Solidariteit onder zelfstandigen in tweede pensioenpijler

Naast een verregaande hervorming van het aanvullend pensioen voor werknemers heeft de wetgever een regeling uitgewerkt voor de zelfstandigen. Ook van de zelfstandigen wordt verwacht dat ze aandacht besteden aan hun tweede (pensioen)pijler. De bedoeling is te komen tot een democratisering. Dat gebeurt door de toetreding tot aanvullende pensioenovereenkomsten aan te moedigen en door de bestaande stelsels te harmoniseren. Het doel is dat alle actieve zelfstandigen ervan gebruikmaken. De nieuwe wet bevat opvallend veel krachtlijnen die ook werden ingeschreven in de wet op de aanvullende pensioenen.

De nieuwe wet aangaande de aanvullende pensioenen beoogt de democratisering van de tweede pijler voor de zelfstandigen. De regeling is beperkt tot de vorming van een aanvullend pensioen of een overlevingspensioen. Niet inbegrepen is het invaliditeitsrisico. Individuele spaarformules vallen ook niet onder de nieuwe wet. Deze vorm van 'pensioensparen' behoort tot de zogenaamde derde pijler. De nieuwe wet is voor het overige van toepassing op alle actoren die bij het aangaan en de uitvoering van een pensioenovereenkomst betrokken zijn, inclusief de commissarissen en actuarissen aangewezen bij de pensioeninstellingen.

Opvallend is de regel - naar analogie met de nieuwe regels die zullen gelden voor werknemers - dat de pensioenvoordelen op zijn vroegst opvraagbaar zijn op het ogenblik van de pensionering of op de leeftijd van 60 jaar. Bepaalde technieken en afwijkingen blijven wel mogelijk, zoals de inpandgeving van de pensioenrechten. Verder bestaat ook de algemene verplichting in hoofde van de pensioeninstellingen om een uitkering in de vorm van een rente mogelijk te maken.

Vandaag kennen de meeste zelfstandigen alleen het vrije aanvullende pensioen voor zelfstandigen (VAPZ). Deze regeling, die niet bijzonder populair is, biedt een zelfstandige de mogelijkheid vrijwillig deel te nemen aan de opbouw van een extra pensioen. Hierbij sluit de zelfstandige een verzekeringscontract. De pensioenbijdrage wordt overgemaakt aan de sociale verzekeringskas waarbij de zelfstandige is aangesloten. Deze maakt vervolgens de bijdrage over aan de verzekeringsinstelling. De bijdrage is steeds een percentage van het bedrijfsinkomen. De omvang van de bijdrage mag vrij gekozen worden, maar mag niet lager zijn dan 1 procent of hoger dan 7 procent. Het absolute plafond is vastgesteld op 2.290 euro.

Belangrijk te vermelden is dat geneesheren, apothekers en tandheelkundigen hun eigen systeem hebben. Hier neemt het Riziv deel in de premies die worden gestort door deze beoefenaars van vrije beroepen. Zij kennen ook hun eigen erkende pensioenkassen en voorzien in een collectieve solidariteit tussen de leden. Dit systeem was voor de regering een belangrijke inspiratiebron voor de nieuwe regeling.

De nieuwe regeling aanvullend pensioen voor zelfstandigen wordt aantrekkelijker en transparanter gemaakt door onder de pensioeninstellingen een absolute vrije keuze en vrije concurrentie te creëren. Uiteraard komen alleen die instellingen (verzekeringsonderneming of pensioenkas) in aanmerking die onderworpen zijn aan het toezicht van de controledienst voor de verzekeringen. De absolute vrije keuze omvat onder meer de mogelijkheid een pensioenovereenkomst stop te zetten en een nieuwe te sluiten bij een andere instelling. De opgebouwde reserves kunnen hierbij al dan niet overgedragen worden naar de nieuwe pensioeninstelling. Een eventuele overdracht mag geen verlies met zich brengen.

De nieuwe wet voorziet verder in de vrije keuze tussen twee soorten pensioenovereenkomsten. De zelfstandige kan kiezen voor een gewone pensioenovereenkomst vergelijkbaar met het VAPZ (maximum 7 procent van het beroepsinkomen of 2.290 euro). De bijdrage van het Riziv in het kader van het bijzonder sociaal statuut van de geneesheren, tandartsen en apothekers valt buiten deze begrenzing.

Keuze kan ook gemaakt worden voor een sociale pensioenovereenkomst. Omdat deze de nadruk leggen op het sociale, genieten ze van een bijkomend fiscaal voordeel. Het bijdrageplafond is hier verhoogd met 15 procent van het beroepsinkomen of 2.634 euro. Belangrijk is dat minstens 10 procent van de bijdrage betaald door de zelfstandige naar solidariteit moet gaan: de zogenaamde solidariteitsbijdrage. Deze regeling komt erop neer dat de systemen die vandaag bestaan voor bepaalde vrije beroepen, toegankelijk worden voor alle zelfstandigen.

De zelfstandige behoudt zijn vrije keuze al dan niet een aanvullend pensioen op te bouwen. Hij kan ook vrij het product kiezen. Het gaat om de keuze tussen wel of geen tariefgarantie. In het eerste geval betreft het producten waar tegen vastgestelde stortingen in een vaste prestatie wordt voorzien, namelijk een kapitaal of een rente. In het andere geval verkrijgt de gepensioneerde zelfstandige de som van de gestorte bijdragen plus de opbrengt en min de kosten.

De wetgever heeft sowieso in een bepaalde langetermijnwaarborg voorzien. De zelfstandige ontvangt bij pensionering sowieso het deel van de stortingen. Deze garantie is evenwel beperkt tot het deel van de stortingen dat niet werd verbruikt voor de dekking van het overlijdensrisico vóór pensionering en voor de solidariteitsprestaties. Deze garantie geldt eveneens niet als de zelfstandige na amper vijf jaar aansluiting al met pensioen gaat.

De vrije keuze van pensioeninstelling wordt gegarandeerd. Het is ook niet meer noodzakelijk de bijdragen te betalen via de sociale verzekeringskas. Dit kan nu rechtstreeks. Het is wel te verwachten dat de sociale verzekeringskassen een belangrijke rol zullen blijven spelen als bemiddelaar bij het aanbieden van een pensioenovereenkomst. Zij behouden ook de taak om de betaling van de wettelijke bijdragen te attesteren in het kader van de controle van de fiscaal gunstige opbouw van het pensioen.

Een opvallende vernieuwing is de sociale pensioenovereenkomst en het daaraan verbonden solidariteitsstelsel. Er is een grote verbondenheid tussen het onderdeel solidariteit en het onderdeel pensioen. Het laatste onderdeel beschrijft de waarborgen in geval van overlijden. Verder ook de berekening van de rechten en prestaties op basis van technische criteria. Deze criteria hebben betrekking op het persoonlijke profiel van de zelfstandige en de groep.

Het onderdeel solidariteit wil tegemoetkomen aan andere situaties van sociale behoefte die niet noodzakelijk verzekerbaar zijn. Daarom worden deze risico's gespreid (waarbij iedereen er de gevolgen van moet dragen). Om die reden moet er ook over gewaakt worden dat de kostenstructuur, de winstverdeling en het gebruik van de afkoopvergoeding redelijk blijven. De solidariteit kan verschillende vormen aannemen. Het kan gaan om de financiering van de opbouw van een aanvullend pensioen tijdens een periode van inactiviteit. Een andere mogelijkheid is een vergoeding voor inkomensverlies in geval permanente arbeidsongeschiktheid, overlijden vóór pensioenleeftijd of ernstige ziekte. In het kader van de solidariteit is het dus mogelijk in een overlijdensdekking te voorzien zonder dat deze dekking in overeenstemming is met de gebruikelijk individuele verzekeringstechniek.

Elk jaar moet de zelfstandige van de pensioeninstelling een pensioenfiche ontvangen met melding van het bedrag van de verworven reserves en met vermelding van het bedrag van de waarborg. Verder nog de vermelding van de variabele elementen waarmee rekening wordt gehouden. Ook het bedrag van de verworven reserves van het vorige jaar moet worden vermeld. Om de transparantie nog te vergroten moet op eenvoudig verzoek een historisch overzicht afgeleverd worden.

Verder moet de zelfstandige jaarlijks een verslag krijgen met informatie over de financiering, de beleggingsstrategie op lange en korte termijn en de sociale, ethische en leefmilieuaspecten, het rendement, de kostenstructuur en de winstdeling.

In de nieuwe regeling blijft de regel gelden dat de gedane stortingen aftrekbaar blijven als bijdragen verschuldigd in uitvoering van sociale wetgeving. Het moet dan wel gaan om bijdragen verschuldigd in het kader van het wettelijke statuut die in het desbetreffende jaar effectief en volledig werden gestort.

advocaat De Meulemeester & Partners

advocaten.ddm@online.be

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud