interview

Analist Jean-Pierre Lambert: ‘Eigenlijk ben ik een soort detective'

©BELGA

Als een van de weinigen in de sector voorspelde de topanalist Jean-Pierre Lambert vanuit de Londense city de val van de Belgische banken. Tien jaar later vindt hij de financiële wereld nog even spannend. Ontbijt met De Tijd.

Italian breakfast, staat er op het menu, maar behalve bruschetta in plaats van toast ziet ons bord er even Brits uit als de strakke maatpakken van de bankiers die rondom ons zitten te ontbijten: bacon, eieren, worst, champignons, tomaat en de onvermijdelijke black pudding. We hebben afgesproken in een Italiaans restaurant in de square mile van the City, waar Jean-Pierre Lambert af en toe komt bijpraten met collega’s.

Om de hoek liggen de kantoren van zijn beurshuis Keefe, Bruyette & Woods (KBW), met uitzicht op de indrukwekkende gevel van Saint Paul’s Cathedral. Van hieruit was Lambert een van de enige analisten die waarschuwingen de wereld instuurden over de Belgische banken, nog voor Lehman Brothers over de kop ging en de hele financiële wereld in zijn val meesleurde.

Ontbijt met De Tijd

Londen, 9.30 uur, restaurant Manicomio

Met Jean-Pierre Lambert spreken we over de bonuscultuur bij de bankiers, de vrijheid van de analyst en de nieuwe bedreigingen voor het financieel systeem.

Helemaal verbaasd was Lambert dus niet toen exact tien jaar geleden bekend raakte dat Lehman gered moest worden, maar hij herinnert zich de periode nog heel goed. ‘Net toen hielden we onze jaarlijkse conferentie, met CEO’s en CFO’s van grote banken die er kwamen spreken. De speculaties over wie in de klappen ging delen, waren hét gespreksonderwerp.’

Belgische banken

Lambert dankt zijn reputatie als topanalist aan het feit dat hij al eerder dat jaar de koersdoelen van banken als Dexia en Fortis verlaagd had, uit vrees voor hun wankele kapitaalpositie. ‘Onze alarmbellen gingen af in augustus 2007 toen het Franse BNP Paribas een waarschuwing uitstuurde over de liquiditeit van enkele van zijn fondsen. Mede doordat onze hoofdzetel in de VS ligt, hadden we al snel door dat het echte probleem in de wankele Amerikaanse huizenmarkt lag via de financiële technologie van de CDO’s (herverpakte leningen, red.) en andere complexe instrumenten. We brachten die posities in kaart, ook bij de Belgische banken.’

©BELGA

Vooral zijn voorspelling van de moeilijkheden bij KBC, een bank die bij het begin van de crisis nog als onaantastbaar beschouwd werd, is opmerkelijk. ‘Toen Merrill Lynch afwaarderingen begon te boeken op enkele complexe producten, zag ik geen reden waarom KBC de waarde van hetzelfde soort producten ook niet zou moeten aanpassen. Ik vond op hun site aanvankelijk een lijst met CDO’s en hun samenstelling. Later werd die offline gehaald, maar uit eigen onderzoekswerk en een vergelijking met Amerikaanse cases kwam ik tot nieuwe berekeningen, op basis waarvan ik mijn koersdoel verlaagde. Connecting the dots, meer was het niet.’

De van oorsprong tweetalige Lambert woont al 25 jaar in de City. Hij verkiest het interview in het Engels te doen, omdat hij de vertaling van de technische termen uit de financiële wereld niet kent. Hij spreekt rustig en bedaard, denkt na over zijn woorden en doet er alles aan om te vermijden dat hij als een soort held in het analistenwereldje beschouwd zou worden.

Toezichthouders

Ook al zegt hij quasi achteloos dat hij met zijn voorspellingen over de problemen bij de banken op een bepaald moment ook de Belgische en Franse toezichthouders inlichtte. ‘Dat behoort strikt genomen niet tot mijn takenpakket, nee. Maar ik vond het wel mijn professionele plicht om bij te dragen tot de financiële stabiliteit.’

Dat de Belgische beurswaakhond CBFA later veel kritiek kreeg over zijn passieve rol in de crisis, verleidt hem niet om een steen te werpen naar de instelling. ‘De toezichthouders kregen overal kritiek dat ze de problemen niet zagen aankomen. Maar hoe gaat dat? Het is als een oorlog: een leger bereidt zich altijd voor op basis van de vorige oorlog, en ziet vaak te laat dat de technieken van een nieuwe strijd helemaal veranderd zijn. In zo’n grote instelling, met verschillende hiërarchische niveaus, is het vaak veel moeilijker om flexibel en met een fris hoofd te kijken naar de nieuwe dreigingen. In die zin heb je als individu dat onafhankelijk van grote structuren kan werken een groot voordeel.’

Lambert wijt de crisis evengoed aan de doorgedreven bonuscultuur. Bankiers zagen hun loon met tientallen procenten stijgen in navolging van de beurskoersen van hun instelling. Daardoor wonnen rendementen op korte termijn het van risicobeheer en duurzame strategie. ‘De excessen zijn verminderd, maar niet verdwenen. In verschillende banken spelen aandelen en opties nog steeds een rol in de verloning.’

De rendementen die hij dankzij zijn vroege waarschuwingen over vooral de Belgische banken haalde, zijn indrukwekkend: +71 procent in de drie jaar voor oktober 2011. Als Lambert geen analist maar een trader voor eigen rekening geworden was, zat hij nu misschien op zijn eigen tropisch eiland te genieten als multimiljonair? ‘Dat interesseert me niet. Weet je, ik ken een hefboomfondsbeheerder die in de eerste zes maanden van de bankencrisis geen enkele nacht geslapen heeft. Toen stelde zijn vrouw hem voor de keuze: een punt zetten achter zijn job of achter hun relatie. Hij koos gelukkig voor het eerste.’

©BELGA

‘Als analist ervaar je minder druk van de markt. Ik hou ervan om steeds opnieuw de heersende consensus in vraag te stellen. Die vrijheid is me heilig. En ze geeft me een enorme gemoedsrust.’ Daardoor heeft hij geen last van slapeloze nachten. Al zijn ze wel kort. ‘Ik heb weinig slaap nodig en sta heel vroeg op, vaak om vier uur ’s morgens. Dan ben ik op mijn helderst. Als ik de avond ervoor een rapport gepubliceerd heb, weet ik bij het wakker worden plots dat er in de derde voetnoot op pagina 23 een fout staat. Mijn hersenen werken blijkbaar ’s nachts.’ Er volgt een laconiek monkellachje: ‘Daarom wacht ik nu met het publiceren tot ’s morgens vroeg.’

Detective

Waarom zag Lambert een ramp op de Belgische banken afkomen terwijl andere analisten, financieel journalisten, toezichthouders en bankenmanagers de bui helemaal niet zagen hangen? ‘Ik hou ervan te blijven graven. Als je met een bepaald rapport een hevige ontkenning van een bank uitlokt, dan weet je dat je een gevoelige snaar raakt en dat je nog verder moet zoeken in dezelfde richting.’

Je kan zijn job vergelijken met die van een detective, zegt Lambert. ‘Ik begin met de typische bronnen, zoals jaarverslagen, verslagen van de nationale banken en het internet. Maar je kan veel verder gaan: eigen marktonderzoeken opzetten, klanten bevragen of zelf op het terrein gaan, om je licht op te steken bij lokale bankkantoren bijvoorbeeld. Ook nu nog blijft mijn job spannend. De banken geven bijvoorbeeld geen marktaandeel of cijfers over online bankieren, maar via gespecialiseerde websites en dataonderzoek kan je dat wel zelf gaan afleiden.’

Ex-KBC-topman André Bergen klaagt de almacht van de analisten aan. Met hun almaar hogere verwachtingen voor bijvoorbeeld het rendement op eigen vermogen dwongen ze de banken om meer risico’s te nemen. ‘Wij vertolken niet meer dan de verwachtingen van de markt. Geld stroomt nu eenmaal naar het aandeel met het hoogste rendement. Ik ga akkoord dat die trend te ver doorgeschoten is in de crisis. Het is aan anderen om een rem op dat extreme marktdenken te zetten: de toezichthouder kan de kapitaalnormen verstrengen, wat intussen gelukt is, en de bank zelf kan de lonen van de CEO’s minder afhankelijk maken van de koers, wat ten dele gebeurd is.’

Schulden

De terugkeer naar een normaal rentebeleid, het risico op cyberaanvallen, de digitalisering, de economische onzekerheid met mogelijke handelsbarrières: de potentiële bedreigingen voor de moderne bankenwereld zijn gekend. Ziet Lambert nieuwe zwarte zwanen opduiken?

Ik hou ervan om steeds opnieuw de heersende consensus in vraag te stellen.

‘Het kenmerk van zo’n zwarte zwaan is nu eenmaal dat je ze nooit ziet’, zegt hij bescheiden. Na enig aandringen geeft hij toch bloot waar hij de grootste bedreiging in ziet. ‘Door de lage rente zijn de schulden overal gestegen. Bij een stijgende rente kan dat een sneeuwbaleffect veroorzaken. Heel wat landen hebben nog steeds een hoge schuldgraad, maar ook een deel van de bedrijfswereld gaat gebukt onder de schuldenlast. Niet voor niets stuurde de Franse centrale bank daar onlangs een waarschuwing over uit. En in België maak ik me zorgen over de gezinnen met een hypotheekafbetaling die meer dan 50 procent van hun inkomen bedraagt, vaak ook nog eens voor een lening die meer dan 80 procent van het aankoopbedrag uitmaakt. Zodra de huizenprijzen fors beginnen te zakken, kan hun schuld zelfs groter worden dan de waarde van hun pand. Ook de leningen met een looptijd langer dan 25 jaar vind ik te risicovol voor de Europese banken.’

WTC

Bij zijn beurshuis KBW was de val van Lehman niet de enige dramatische dag die deze week herdacht werd. De herinnering viel in het niets bij die van de aanslagen van 11 september. De hoofdzetel was in 2001 gevestigd op de 85ste, 88ste en 89ste verdieping van de zuidelijke WTC-toren. Van de 172 werknemers van het huis in New York kwamen er 67 om het leven.

‘Daarom hielden we dinsdag, net als elk jaar op 11 september, een minuut stilte’, zegt Lambert. ‘En we hebben een fonds waarin onze bank geld bijdraagt om de gezinnen van de overleden collega’s te helpen.’ Zelf kwam hij pas drie jaar later in dienst. ‘Maar het feit dat er een Londense vestiging opgericht werd, kwam voort uit overlevingsinstinct. Het bedrijf werd bijna helemaal vanaf nul opgebouwd, maar met een enorme wil om te slagen. Vandaar ook de internationale uitbreiding.’

Brexit

Komt die Londense vestiging nu in het gedrang met de nakende brexit? ‘Elke financiële instelling vraagt zich momenteel af of ze een deel van de activiteiten moet verhuizen naar Frankfurt, Parijs, Amsterdam, Luxemburg of Brussel. De politieke onzekerheid is groot: niemand weet waar het naartoe gaat met die brexit. In het ergste scenario volgt een periode van politieke en economische chaos, met regeringswissels en misschien zelfs rellen. Wat als bepaalde voedingsproducten niet meer beschikbaar worden, of het leven plots veel duurder wordt?’

De onrust groeit. Hij kent ook de verhalen van expats die op straat nageroepen worden omdat ze een andere taal spreken. ‘Heel wat mensen in de City denken na over hun toekomst. En het wordt sowieso enorm moeilijk om nog toptalent aan te trekken van het continent. Bedrijven zoeken nu jonge boekhouders in Australië, wegens de speciale banden met dat land.’

Zelf is hij met een Britse getrouwd en heeft hij niet onmiddellijk verhuisplannen. ‘De nacht van de brexit heb ik meteen de procedure in gang gezet om genaturaliseerd te worden tot inwoner van het VK, met als doel twee paspoorten en dus ook twee opties te hebben.’ Ook hier speelt de fundamentele waarde die hij zo belangrijk vindt in zijn job: ‘Vrijheid. Ik wil gewoon de keuzemogelijkheid hebben en me niet laten inkapselen, wat er ook gebeurt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content