De vlieg als microbentaxi

©rv

Leuvense onderzoekers hebben ontdekt dat microben het gedrag van insecten kunnen sturen door ze met aroma’s te lokken en er een ritje mee te maken, net zoals in een taxi. Een beter begrip van het fenomeen kan tot gezondere insecticiden leiden.

Microben zijn wondere wezentjes. Ze zitten met triljoenen in en op ons. Dat ze ook op insecten voorkomen, zal niemand verbazen. Maar dat ze het gedrag van die beestjes sturen door ze met geurstoffen te lokken en er dan op mee te liften, net zoals in een taxi, is opmerkelijker.

Toch is het dat wat Leuvense wetenschappers indirect hebben ontdekt door te inventariseren welke bacteriën en schimmels op de zwarte huisvlieg terug te vinden zijn. Ze gingen op zoek naar ziekmakende microben, publiceerden er een studie over in het gespecialiseerde vakblad BMC Microbiome en noemen de resultaten veelbelovend.

Ik durf nog altijd een vlieg dood te meppen, maar daarna was ik wel mijn handen.
Kevin Verstrepen
microbioloog

‘Het is alom bekend dat vliegen ziektes kunnen verspreiden’, zegt de Estse doctoraatsstudente Rahel Park (32) van het VIB-KU Leuven Centrum voor Microbiologie. ‘Als ik in België een vlieg in huis zie, maak ik me weinig zorgen. Gezonde mensen zijn wel bestand tegen de meeste microben die vliegen hier verspreiden. Dat verandert als je immuunsysteem is aangetast, zoals bij kankerpatiënten. Of als je in Afrika in de buurt van zieke koeien verblijft. Als de vlieg even ervoor op de uitwerpselen heeft gezeten, bestaat de kans dat ze schadelijke bacteriën overbrengt op je bord.’

Dus trok Park op vliegenjacht in België en Rwanda. Ze verzamelde ongeveer 400 exemplaren. De keuze voor de gewone huisvlieg lag voor de hand. ‘Het is een insectensoort die je overal ter wereld terugvindt, behalve op Antarctica. Door ze in twee landen te vangen op drie locaties - een koeienboerderij, een woonhuis en een ziekenhuis - konden we vergelijken welke microben ze meedragen.’

Meer passagiers

Een vlieg die op koeienmest in de hitte van Rwanda zit, vervoert andere microben dan een vlieg die je in een Belgisch ziekenhuis vangt. ‘De exacte soorten en diversiteit waren voor ons een verrassing’, zegt bio-ingenieur en microbioloog Kevin Verstrepen. ‘De omgeving speelt dus wel degelijk een grote rol in welke microben voorkomen op de vlieg.’

Over het algemeen was de portie ziekmakende microben en bacteriën relatief laag, maar in een omgeving rijk aan microben bleken vliegen automatisch meer ‘passagiers’ op te pikken. ‘Een intrigerende vaststelling was dat sommige microben doelbewust insecten proberen te lokken met bepaalde geurstoffen om er dan een ritje mee te maken, net zoals in een taxi. Dat werpt de vraag op of die aroma’s deel uitmaken van een ingenieus communicatiesysteem dat bacteriën toelaat om zich beter te verspreiden en te vermenigvuldigen.’

Voor een bierkenner en gistexpert als Verstrepen is het geen geheim dat piepkleine eencellige organismen zoals gisten, bacteriën en schimmels aromastoffen aanmaken. ‘Kijk naar de fruitvliegjes die door de geur van een ambachtelijk biertje, een stinkkaas of een overrijpe peer worden aangetrokken. Of zie hoe bloemen door bijen worden bestoven. Ik ben ervan overtuigd dat microben ook daarin een belangrijke rol spelen. Ze trekken insecten aan.’

In de wijn heb je de notie van ‘terroir’. Oenologen proeven in het glas de bodem en de regio waar de wijn vandaan komt. ‘Studies wijzen uit dat mineralen uit de bodem een rol kunnen spelen in die smaakpatronen. Maar nog veel belangrijker zijn microben die in het wijnvocht zijn terechtgekomen en zo de smaak beïnvloeden’, zegt Verstrepen.

Matchmaker

Je zal maar een microbe zijn, zonder benen of armpjes, en ergens naartoe willen. Dan heb je transportmiddelen nodig, zoals insecten. Die zijn cruciaal om te overleven. Wetenschappelijk onderzoek bracht eerder al aan het licht dat gistcellen meereizen met fruitvliegjes om overbevolking in de eigen kolonie tegen te gaan of om zich sneller met andere gistsoorten te vermenigvuldigen. De vliegjes dienen dan als matchmaker.

In ruil geven de microben iets terug. Fruitvliegen eten microben om eiwitten of proteïnerijke voeding te hebben waarmee ze hun eitjes kunnen leggen. Die voeding zou ook de immuniteit van insecten versterken. ‘Je laten opeten als overlevingsstrategie lijkt op het eerste gezicht weinig zinvol’, zegt Verstrepen. ‘Maar wat geeft het als enkele microben op ettelijke tienduizenden als voeding dienen?’

De Leuvense onderzoekers zijn ervan overtuigd dat een beter begrip van die communicatie tussen microben en insecten tot nieuwe doorbraken kan leiden. Denk aan betere of gezondere insecticiden of efficiëntere methodes om de verspreiding van ziektes tegen te gaan.

Dat vliegen ook taxi kunnen spelen voor ziekmakende microben, heeft Verstrepen en zijn collega-onderzoekers wel voorzichtiger gemaakt. ‘Als een vlieg op mijn bord komt zitten, jaag ik ze weg. Ik durf ze ook nog altijd dood te meppen, maar ik zou daarna wel mijn handen wassen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud