interview

Frans Schotte: ‘Het ergste dat we kunnen doen, is boekenwinkels sluiten’

©Diego Franssens

Door het ontslag van zijn zoon als CEO van Standaard Boekhandel moest vader Frans Schotte weer aan de bak bij Vlaanderens grootste boekenketen. Voor het eerst spreekt de zeventiger openlijk over die dramatische wissel. ‘Ik zag dat Geert steeds minder gelukkig was. En ik zag dat dat niet goed was voor het bedrijf.'

Het nieuws in april dat Geert Schotte (46) opstapte als CEO van Standaard Boekhandel sloeg in als een bom. In een afscheidsmail aan het personeel liet hij weten dat zijn toekomstvisie botste met die van de enige aandeelhouder, Zuidnederlandse Uitgeverij (ZNU).

Nog verrassender was de melding dat zijn vader, de 73-jarige Frans, die de winkelketen van 1984 tot 2012 leidde en er de grootste boekenverkoper van Vlaanderen van maakte, het roer overnam. Daarbij werd hij door de aandeelhouder benoemd tot voorzitter van de raad van bestuur, een rol die hij op een actieve manier wil opnemen.

Zes weken lang bleef het stil bij de groep over de werkelijke redenen die tot die onverwachte wissel hebben geleid. ‘Geert gaat weg. Dat was zijn keuze en die van ZNU’, was het enige dat Frans Schotte kwijt wou. ‘Ik heb beloofd de continuïteit te verzekeren. Daarna moeten we zien hoe het verder moet.’

De druk op de rentabiliteit is een probleem. Ik zag dat Geert er zenuwachtig van werd, en ik weet de aandeelhouder dat ook werd.
Frans Schotte
CEO Standaard Boekhandel

De Vlaamse boekenketen is met 140 winkels en een marktaandeel van 45 procent de grootste in de sector en worstelt al een tijdje met de hevige concurrentie van e-commercespelers als bol.com en Amazon. Op de koop toe daalt de interesse in boeken nu mensen meer tijd besteden op sociale media en streamingplatforms. Dat leidde ertoe dat de keten in 2019 voor het eerst in 30 jaar afsloot met een nettoverlies van 6.000 euro op 205 miljoen euro omzet.

2020 moest beterschap brengen, maar toen kwam corona. De jonge Schotte sprak in juni van ‘een verloren jaar’, met naar schatting 10 tot 15 procent minder omzet. Uiteindelijk eindigde de jaaromzet 3 procent lager, maar het nettoresultaat ging opnieuw in het rood, dit keer met ruim 1 miljoen euro. Dat was ongezien voor Standaard Boekhandel, dat decennialang goed presteerde en meer dan 81 miljoen euro aan overgedragen winst in de boeken heeft staan.

‘Die druk op de rentabiliteit is een probleem’, geeft Frans Schotte toe in een gesprek waarin hij voor het eerst de redenen voor de bestuurswissel uit de doeken doet. ‘Ik zag dat Geert zich daar niet goed bij voelde. Hij werd er zenuwachtig van. En ik weet dat de aandeelhouder er ook nerveus van werd. Alleen, zo’n situatie los je niet op met zenuwachtigheid. Je moet dat oplossen door samen te bekijken wat eraan gedaan kan worden.’

Standaard Boekhandel

  • Opgericht in 1919 als afdeling van de krantengroep De Standaard.
  • Kwam halverwege jaren 70 in handen van de Nederlandse multinational Bührmann-Tetterode.
  • Kwam begin jaren 90 via een management buy-out in handen van het investeringsfonds Gimv (35%), de groep Malherbe (36%), het logistieke bedrijf Scholtens (15%), en Frans Schotte zelf (15%).
  • Is sinds 2005 volledig in handen van Zuidnederlandse uitgeverij (ZNU).
  • Telt 140 winkels in Vlaanderen en Brussel, waarvan 38 in eigen beheer en 102 zelfstandig.
  • Heeft 248 werknemers op de loonlijst en een 450-tal bij de zelfstandige winkels.
  • Boekte in 2020 een omzet van 198 miljoen euro een nettoverlies van 1,15 miljoen euro.

Margedruk

De margedruk bij Standaard Boekhandel is een probleem dat niet van gisteren dateert. Toen zijn zoon in 2012 aan het hoofd van de groep kwam, was er nog 10 miljoen euro nettowinst, maar jaar na jaar kalfde dat cijfer af. ‘Dat kwam door zaken die we niet in de hand hadden’, zegt Schotte senior. ‘De Vlaming koopt al sinds jaar en dag minder boeken. En lezen kwam de laatste jaren ook meer onder druk van sociale media en streamingdiensten zoals Spotify en Netflix.’

©Diego Franssens

Geert Schotte probeerde die negatieve trend te keren door het winkelassortiment uit te breiden, bijvoorbeeld met schoolboeken. Veel ademruimte gaf dat echter niet. ‘De winstmarges in dat zakelijk segment zijn lager omdat scholen via aanbestedingen beslissen waar ze boeken inkopen’, zegt zijn vader. ‘Hetzelfde geldt voor boeken van bibliotheken.’

In een poging de marges toch op te krikken begon Standaard Boekhandel meer pakketformules voor het secundair onderwijs aan te bieden, zoals de verkoop in bulk via de website, aan de schoolpoort of via de eigen lokale winkels.

Daardoor groeiden die schoolboeken uit tot een tak die goed was voor 10 tot 15 procent van de omzet, maar het maakte afhandeling van de bestellingen ook complexer. ‘We hadden dat niet in de vingers’, zegt Schotte senior. ‘Die diensten waren niet onze business.’

De verkoop aan het lager en secundair onderwijs begon als een molensteen rond de nek van Standaard Boekhandel te hangen, zodat Schotte junior vorig jaar noodgedwongen besliste beide takken van de hand te doen. De ene activiteit werd verkocht aan de Nederlandse ICT-groep Cloudwise, dat vorig jaar het e-commerceplatform Schoolsupply in België oprichtte. De andere kwam in handen van The Learning Network, de grootste Nederlandse distributeur van lesmateriaal en studieboeken.

8 miljoen
Standaard Boekhandel investeert 7 tot 8 miljoen euro in zijn softwarebeheerssysteem, maar ook in de webwinkel en andere onderdelen.

Het was een bittere pil om te slikken. ‘We hebben daardoor een stuk verlies moeten nemen op onze voorraden’, zegt Frans Schotte. ‘Dat verklaart de rode cijfers van vorig boekjaar. Anders hadden we zeker break-even gehaald.’

In zijn vertwijfelde zoektocht naar hogere marges probeerde Standaard Boekhandel ook zijn assortiment boeken, strips, kranten en tijdschriften verder aan te vullen met cd’s, dvd’s, bordspelen en geschenkboxen. In 2014 kwam daar een e-bookplatform bij, met bijbehorende Tolino-e-reader. Maar die diversificatie kon niet verhinderen dat de omzet van de winkelketen voor het eerst begon te plafonneren. In 2015 kon ze nog de kaap van 207 miljoen euro ronden. Daarna ging de groeimotor sputteren.

Dat was wennen voor de jonge Schotte, die in aanpak minder diplomatisch wordt genoemd dan zijn vader. Zelf was hij zich daarvan ook bewust. ‘Misschien is mijn stijl wat anders’, zei hij twee jaar na zijn aantreden. ‘Ik ben directer. Maar ik breng dezelfde boodschap. Mijn pa heeft gevochten voor dit bedrijf. Dat doe ik nu zelf ook.’

Hij riep als CEO op tot een mentaliteitswijziging. ‘Er is veel conservatisme in het boekenvak: de promotie, de distributie, de commerciële benadering zijn al tien jaar dezelfde', maakte hij indirect de analyse van de eigen groep. ‘Ik zie weinig bereidheid tot innovatie, veel angst voor verandering. De uitdagingen zijn nochtans groot. Het gaat niet alleen over de omzet, maar ook over de kosten, de logistiek en distributie.’

©Diego Franssens

Gedurfde zet

In een vertwijfelde poging de omzet - en ook het winstpotentieel - verder op te krikken deed hij in 2014 een gedurfde zet. Standaard Boekhandel nam de sectorgenoot Club over, met vooral winkels in Brussel en Wallonië. Schotte junior zag mogelijkheden om de logistiek en de administratie van beide groepen ineen te schuiven, en ook in assortiment was er een samenwerking mogelijk. Club verkocht vooral kantoorbenodigdheden, zoals enveloppen, inktpatronen en pennen. ‘We gaan bekijken of we elkaar wederzijds kunnen versterken.’

Maar ook dat bleek geen onverdeeld succes. Hoewel ZNU, de eigenaar van Standaard Boekhandel, diep in de buidel tastte en de helft ervan financierde, bleef de winsthefboom uit. Er werd veel geld geïnvesteerd in expansie - het aantal winkels steeg van 24 naar 40. Maar de Franstalige keten bleef rode cijfers boeken. Pas in 2019 werd een mager nettoresultaat geboekt van 286.000 euro op een omzet van 61 miljoen euro. Het coronajaar 2020 zal die magere winst vermoedelijk volledig hebben gedecimeerd.

Ook dat droeg niet bij tot een serene sfeer tussen CEO en aandeelhouder. ZNU wordt in de raad van bestuur van Standaard Boekhandel al jarenlang vertegenwoordigd door Jan Vande Velden (75). Die vertrouweling van de eigenaarsfamilie Schaltin staat in het uitgeversvak bekend als een cijferaar: ‘Hij berekent altijd wat het opbrengt.' Hij volgde in 1984 oprichter Joris Schaltin op aan het roer van ZNU en legde de basis voor het succes van de uitgeverij, die zich toelegt op kinderboeken, hobbyboeken en wat in de boekensector 'platgoed' wordt genoemd: kleur-, plak- en puzzelboeken voor warenhuizen, speelgoed- en krantenwinkels.

Het laatste wat ik wilde, was kiezen tussen Geert en Standaard Boekhandel.

'Frans Schotte en Jan Vande Velden zijn uit hetzelfde hout gesneden’, klinkt het in de sector. ‘Dat was een fantastisch duo.’ De ene maakte van Standaard Boekhandel een winstmachine, de andere deed dat met ZNU. Tussen Vande Velden en Schotte junior was er niet die gezamenlijke klik, en dat had ongetwijfeld te maken met de krimpende omzet en winstmarges.

De cijfers spreken in dat verband boekdelen. In 2014 realiseerde de combinatie ZNU/Standaard Boekhandel nog een nettowinst van 9 miljoen euro op een omzet van 285 miljoen euro. Vorig jaar was dat amper 327.000 euro op een omzet van 275 miljoen euro. Ondanks dat tegenvallend resultaat werd er toch voor gekozen een dividend van 3 miljoen euro uit te keren aan de eigenaarsfamilie, vertegenwoordigd door de twee nog levende dochters van de oprichter, de zussen Frieda (78) en Yvonne (76) Schaltin.

Pittig detail: toen Geert Schotte in 2012 aantrad als CEO van Standaard Boekhandel, werd hij ook benoemd tot gedelegeerd bestuurder van ZNU. Maar na enkele maanden legde Schotte zijn functie bij ZNU al neer. Ze bleek niet combineerbaar met het leiden van Standaard Boekhandel. Drie jaar later kreeg Wim Heremans die functie. Hij is de tweede oudste zoon van Frieda Schaltin.

Ontslag

Vader Schotte benadrukt dat er geen concrete aanleiding was voor het ontslag van zijn zoon. ‘Het was een geleidelijk proces’, zegt hij. ‘Ik zag als bestuurder van Standaard Boekhandel een evolutie waarbij de verstandhouding tussen CEO en aandeelhouder geleidelijk zoek raakte. Op een bepaald ogenblik stel je vast dat er verschillende gezichtspunten zijn en dat die niet uitgeklaard worden. Het onderlinge vertrouwen begint daarna weg te stromen, zodat het gewoon niet meer aangenaam is en ook weinig productief voor het bedrijf. Dan moet je op een bepaald moment zeggen: die relatie tussen de CEO en de aandeelhouder heeft nog weinig toekomst.’

Een evidente beslissing voor hem was het zeker niet.’ Ik heb vier kinderen: een zoon, twee dochters en Standaard Boekhandel. En als het niet goed gaat met een van mijn kinderen, dan zie ik daarvan af. Ik zag dat Geert steeds minder gelukkig was, dat was duidelijk. En ik zag ook dat dat niet goed was voor Standaard Boekhandel. Het laatste wat ik wilde, was kiezen tussen een van beide. Ik vond dat CEO en aandeelhouder er samen moesten uit komen. En dat dat is ook gebeurd.’

De onlinestrategie die zijn zoon volgde, vond hij de juiste. Die bestond erin dat de verkoop in de fysieke winkels en de webshop niet naast elkaar, maar door elkaar moesten bestaan. ‘Een belangrijke reden voor ons succes is de nabijheid. Met onze 140 winkels staan we dicht bij de klant. Voor elke Vlaming is er een filiaal van Standaard Boekhandel binnen een straal van tien kilometer. Veel onlinebestellingen worden afgehaald in de winkels.’

Geert Schotte had als ambitie dé omnichannel boekenverkoper van Vlaanderen te worden. Met Standaard Boekhandel wou hij zowel in de klassieke winkelstraat als op het web het toevluchtsoord voor Vlaamse boekenkopers worden. Daarvoor moest hij dan wel zijn service meer in lijn brengen met die van bol.com, dat een boek de dag na de aankoop gratis laat leveren. Bij Standaard Boekhandel duurde dat soms meerdere dagen en moeten verzendkosten worden betaald.

Ik denk dat we weer marktaandeel kunnen winnen.
Frans Schotte
CEO Standaard Boekhandel

Een snellere online dienstverlening vergt echter hogere investeringen in de IT-infrastructuur van de boekenketen. Tegelijk moet geld worden opzijgezet voor de vernieuwing en modernisering van de fysieke winkels. Een goede balans vinden tussen beide is niet altijd evident.

Frans Schotte ontkent dat ZNU de vinger op de knip houdt voor online investeringen. ‘Er loopt op dit ogenblik een zware investering in het softwarebeheerssysteem van de groep, maar ook in de webwinkel en andere onderdelen. Het gaat om een bedrag van 7 tot 8 miljoen euro, gespreid over drie jaar. Dat programma is twee jaar geleden in gang geduwd, maar we lopen vertraging op. De hele organisatie moet erop afgestemd worden, en dat is niet evident.’

Als het investeringsbedrag niet zou volstaan, is hij bereid bijkomend te investeren. ‘Dat zijn keuzes die op korte termijn moeten worden gemaakt’, zegt Schotte. ‘Maar hoever gaan we daarin?’ Tijdens de eerste lockdown vorig jaar steeg de online verkoop van Standaard Boekhandel fors. Dat kwam omdat de fysieke verkoop instortte. Dankzij zijn webshop kon de keten 30 tot 40 procent van de normale omzet aanhouden. Bij de tweede lockdown werden de fysieke winkels als essentieel beschouwd, konden ze openblijven en verliep de verkoop via beide kanalen. Maar e-commerce is duur en op zichzelf is de webwinkel niet winstgevend. Hij levert enkel extra cash.

Groeien in boeken

Toch is Schotte senior optimistisch. ‘Ik verwacht dat we dit jaar in de fysieke winkels weer met een paar procent gaan groeien in de algemene boekenverkoop. Vorig jaar stonden een aantal uitgevers op de rem en hebben ze niet alles gepubliceerd wat ze in portefeuille hadden. Ze zullen die nieuwe titels dit jaar versneld uitgeven, en dat kan de verkoop aanzwengelen. De online verkoop zal tegenover 2019 stijgen met 120 procent.’

Maar dan wel op voorwaarde dat de coronacrisis voldoende beheersbaar blijft en er een stuk funshopping in de winkelstraten terugkeert. ‘Die hogere boekenverkoop moet de substantiële terugval in Vivaboxen of Bongo-cadeaubonnen compenseren, want door corona zijn die geschenkproducten voor restaurants, hotels, kuuroorden en reizen zo goed als onmogelijk geworden’, zegt Schotte.

Hij ontkent dat de keten gedoemd is om verder te dalen in zijn winkelverkoop. ‘Ik spreek dat inderdaad tegen. Ik denk zelfs dat wij weer marktaandeel kunnen winnen. Als je kijkt naar de hele Europese Unie en naar de marktleider in elk land, dan scoren wij nog altijd als een van de beste in omzet per inwoner. Het ergste dat men mij zou kunnen vragen is: verminder het aantal fysieke winkels. Ik denk dat dat een flagrante fout zou zijn.’

Van zodra het strategisch meerjarenplan van Standaard Boekhandel duidelijk is, zal de zoektocht naar een nieuwe CEO worden opgestart. ‘Dan weten we welk profiel we nodig hebben. Ik hoop dat dat op korte termijn duidelijk wordt. Ik wil daar geen dag of maand op kleven. Het zal niet dit jaar zijn, maar ook niet later dan eind volgend jaar. Mijn rol zal beperkt zijn in de tijd.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud