daarom lijkt het alsof er niets beweegt.’ Is dat een kwestie van tijd? Dermine lacht. ‘Ik hoop het.’

Met trots wordt naar Odoo verwezen, het softwarebedrijf van Fabien Pinckaers. De no-nonsenseondernemer, door Trends Tendances net verkozen tot de Franstalige Manager van het jaar - Fornieri ging hem ooit voor - bouwt vanuit het dorpje Grand-Rosière in Waals-Brabant een snelgroeiend bedrijf uit, met een geschatte omzet van 100 miljoen euro. Pinckaers bedankte beleefd voor een interview. ‘Ik heb jammer genoeg niet echt een mening hierover. Ik volg het nieuws niet en ik werk vooral op het buitenland’, zegt hij via WhatsApp.

Die reactie hoor je bij wel meer Waalse ondernemers: ‘We hebben hier niets mee te maken.’ Wallonië is meer dan Luik, Mithra is meer dan Fornieri. Het farmabedrijf aan de Maas is een succesverhaal, zeggen ze, ondanks de capriolen van de patron. Maar bovenal is de behoefte groot om komaf te maken met het verleden van schandaaltjes en affaires, van Charleroi tot Luik. ‘Dat is voor ons een echt trauma’, zegt een zakenman.

Ons kent ons

De vraag is of ze hun oprechte wensen niet te snel voor waar nemen. ‘Ik ben maar een kleine burgemeester uit een klein dorp’, zegt Cédric Halin, die de sjerp draagt in het Luikse Olne (partij: ‘Pour Olne’). Wat volgt is een vlijmscherpe analyse van het Waalse systeem. Halin is voormalig auditeur bij het Rekenhof en fiscaal topambtenaar. Hij legde het Publifin-schandaal bloot, de royale onkostenvergoedingen voor vaak onbestaande vergaderingen bij de voorganger van Nethys, en bracht zo de bal aan het rollen die vorige week leidde tot de arrestatie van de Luikse zakelijke fine fleur.

Halin schetst aan de telefoon een beeld van ‘ons kent ons’, een wereld waarin zakenmannen, politici en lobbyisten elkaar ontmoeten in dezelfde Luikse restaurants, de plaatselijke golfclub en vooral: de loges van Standard. Fornieri dook niet toevallig in de zomer op als potentiële overnemer van de club die in handen is van Bruno Venanzi, de oprichter van het Luikse energiebedrijf Lampiris. Waarom de deal toen afsprong, is nog niet uitgeklaard. ‘Het is algemeen bekend dat een ondernemer die toegang wil tot bepaalde middelen en steun bij de club moet horen’, zegt Halin. ‘Ik ken verhalen van ondernemers die dat spel niet willen spelen, met misschien een even goed idee, maar minder kansen op slagen.’

Je kan niet zeggen dat het vandaag goed gaat met Wallonië.
Philippe Destatte
Hoofd denktank Jules Destrée

De situatie in Luik is specifiek, zegt hij, verwijzend naar de geschiedenis als onafhankelijk prinsbisdom - een argument dat diverse bronnen aanhalen. ‘C’est la principauté. Er heerst een mentaliteit van: we regelen het wel onder ons. Tot op de dag van vandaag zijn er mensen die Stéphane Moreau (voormalig PS-politicus en oud-topman van Nethys, red.) een genie noemen, een man die duizenden mensen werk heeft verschaft, en die de Nethys-affaire afdoen als Luik-bashing. Ze gaan eraan voorbij dat hij dat zakenrijk heeft uitgebouwd met de dividenden van Nethys, waar wij, de steden en gemeenten, de aandeelhouders, jarenlang geen cent van hebben gezien. Geld dat we hadden kunnen besteden aan jobcreatie, maar dat verdween in de zakken van mensen die in de pot hebben gegraaid dankzij de royale vergoedingen.’

Het probleem gaat dieper, zegt Halin. Hij noemt een lange geschiedenis van Waalse staatsinterventie en 30 jaar bijna onafgebroken PS-bestuur. ‘Tot op het allerlaatste moment is er ten onrechte geld naar de staalindustrie gevloeid.’

Na de schandalen bij Publifin en Nethys kwam er meer transparantie voor de vergoedingen van bestuurders en managers. Maar grote geldstromen ontsnappen nog altijd aan de controle, zegt Halin. ‘De Waalse overheid heeft een instrumentarium van semi-overheidsorganisaties om te interveniëren.’ Hij noemt een rist investeringsmaatschappijen: Noshaq, Sambrinvest, Sogepa, Sowalfin. ‘Ze hebben een revisor, maar er is amper externe of democratische controle. Niet door het Rekenhof, niet door het parlement. Als burgemeester waak ik over het geld van mijn gemeente. Maar in het parlement zie ik daar weinig interesse voor. Het wordt hen al snel te ingewikkeld.’

Ablynx

Wie de rol van de overheid in Wallonië wil begrijpen, zegt Hugues Bultot, moet ook naar het verleden kijken. De CEO van het biotechbedrijf Univercells steekt niet onder stoelen of banken dat zijn bedrijf is uitgegroeid tot een Waalse oogappel dankzij overheidssteun. ‘Intussen hebben we voldoende private investeerders uit de hele wereld, maar dat was tien jaar geleden niet het geval. Het kapitaal is 40 jaar geleden uit Wallonië vertrokken. Ondanks de recente successen is er nog altijd een tekort. Het ondernemersmilieu is nog niet matuur genoeg. Er zijn te weinig Waalse bedrijfsleiders die de middelen hebben om te herinvesteren.’

Wie een groot industrieel pand wil neerzetten, vindt daar in Wallonië geen ontwikkelaar voor. ‘Daarom spelen de Waalse intercommunales, die bedrijvenparken ontwikkelen, zo’n belangrijke rol. Als ik een vastgoedontwikkelaar zoek die een gebouw van 30 miljoen kan neerzetten, vind ik die niet in Charleroi. Ablynx in Gent kan dat wel.’

Ook Bultot spreekt van ‘een positieve dynamiek’ in Wallonië. ‘Maar het is nog te fragmentair. Er staan vandaag een twintigtal trekkers recht, maar dat zijn individuele successen. We doen heel verschillende dingen. Het komt erop aan dat succes te herhalen, om netwerken uit te bouwen. In Vlaanderen drijft een heel ecosysteem op nanobodies, van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie over Galapagos en Ablynx tot Argenx en heel wat andere bedrijven. Die cyclus houdt nog zeker 15 jaar aan. Op het vlak van drug development staat Vlaanderen twintig keer verder dan wij. Ik heb heel veel bewondering voor Vlaanderen en heel goede contacten met Vlaamse investeerders en ondernemers, maar ik vind de vergelijking niet altijd correct. Je moet de progressie meten en eerst kijken waar wij vandaan komen.’

‘Het gaat sneller dan ooit’, zegt een fiere Michel Detheux, de CEO van iTeos, aan de telefoon vanuit Boston. Hij verhuisde naar de VS op vraag van Amerikaanse investeerders nadat het bedrijf in 2018 75 miljoen dollar had opgehaald. Zijn verhaal doet denken aan dat van Tim Van Hauwermeiren. De bestuurder bij iTeos en CEO van de Vlaamse biotechparel Argenx, die zowel op Euronext als Nasdaq noteert, verbleef eveneens een tijd met zijn gezin in de VS.

Detheux mikte van bij het begin op de Amerikaanse beurs. ‘Ik ben in 2012 begonnen met 3 miljoen euro kapitaal en 6 miljoen overheidsfinanciering. Vandaag zie ik bedrijven in hun eerste rondes 25 miljoen ophalen. We zijn organisch gegroeid, vandaag kan het veel sneller gaan. Daarin speelt de Waalse overheid een belangrijke rol. Als ik zeg dat ik meer dan 30 miljoen euro heb opgehaald bij de overheid, hoor ik van Vlaamse ondernemers: ‘Dat kan hier niet.’ Ik wil wel onderstrepen dat die steun niet gepaard gaat met politieke inmenging. Wat met Fornieri gebeurt, is een uitzondering en gaat bovendien over zijn nevenactiviteiten als ondernemer.’

Toch beoordeelt Detheux de heropleving als ‘nog niet goed genoeg.’ Hij noemt Marc Coucke een rolmodel, en is daarin niet de enige. De flamboyante Vlaamse ondernemer die zich nadrukkelijk met Fornieri associeerde, geniet veel aanzien onder Waalse ondernemers. ‘We hebben tweehonderd Couckes nodig, vijftig keer iTeos. Er moeten nog veel meer mensen komen die ervoor vechten om van dit land een fantastische plaats te maken. Juist nu hebben we nood aan een positieve boodschap, aan licht aan het eind van de tunnel.’

Sombere statistieken

Ondanks de positieve signalen stemmen de statistieken somber. Wallonië realiseert met 94 miljard euro slechts 23 procent van het Belgische bbp. De werkloosheidsgraad is met 7,7 procent hoog, het aandeel van de bevolking dat werkt (in loondienst of als zelfstandige) bedraagt 65 procent.

‘We mogen niet te vroeg juichen’, zegt Philippe Destatte. De historicus en professor was in de jaren 90 kabinetschef van federaal PS-minister Jean-Maurice Dehousse, maar als hoofd van de Waalse denktank Jules Destrée manifesteert hij zich als een van de scherpste analisten van het politiek en economisch weefsel. ‘Wallonië bevindt zich in een overgangsperiode, maar beleeft vandaag ook een grote covidcrisis. Er zijn successen en enkele sterke prestaties door digitale en techbedrijven, maar dat is nog niet te zien in de statistieken, ook niet als we rekening houden met de vooruitzichten. De werkloosheid is hoog, de middenklasse en de zelfstandigen verarmen voort. De situatie is zorgwekkend. Je kan niet zeggen dat het vandaag goed gaat met Wallonië.’

Een recent rapport van de consultant PwC in opdracht van de Waalse regering legt de vinger op de wonde: een op de vier Walen werkt voor de overheid. Er is een ‘historisch wantrouwen’ tegenover ondernemers, luidt het rapport, en ‘een afhankelijkheid van subsidies’ die ‘onhoudbaar’ is, met ‘onderlinge concurrentie’ tussen de geld- en steunverstrekkers, en ‘een gebrek aan een globale visie.’

Ook Destatte bekritiseert wat hij le périmètre de l’Etat noemt. ‘Ik heb de berekening ooit gemaakt: van een budget van ongeveer 15 miljard gaat 3 miljard naar directe overheidssteun aan bedrijven, gemeenten en culturele centra in de vorm van werkgelegenheidssteun. Dat is een aanzienlijk bedrag. Al zeg ik niet dat we bedrijven niet moeten ondersteunen - de overheid moet wel degelijk een gunstig ondernemersklimaat scheppen. Wallonië telt te weinig ondernemers.’

Hij waarschuwt ervoor het kind niet met het badwater weg te gooien. ‘Op de RTBF hoor ik sommigen spreken over incestueuze relaties tussen de politiek en het bedrijfsleven, maar die samenwerking is echt belangrijk. Ook van lokale investeringsmaatschappijen, die de context het best kennen. We moeten stoppen met de samenleving in twee kampen op te delen, de mensen versus de bedrijven. Het succes van Wallonië hangt af van goede samenwerking.’

Welk beeld blijft bij na deze tour d’horizon? Dat van strijdlustige ondernemers en veel politiek voluntarisme, maar van een fragiele economische renaissance. ‘Het is een illusie dat Wallonië zal herleven als dat soort praktijken niet met wortel en tak worden uitgeroeid’, legde Béatrice Delvaux, politiek commentator bij de krant Le Soir, de vinger op de wonde.

Bultot schakelt spontaan over op het Nederlands als we hem Delvauxs woorden voorleggen. ‘Dat spreekt vanzelf’, zegt hij. De CEO van Univercells zegt dat hij un héro wil zijn, een rolmodel. ‘Wallonië heeft daar psychologisch heel veel behoefte aan. Het drama van de staalindustrie is niet verwerkt. Het is problematisch als succes geassocieerd wordt met geld verdienen aan malversaties. De gedachte dat je om te slagen met je vingers in de kassa moet zitten. Ik wil dat mensen fier zijn op hun werk. Ik wil tonen hoe fantastisch het is om als ondernemer gewaardeerd te worden door mensen als George Soros en Bill Gates. Maar om het in de stijl van Bart De Wever (N-VA-voorzitter, red.) te zeggen: Il n’y a pas loin du Capitole à la roche Tarpéïenne (hoogmoed komt voor de val, red.).’

Ook hij verwijst naar Coucke, ‘een man die enorm veel kennis en welvaart heeft opgebouwd die hij weer investeert en die jobs creëert. Maar hij heeft aan Perrigo (de koper van Couckes bedrijf Omega Pharma, red.) ook een rechtszaak overgehouden. Hij straalt net als Fornieri enorm veel enthousiasme uit. Je moet ook een goede verkoper zijn als ondernemer. Het zijn mensen die tot op de limiet gaan, on the edge.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud