Schimmelschoen toont potentieel van biomateriaal mycelium

De ‘conceptschoen’ van Adidas zou in de komende twaalf maanden in productie gaan.

Een sneaker ‘gemaakt van paddenstoelen’, daar pakte Adidas onlangs mee uit. Mycelium, het biomateriaal waar de sportartikelenfabrikant naar verwijst, krijgt almaar meer aanhangers. Ook aan de VUB wordt er onderzoek naar gedaan.

De ‘Stan Smith Mylo’, zoals de speciale sneaker van Adidas heet, heeft een stevige zool van marketingpraat, maar is voor de rest wel degelijk gebouwd uit hetzelfde materiaal als dat waar paddenstoelen op groeien. We hebben het over mycelium, de witte schimmeldraden die in de natuur onder de grond groeien en daar helpen bij de afbraak van houtachtig plantmateriaal.

We zoeken mycelium dat snel groeit, een dicht dradennetwerk weeft, goede mechanische eigenschappen heeft en goed afbreekbaar is.
Elise Elsacker
Onderzoekster VUB

Wat de aankondiging van Adidas vooral toont, is dat het biomateriaal door almaar meer bedrijven als een potentiële grondstof wordt opgepikt. Niet onlogisch, want mycelium kan diverse materialen vervangen en heeft het voordeel dat het biologisch afbreekbaar is.

Bedrijven als Adidas en de handtassenmaker Hermes verwerken het tot ‘veganistisch leer’ dat zowel koeienleer als synthetisch kunstleer kan vervangen. Voorlopig is de schoen van Adidas nog een ‘conceptschoen’, maar de verwachting is dat die de komende twaalf maanden in productie gaat, zegt de sportartikelenfabrikant.

‘Zulke toepassingen kunnen de modemarkt op hun kop zetten, ook omdat je mycelium vrij makkelijk kan kweken’, zegt Elise Elsacker, de VUB-onderzoekster die mycelium al langer bestudeert als potentiële grondstof voor de bouwsector en de maakindustrie. ‘Je kan het zowel in een vloeibaar medium als op een vast substraat doen groeien. Dat gebeurt in een incubator met een temperatuur van 21 à 26 graden en in specifieke atmosferische condities. Na een week of twee wordt het mycelium geoogst, gedroogd en verhit op 60 graden. In dat proces sterft het levende organisme en heb je een biomateriaal dat je verder kan behandelen.’

Een van de producenten van het biomateriaal is Mycelium Materials Europe uit Hedel, in de Nederlandse provincie Gelderland. Oprichter Bert Rademakers was al langer actief in de champignonkweek en richtte het bedrijf in 2018 op, om in te spelen op de toenemende vraag naar mycelium. Hij verkoopt mycelium in de vorm van schuimmatten die als grondstof gebruikt worden in de textiel- en schoenenproductie, en composietmaterialen om biologisch afbreekbare producten en verpakkingen mee te maken.

9
Het opkweken en oogsten van mycelium neemt zowat negen dagen in beslag.

‘In een dag of negen kunnen we het mycelium kweken en oogsten’, zegt Rademakers, die liever geen productiecijfers in de krant wil. ‘De grote uitdaging is altijd de productie van het labo op te schalen naar industriële hoeveelheden. Wij zijn vandaag een van de enige bedrijven die op schaal kunnen produceren.’

Behalve als vegan leer kan mycelium ook gebruikt worden in bouwkundige toepassingen. In 2014 al toonde het New Yorkse museum voor moderne kunst (MoMa) een 12 meter hoge toren die gemaakt was van mycelium bakstenen. Voor zulke dragende constructies is het weliswaar niet het meest geschikte materiaal, maar binnen in gebouwen kan het wel prima dienstdoen.

‘Je kan mycelium samenpersen tot planken, vergelijkbaar met vezelplaten, of in een schuimachtige vorm gebruiken als isolatiemateriaal’, zegt Elsacker. ‘Het heeft dezelfde thermische eigenschappen als pur (polyurethaan). Het is ook relatief vochtbestendig omdat mycelium een vochtafstotend laagje vormt.’ Een van de weinige bedrijven die mycelium al tot bouwmaterialen verwerken, is het Italiaanse Mogu. ‘Het maakt er vloertegels mee, en akoestische panelen die er ook nog eens mooi uitzien.’ Ook designers weten het materiaal te appreciëren, bijvoorbeeld om er organisch uitziende lampenkappen mee te maken.

Stamboom

Verpakkingen zijn weer een andere mogelijke toepassing. Onder meer het Amerikaanse bedrijf Ecovative specialiseert zich erin. ‘Onderzoek toont aan dat mycelium in de bodem erg snel afbreekt en geen negatieve gevolgen heeft. Het is een goede vervanger van piepschuimverpakkingen’, zegt Elsacker.

De schimmeldraden komen voor in miljoenen variëteiten, die uiteenlopende eigenschappen kunnen hebben. De VUB-onderzoekster, verbonden aan de onderzoeksgroepen Architectural Engineering en Microbiologie, bracht die eigenschappen in kaart om na te gaan welke soorten zich het best lenen tot productie en tot bepaalde toepassingen.

De essentie

Mycelium, het netwerk van schimmeldraden waar zwammen uit kunnen groeien, kent almaar meer toepassingen in mode, design, bouw en als verpakkingsmateriaal.
VUB-onderzoekster Elise Elsacker bracht de eigenschappen van diverse soorten mycelium in kaart.
Het biomateriaal kan een belangrijke rol spelen in een meer circulaire economie.

‘Op basis van de soorten die al gebruikt werden, hebben we eerst een soort stamboom gemaakt om die eigenschappen beter te begrijpen. Vervolgens hebben we een aantal soorten geselecteerd en getest. Je zoekt een mycelium dat snel groeit, een dicht dradennetwerk weeft, goede mechanische eigenschappen heeft en goed afbreekbaar is. Dat onderzoek loopt nog, maar nu al hebben we 36 soorten geselecteerd’, zegt Elsacker.

De onderzoekster gelooft vooral in het gebruik van mycelium in composietmaterialen, waar het milieubelastende synthetische lijmen kan vervangen. In combinatie met andere duurzame materialen kan mycelium zo een bijdrage leveren tot een meer circulaire economie, zegt ze. Een extra voordeel is dat veel afvalmateriaal uit de landbouw, zoals stro of hennep, gebruikt kan worden als substraat om mycelium op te laten groeien. Vandaag wordt dat afval vaak verbrand.

Spek van zwamwortels

Behalve als vervanger van plastic, hout of andere materialen komt mycelium ook meer in het vizier als potentiële voedselbron. De opkomende nepvleesindustrie ziet er een interessante plantaardige grondstof in.
Atlast Food, dat sinds enkele maanden het merk MyEats op de markt brengt, is een van de believers. Het Amerikaanse bedrijf haalde vorige maand 40 miljoen dollar op om ’s werelds grootste kweekinstallatie te bouwen. Het zegt dat het met mycelium ook vleessoorten uit één stuk, zoals kipfilet of biefstuk, zal kunnen nabootsen. De meeste plantaardige vleesvervangers krijgen vandaag de vorm van nepgehakt.
Het eerste product dat Atlast Food op de markt brengt, is plantaardig nepspek dat gemaakt is van mycelium en vijf andere ingrediënten: kokosolie, rietsuiker, zout, bietensap voor de kleur en smaakstoffen met rooksmaak. CEO Eben Bayer belooft een product dat ‘eruitziet als spek, bakt als spek, knispert als spek en volgens ons ook heel erg smaakt zoals spek’.
Hij zegt met grote merken te onderhandelen om zijn product internationaal aan de man te brengen, ook in Europa.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud