reportage

‘Champagne en corona? Een grotere paradox is nauwelijks denkbaar'

©Diego Franssens

Door corona drinken we veel minder champagne en dat dwong de producenten tot een ongeziene maatregel: de streek besloot de productie dit jaar met 20 procent te verminderen. ‘Het leidde tot verscheurende ruzies en interne conflicten.’

‘Het is te gek voor woorden. We hebben nog nooit zo’n goede oogst gehad. De natuur is extreem gul geweest. Maar tegelijk confronteert die ons met de grootste gezondheidscrisis ooit. Een grotere paradox is nauwelijks denkbaar.’

Aan het woord is Adrien Dhondt (33), een bevlogen en getalenteerde vrijbuiter die in 2017 bekroond werd als beste wijnmaker van de champagnestreek. Toen hij in 2012 het domein van zijn vader overnam, besloot hij geen enkele druif meer aan grote huizen te verkopen en resoluut voor de eigen productie te gaan: terroirwijn die, in tegenstelling tot klassieke champagne, vrij lang kan worden bewaard en bij voorkeur in een groot bourgogneglas wordt geserveerd.

Adrien Dhondt ©Diego Franssens

De eigenzinnige wijnmaker - in jeans en T-shirt, met zijn pet achterstevoren op het hoofd - vertelt hoe de coronacrisis er diep heeft ingehakt in zijn sector. Een luxeconcern als LVMH, met topmerken als Moët & Chandon, Dom Pérignon en Veuve Clicquot, zag de verkoop van zijn bubbels in het eerste halfjaar met 30 procent dalen. Vorig jaar verkochten de Franse champagnemakers wereldwijd bijna 300 miljoen flessen. De verwachting voor dit jaar is dat het er 100 miljoen minder worden. Goed voor een verlies van 1,7 miljard euro.

Om te vermijden dat de markt overspoeld zou worden met goedkope wijn besliste het Comité Champagne, het orgaan dat de 16.100 wijnboeren en 360 grotere huizen overkoepelt, dat dit jaar slechts 8.000 kilo druiven per hectare mogen worden geoogst.

‘Dat is een forse streep door de rekening’, zegt Dhondt. ‘Vorig jaar hadden we een volume van 10.200 kilo per hectare. Het komt erop neer dat we dit jaar een kwart minder kunnen oogsten. De druiven die we niet gebruiken, moeten we afknippen en op de grond laten rotten. Een heel jaar werk gaat naar de knoppen.’

Ruime winstmarge

Hij begrijpt dat ingegrepen moest worden. ‘Als we niets doen, wordt het champagneaanbod groter dan de vraag, en gaat de prijs onderuit. Maar het voelt alsof we gestraft worden. De beste leerlingen, de kleine onafhankelijke domeinen die 100 procent voor hun eigen wijn gaan, worden helemaal achteraan in de klas gezet en dat begrijpen we niet.’

©Diego Franssens

Adrien stamt af van West-Vlaamse landbouwers die zich een eeuw geleden in de streek rond Epernay vestigden. Het domein in Flavigny dat hij erfde, is amper 5,5 hectare groot en levert zo’n 48.000 flessen per jaar op. Dat is niet veel, maar 80 procent van die wijn wordt uitgevoerd naar een dertigtal landen, waardoor zijn klanten geografisch goed gespreid zijn. En per fles kan hij tussen 35 en 120 euro aanrekenen, wat een ruime winstmarge geeft.

Ook hij zag de vraag naar zijn champagne in elkaar zakken toen in maart overal lockdowns werden afgekondigd. Maar in de loop van de zomer begonnen de bestellingen weer binnen te lopen. ‘Het verkochte volume zakte, maar de omzet bleef stabiel omdat we champagne van betere kwaliteit op de markt brengen voor vermogende klanten. We konden onze prijzen zonder problemen verhogen.’

De grotere champagnehuizen wilden nog verder gaan met het productieplafond. Ze vroegen liefst 40 procent minder te plukken dan vorig jaar, terwijl de boeren niet lager dan 17 procent wilden zakken. ‘U moet weten dat die grote huizen amper een tiende van de wijngaarden in handen hebben en het gros van hun druiven inkopen bij zelfstandige wijnboeren’, zegt Dhondt. ‘Maar ze waren vorig jaar wel goed voor driekwart van de verkoop. Als kleine, ambachtelijke wijnbouwers die alles uit de druif en de terroir willen halen, vertegenwoordigen we rien du tout.’

Locomotieven

Enkele kilometers verderop, in het bekende champagnedorp Vertus, leiden Julien en Louis ons rond in uitgestrekte kelders waar ontelbare flessen parelende luxewijn van het merk Duval-Leroy liggen te rijpen. Ze zijn de zonen van Carol Duval, de dochter van een Vlaamse vader en een Franstalige moeder uit Tervuren, die in de jaren 80 trouwde met Jean-Charles Duval en na diens dood het roer van het champagnehuis overnam.

De druivenoogst bij Duval-Leroy is in volle gang. ©Diego Franssens

Het domein, dat in 1859 werd opgericht, verkoopt iets meer dan 2 miljoen flessen per jaar. Het is daarmee een goede middenmoter in de sector. In en rond Vertus is het een dominante speler: van de 500 hectare wijngaarden in dit dorp van 2.500 inwoners zijn er 200 eigendom van Duval-Leroy. Toch levert dat areaal maar vier vijfde van de druiven die het bedrijf nodig heeft. Daarom moet het elk jaar naburige wijnboeren overtuigen om druiven te leveren voor wel tien verschillende cuvées.

‘Femme de Champagne’ is een van de bekendere cuvées, een mix van pinot noir en grand cru chardonnay. Dat is ook de bijnaam van de 65-jarige Carol Duval, die het twee keer schopte tot voorzitster van de invloedrijke Association Viticole Champenoise van Epernay.

‘Het klopt dat de grote huizen finaal beslissen wat in de Champagne gebeurt’, geven Julien en Louis toe. ‘Zo is het altijd geweest en zo zal het altijd zijn. We zijn heel blij dat die huizen er zijn. Als wij nu verkopen in Azië, de VS of Zuid-Amerika, is dat dankzij de kolossale inspanningen van concerns zoals LVMH en Vranken-Pommery om het merk en de wijn daar te promoten. Wij profiteren daarvan. Zij zijn de locomotieven die nieuwe markten voor ons openen. We moeten dan ook niet klagen dat die locomotieven nu iets trager willen rijden en ons een productiebeperking opleggen. De situatie is niet zwart-wit. De waarheid ligt ergens tussenin.’

Veel kleinere wijndomeinen zitten ook met tegenstrijdige belangen, vinden de broers. ‘De productiebeperking leidt tot interne ruzies en familiale conflicten. Steeds meer kleinere wijnboeren maken hun champagne niet meer zelf. Ze verkopen de druiven per kilo en willen dat in zo groot mogelijke volumes doen. Er zijn er zelfs die de druiven bij ons laten verwerken en op fles trekken, om die dan onder eigen naam te verkopen. Natuurlijk zijn hun vaste kosten daardoor veel lager dan die van wijnboeren die de champagne van a tot z zelf maken.’

©Diego Franssens

Een productieplafond was de enige optie, klinkt het. ‘De wijnbouwers die hun champagne volledig op eigen houtje maken, beseffen dat de situatie complex is en zien ook dat hun verkoop het eerste halfjaar met 30 procent is gezakt door de coronacrisis. Zij hebben fors geïnvesteerd in productie en in stockageruimte. Als we niets deden, dreigde die crisis hen en ons de das om te doen.’

Op en rond de wijngaarden van Duval-Leroy, net buiten Vertus, heerst een drukte van jewelste. Op de hellingen staan witte wagentjes en bussen geparkeerd, die tientallen plukkers van en naar het veld voeren. ‘Gisteren zijn we begonnen met de oogst’, zegt Louis Duval. ‘Tot eind volgende week is het hier over de koppen lopen.’

De prijs van druiven is de voorbije jaren geëxplodeerd, maar de vraag naar champagne is niet gestegen. Er was al een probleem en corona heeft dat versterkt.
Julien Duval- Leroy, wijnboer

Met gemengde gevoelens ziet zijn broer de camions, waarvan de bakken tot over de rand gevuld zijn met chardonnay en pinot noir, de poort binnenrijden. ‘De prijs voor een kilo druiven is nooit zo hoog geweest’, zegt Julien. ‘Gemiddeld 6 à 7 euro. Sinds 2017 is die prijs geëxplodeerd. Vreemd, want het aantal verkochte flessen is niet gestegen, eerder wat gedaald. Sommige partijen in de markt hadden blijkbaar nood aan extra druiven en dat heeft de prijs hoog gehouden. Dat zet ons onder druk, want we kunnen niet zomaar de 3 tot 4 procent prijsverhoging van de opgekochte druiven doorrekenen in de prijs per fles. Bepaalde champagnehuizen zijn daardoor verzwakt de jongste jaren. Er was dus een probleem in de sector en Covid-19 heeft dat alleen versterkt.’

Nerveus afwachten

2020 belooft een erg moeilijk jaar te worden. ‘Nochtans was het heel goed begonnen’, aldus Julien. ‘We werken met grote luchtvaartmaatschappijen zoals Air France. Die serveren onze champagne in first en businessclass tijdens internationale vluchten. Omdat ze nu minder passagiers of vluchten hebben, is de consumptie er fors gedaald of zelfs volledig geschrapt. We werken ook veel samen met event- en cabaretzalen zoals de Moulin Rouge in Parijs. Met de Lido was zelfs een exclusief contract getekend, maar we verkopen daar momenteel nul flessen. Er zijn amper buitenlandse toeristen in Parijs, dus het heeft voorlopig geen zin voor dergelijke zaken om te heropenen. In en rond de Franse hoofdstad is de situatie dramatisch door het gebrek aan toerisme. Rond de Eiffeltoren heb je grote brasseries die normaal het hele jaar zeven op zeven open zijn. Maar in augustus waren ze de hele maand potdicht.’

Bij Duval-Leroy houden ze nu hun hart vast voor het najaar. ‘We hebben al een belangrijk stuk van de verkoop in de lente verloren. We moesten zelfs een derde van onze 100 medewerkers in tijdelijke werkloosheid zetten. In de loop van de zomer ging het weer wat beter. De grote vraag is hoe het laatste trimester zal zijn, want traditioneel boeken we 40 procent van onze omzet in die periode.’

Voor heel de champagnesector is het nerveus afwachten. ‘Een crisis als deze hebben we sinds lang niet meer meegemaakt’, zegt Julien. ‘Het verontrustende is dat ze geen economische of financiële basis heeft, want dan herstelt de markt wel weer na een of twee jaar. Hier is het einde nog niet in zicht, niet voor ons en niet voor onze klanten. Die onzekerheid raakt iedereen.’

Terwijl grotere champagnespelers zoals Vranken en Duval-Leroy contracten sluiten met supermarkten en er een internationaal netwerk van invoerders op nahouden, mikt een domein zoals Louis Casters vooral op de directe verkoop. Het bevindt zich in Damery, een dorpje tussen Reims en Epernay, en wordt geleid door de 41-jarige Johan Casters, een Fransman met Limburgse wortels die perfect Nederlands spreekt.

©Diego Franssens

‘Met 200.000 verkochte flessen per jaar zijn we een kleintje onder de grote, maar te groot om klein genoemd te worden’, zegt Johan, wiens moeder uit Bocholt komt. ‘We baten 14 hectaren wijngaard in eigen beheer uit en kopen daarnaast elk jaar de opbrengst van 18 hectaren bij boeren in de streek.’

Of dit een historische crisis is? Daar kan hij ‘echt niet’ op antwoorden. ‘We hebben nog nooit meegemaakt dat een hele economie in lockdown ging en dat we werden afgesloten van onze klanten. Niemand kent de finale impact.’ Door corona heeft hij dit jaar zeker 30 procent minder verkocht. In juli lag de verkoop wel 38 procent hoger dan een jaar eerder. ‘We voelen de markt weer op gang komen.’

Pensioengolf

Voor de pluk die aan de gang is, zijn 55 extra medewerkers opgetrommeld. Dat zijn er vijf keer meer dan er vast in dienst zijn. De eigenaar van Louis Casters blijft optimistisch dat hij de verkoop van 2020 kan redden, ondanks alle tegenspoed. ‘We hebben tot nu 28.000 flessen minder verkocht dan vorig jaar. Als we er dit najaar 10.000 van die 28.000 inhalen, denk ik dat we goed zitten. Dan blijft slechts 10 procent onverkocht.’

©Diego Franssens

Hij vindt het goed dat dit jaar een maximale productie van 8 ton per hectare geldt. ‘Ik heb een wijnproductie van bijna vijf en een half jaar in stock zitten. Dat is erg veel, maar een bewuste keuze. Ons doel is genoeg voorraad in huis te hebben om tegenslagen als Covid-19 beter op te vangen. Stel dat ik cashproblemen krijg en geen geld meer heb om voldoende druiven in te kopen, dan kan ik een beroep doen op mijn voorraad.’

Hij kan het standpunt van de grotere huizen daarom begrijpen. ‘Hoe meer druiven worden geplukt, hoe meer die huizen moeten betalen, terwijl ze genoeg flessen in de kelder hebben liggen om een deel van die voorraad op de markt te brengen.’

Casters toont ons nog even de kelder waar hij zijn schat van 1,1 miljoen flessen in reserve houdt, en excuseert zich dan. Het werk roept. ‘Afgelopen zaterdag had ik zo’n 120 bezoekers over de vloer. Voor volgend weekend staan er alweer 80 ingeboekt. Mijn beste klanten zijn de champagneliefhebbers die hier elk jaar hun 24 flessen komen bestellen. Voor de rest rijd ik zo’n 100.000 kilometer per jaar met de camion om pakketten af te leveren aan bedrijven en restaurants.’

We keren terug naar Vertus, de chasse gardée van het champagnehuis Duval-Leroy, en kloppen er aan bij burgemeester Pascal Perrot (66), die met zijn zoon een familiaal wijndomein van 11 hectare uitbaat, goed voor 80.000 flessen per jaar. Twee derde van zijn druiven verkoopt hij in volume aan grotere spelers, een derde zet hij opzij voor de eigen cuvées.

©Diego Franssens

Of het klopt dat Carol Duval de werkelijke burgemeester van het dorp is, omdat ze een groot deel van alle wijngaarden in handen heeft? De oude wijnboer lacht, en zegt: ‘Ik ga daar geen commentaar op geven. Maar als een dergelijk domein campagne voert voor zijn champagne, hebben wij daar als lokale wijnmakers indirect baat bij. De naam Vertus wordt zo in de kijker gezet.’ Hij pauzeert even, en zegt dan: ‘Maar ik kan u geruststellen: mevrouw Duval heeft zich nooit echt geïnteresseerd in de lokale politiek. Ik zou haar eerder een ambassadrice voor onze gemeente noemen.’

Perrot begrijpt waar de geruchten vandaan komen. Voor veel wijnboeren is de afhankelijkheid van de grote huizen er niet minder op geworden. ‘Wist u dat 1 hectare wijngaard in Vertus ongeveer 1,6 miljoen euro kost? Dat is enorm, hé. En de successierechten in Frankrijk liggen immens hoog. Dat bevoordeelt de grote spelers die de kleintjes opkopen.’

Pascal Perrot, de burgemeester van Vertus. ©Diego Franssens

In de sector wordt gesproken van een ‘papy boom’, oudere wijnboeren die met pensioen gaan en hun wijngaarden overdragen aan de volgende generatie. Maar veel jongeren hebben niet het geld om de erfenisrechten te betalen, en zijn verplicht percelen te verkopen aan de grote champagnehuizen, wat hun dominantie versterkt.

‘Andere huizen weigeren die peperdure wijnpercelen over te kopen, maar zijn wel bereid de jonge wijnbouwers financieel overeind te houden’, zegt Perrot. ‘In ruil vragen ze dan dat die domeinen 25 tot 30 jaar aan hen blijven leveren. Het is een mes dat aan twee kanten snijdt. Het verzekert die wijnboeren van de nodige inkomsten, maar verhoogt ook hun afhankelijkheid.’

Dit voorjaar alleen al is onze verkoop met 50 procent gedaald. Wat in het najaar zal gebeuren, jaagt velen van ons schrik aan.

Zijn grote vrees is dat corona die evolutie versterkt. ‘Dit is een veel hardere crisis dan de financiële crisis. Dit voorjaar alleen al is onze verkoop met 50 procent gedaald. Wat in het najaar zal gebeuren, jaagt velen van ons schrik aan. Bij steeds meer lokale wijnboeren staat het water aan de lippen.’

Niet alleen de financiële gevolgen zijn groot. Hij wil er niet aan denken wat zijn 2.500 inwoners nog te wachten staat. ‘Er zijn nu ongeveer 100.000 plukkers, die van overal in Europa naar hier komen om te helpen met de vendanges. Het gaat om mensen uit diverse regio’s van Frankrijk, arbeiders uit Polen, Bulgarije en Roemenië, en rondreizende zigeuners. We nemen alle mogelijke voorzorgen. Op ons domein zijn overal handschoenen, mondmaskers en flesjes ontsmettingsgel te vinden. Maar wat als de champagneoogst straks tot een toename van het aantal besmettingen leidt?’

Hij haalt diep adem en zucht: ‘Dan mogen we wel degelijk spreken van een van de zwaarste crisissen die de regio ooit heeft meegemaakt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud